Sojoez (raket)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Sojoezraket op lanceerinrichting in Baikonoer voor een bemande vlucht naar ISS

De Sojoezraket (Russisch: Союз, unie) is een Russische draagraket die sinds de jaren 60 wordt gebruikt voor onder meer het lanceren van Sojoezruimtecapsules. Later werd de raket ook gebruikt voor andere toepassingen, waaronder het lanceren van satellieten en het lanceren van Progressruimtevaartuigenvoor het bevoorraden van Sovjet-ruimtestations en het Internationaal ruimtestation ISS. Ook werd op 28 december 2005 met behulp van een Sojoez de eerste satelliet uit het GIOVE-programma (Galileo In-Orbit Validation Element) in een baan rond de aarde gebracht. In 2004 waren er al meer dan 1700 Sojoez-raketten gelanceerd.[1]

Ontwerp[bewerken]

De eerste Sojoezraket werd in 1966 gebouwd en was gebaseerd op de R7-raket, die ook al werd gebruikt voor het lanceren van de Vostokruimtevaartuigen. De eerste versies bestonden uit drie trappen. De latere Molniyavariant bestond uit vier trappen, waardoor een grotere hoogte kon worden bereikt. In het begin van de jaren 80 rolden er jaarlijks zo'n 60 Sojoezraketten van de band.

Begin jaren 90 waren er plannen om het ontwerp te herzien, maar als gevolg van de financiële problemen ging dat niet door. In juli 1998 verscheen er als gevolg van een nieuwe geldinjectie de Sojoez U/Fregat. Met deze nieuwe variant kon tot wel 6450 kg aan vracht in een geostationaire baan worden gebracht. De Fregat is een kleine extra rakettrap die in de neuskegel geplaatst wordt om met extra precisie of extra snelheid satellieten in hun baan af te zetten. Deze wordt ook wel aan de Zenit-raket toegevoegd. Met meer dan 1700 lanceringen is het één van de succesvolste raketten aller tijden.

Varianten[bewerken]

In de loop der tijd is het ontwerp van de Sojoez een aantal keer aangepast en gemoderniseerd. Dit resulteerde in de Sojoez-varianten:

  • Sojoez 11A511 (1966-1975)
  • Sojoez-L 11A511L (1970-1971)
  • Sojoez-M 11A511M (1971-1976)
  • Sojoez-U 11A511U (1973-2017)
  • Sojoez-U2 11A511U2 of 11A511K (1982-1995)
  • Sojoez-FG 11A511U-FG (2001-heden)
  • Sojoez-2 14A14
    • Sojoez-2-1a (sinds 2004)
    • Sojoez-2-1b (sinds 2006
    • Sojoez-2-1V (sinds 2013)

De Molniya-M (1964-2010) was sterk verwant aan het Sojoez ontwerp. De Sojoez-U2 gebruikte als enige Sojoez-variant geen RP-1 maar Syntin als brandstof. De Sojoez-MS-capsules worden met de Sojoez-FG gelanceerd. De Progress-MS wordt gelanceerd met een Sojoez-2-1a

Toepassingen[bewerken]

In de beginjaren werd de Sojoezraket vooral gebruikt voor het lanceren van Sojoezruimtevaartuigen. Later werden er ook Progressruimtevaartuigen mee gelanceerd. Voor transportvluchten naar Mir werd de Sojoezraket ook gebruikt. Vanaf 1997 werden de Sojoezraketten ook gebruikt voor het lanceren van satellieten van de ESA en andere commerciële toepassingen. Voor de lancering van de Europese Mars Express is gebruikgemaakt van een Sojoezraket. Voor de bevoorrading en het vervoeren van bemanningen van en naar het Internationaal ruimtestation ISS wordt ook veelvuldig gebruikgemaakt van Sojoezraketten. Na het ongeluk met de Spaceshuttle in 2003, waarna de Shuttlevluchten volledig stillagen, was de Sojoezraket het enige beschikbare transportmiddel. Ook de Nederlandse ruimtevaarder André Kuipers en Belgische ruimtevaarder Frank De Winne zijn aan boord van een Sojoezraket naar het ISS gereisd.

Wat lanceercapaciteit betreft is de Sojoez een lichte medium-lift-draagraket vergelijkbaar met de Amerikaanse Delta II en Antares en de Indiase GSLV mkIII. De Zenit en de Proton zijn Ruslands krachtiger draagraketten. De Rokot is minder zwaar.

Sinds 2011 lanceert Arianespace naar ESA eisen aangepaste Soejoez 2-1b-raketten vanaf het Centre Spatial Guyanais in Frans-Guyana. Deze “euro-Sojoez” zit qua vrachtcapaciteit tussen Arianespace’ Ariane 5 en de Vega in. Arianespace wil de Sojoez op den duur vervangen door krachtiger varianten van de Vega (Vega C en Vega E) en de lichtste uitvoering van de Ariane 6.

Nieuwe ontwikkelingen[bewerken]

Het hoofd van de Russische ruimtevaartorganisatie Roskosmos, Anatoly Perminov, kondigde in augustus 2007 een grondige modernisering aan van de toenmalige Sojoez-transportraketten. Het nieuwste type raket is de Soyoez-2 en wordt sinds 2006 gebruikt.

Sojoez 2-1v

De Sojoez 2-1v is een Sojoez raket zonder de vier booster-trappen die voor lichtere missies bedoelt is. De eerste trap is uitgerust met een krachtiger NK-33 in plaats van een RD108A als hoofdmotor. In 2013 werd de eerste Soyuz 2-1v gelanceerd.

De Sojoez 5-raket die in ontwikkeling is moet qua kracht en techniek de opvolger van de Zenith-raketten worden. De raket moet onder andere het nieuwe bemande Russische ruimtevaartuig Federatia lanceren. De twee-of-drie-trapsraket zal de RD-171MV als hoofdmotor van de eerste trap gebruiken. De Sojoez 5 wordt op zijn vroegst in 2022 in gebruik genomen.

Externe link[bewerken]