Ruimtetelescoop

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De ruimtetelescoop Hubble komt los van de Spaceshuttle Discovery op ruimtevlucht STS-82. Februari 1997

Een ruimtetelescoop is een telescoop die zich buiten de dampkring van de aarde bevindt. De bekendste ruimtetelescoop is de ruimtetelescoop Hubble.

Mogelijkheden[bewerken]

Een ruimtetelescoop kan elektromagnetische straling zoals gammastraling, röntgenstraling en infraroodstraling waarnemen die op Aarde - door de beschermende dampkring - niet of slechts beperkt waargenomen kan worden. Ook bronnen van zichtbaar licht worden scherper afgebeeld buiten de dampkring.

Verdere mogelijkheden zijn de radiointerferometrie (zoals de HALCA, ook bekend als MUSES-B), en het zoeken naar zwaartekrachtsgolven (zie LISA).

Tevens heeft een ruimtetelescoop geen last van luchtturbulentie, bewolking, lichtvervuiling, of afwisseling van dag en nacht.

Een ruimtetelescoop is echter duurder door het transport naar de ruimte en moeilijker onderhoud aldaar. De diameter van bijvoorbeeld een spiegel wordt beperkt door de transportmogelijkheden. Door verschillende telescopen te laten samenwerken kan echter een virtuele grotere spiegeldiameter worden verkregen. Er zijn studies gaande voor een ruimtetelescoop bestaande uit vijf telescopen die op hetzelfde object gericht kunnen worden.

De meeste ruimtetelescopen bevinden zich in een omloopbaan rond de aarde, maar toekomstige ruimtetelescopen zullen steeds meer in de Lagrangepunten van de aarde geplaatst worden. Het SOHO bevindt zich nu reeds in het binnenste Lagrangepunt L1, van waaruit de zon ononderbroken kan worden bestudeerd. De sonde voor het onderzoek van de kosmische achtergrondstraling WMAP heeft een omloopbaan rond het Lagrangepunt L2, waar de gelijktijdige afscherming van de storende straling van de aarde en de zon mogelijk is.

Een derde mogelijkheid (naast de aarde en de Lagrangepunten) is een omloopbaan rond de zon, zoals de Spitzer Space Telescope.

Lijst van de ruimtetelescopen (onvolledig)[bewerken]

Name Start Einde Bereik Beheerder
Uit dienst
Radio Astronomy Explorer A / B Jul 1968 / Jun 1973 / Aug 1977
Uhuru (voorheen SAS-1) Dec 1970 Maart 1973 Röntgen NASA
Cos-B Aug 1975 Apr 1982 Gammastraling ESA
International Ultraviolet Explorer Jan 1978 Sep 1996 Ultraviolet NASA, ESA, SERC
Infrarood Astronomische Satelliet Jan 1983 Nov 1983 Infrarood NASA, NIVR, SERC
Exosat Mei 1983 Apr 1986 Röntgen ESA
COBE Nov 1989 1993 Microgolven NASA
Hipparcos Aug 1989 Maart 1993 Zichtbaar ESA
Compton Gamma Ray Observatory Apr 1991 Jun 2000 Gamma NASA
ROSAT Jun 1990 Feb 1999 Röntgen DLR
Yohkoh (voorheen Solar-A) Aug 1991 Dec 2001 Röntgen ISAS
Infrared Space Observatory Nov 1995 Apr 1998 Infrarood ESA
BeppoSax Apr 1996 Apr 2002 Röntgen ISA
EUVE Jun 1992 Jan 2001 Ultraviolet NASA
HALCA Feb 1997 Nov 2005 Radiostraling JAXA
FUSE Jun 1999 Jul 2007 Ultraviolet NASA
WMAP Jun 2001 Oct 2010 Microgolven NASA
AKARI Feb 2006 Nov 2011 Infrarood Japan Aerospace Exploration Agency
Ruimtetelescoop Herschel Mei 2009 Jun 2013 Infrarood ESA
Planck Observatory Mei 2009 Okt 2013 Microgolven ESA
In dienst
Ruimtetelescoop Hubble Apr 1990 Zichtbaar licht NASA, ESA
Solar and Heliospheric Observatory Dec 1995 Zichtbaar licht, ultraviolet, NASA, ESA
Chandra X-Ray Observatory Jul 1999 Röntgen NASA
XMM-Newton Dec 1999 Röntgen ESA
INTEGRAL Okt 2002 Gamma ESA
GALEX Apr 2003 Ultraviolet NASA
Spitzer Space Telescope Aug 2003 Infrarood NASA
Swift Nov 2004 Gammastraling Agenzia Spaziale Italiana
Suzaku (voorheen ASTRO-E) Jul 2005 Röntgen JAXA
STEREO Okt 2006 Ultraviolet NASA
Hinode Oct 2006 Zichtbaar, Röntgen, Ultraviolet JAXA
Corot Dec 2006 Zichtbaar CNES
Fermi Gamma-ray Space Telescope Jun 2008 gammastraling NASA
Kepler Space Observatory Maart 2009 Zichtbaar NASA
Wide-field Infrared Survey Explorer Jan 2010 Infrarood NASA
RadioAstron Jul 2011 Radiostraling Russian Astro Space Center
Gepland
Gaia 2013 (is onderweg) Zichtbaar licht ESA
ASTRO-H 2014 Röntgen JAXA
James Webb Ruimtetelescoop 2018 Zichtbaar licht, infrarood NASA, ESA, CSA
Ruimtetelescopen en hun golflengtebereik

Zie ook[bewerken]