Steenfabriek Fortmond

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Steenfabriek Fortmond
Steenoven en schoorsteen
Steenoven en schoorsteen
Locatie Fortmond
Coördinaten 52° 22′ NB, 6° 5′ OL
Oorspr. functie Steenfabriek
Bouw gereed 1920
Sluiting 1976
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 526395
Detailkaart
Steenfabriek Fortmond
Steenfabriek Fortmond
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

De N.V. Steenfabriek Fortmond is een voormalige steenfabriek aan de rivier de IJssel nabij het Overijsselse gehucht Fortmond, dat ontstond door de bouw van woningen voor de arbeiders. Ook de benaming baksteenfabriek De Duursche Waarden wordt wel gebruikt, verwijzend naar de uiterwaard waar de gebouwen staan. De gebouwen zijn rijksmonument. De schoorsteen is vanuit de verre omtrek een zeer herkenbaar oriëntatiepunt.

Geschiedenis[bewerken]

In 1828 werd een steenfabriek gevestigd op de plaats waar al veel langer stenen van rivierklei uit de uiterwaard werden geticheld in veldovens. Steenfabriek Fortmond werd opgericht in 1889. De nog aanwezige ovens en schoorsteen zijn opgetrokken in 1919 en 1920. In 1976 werd de fabriek gesloten bij een saneringsronde die het verminderen van overcapaciteit in de bedrijfssector ten doel had.

Bij de fabriek was ook enkele kilometers lang smalspoor aanwezig. In eerste instantie waren het door paarden getrokken wagens die steenkool en personen vervoerden. Rond 1922 werd 7 kilometer spoor toegevoegd naar de nieuwe kleiputten en werden twee stoomlocomotieven aangeschaft. Na de sluiting van de fabriek werd het spoor opgebroken.[1]

Beheer van natuur en gebouwen[bewerken]

Staatsbosbeheer werd in 1986 beheerder van het fabrieksterrein met de opstallen en de omliggende uiterwaarden. De waarden zijn vanaf 1989 ontwikkeld tot natuurgebied Duursche Waarden. De veertig meter hoge schoorsteen, die in zijn soort zeldzaam geworden is, kreeg nadat het complex in 2003 aangewezen was als rijksmonument, een grondige renovatie die in 2006 werd voltooid. Boven in de schoorsteen is een nestgelegenheid voor de in de regio voorkomende slechtvalk ingebouwd. De met bomen en struiken begroeide ruïnes van de twee tientallen meters lange en circa vijf meter hoge steenovens blijven in de natuurlijke toestand van verval waarin ze inmiddels al tientallen jaren verkeren.

Veerverbinding[bewerken]

Al in 1379 is melding gemaakt van de aanwezigheid van een 'veerschip' te Veessen, net aan de overzijde van de IJssel. Sinds de vestiging van de steenfabriek werd de, tot in de twintigste eeuw geroeide, veerverbinding over de rivier veel gebruikt door werknemers van het bedrijf. In de jaren 60 werd de dienst opgeheven, maar sinds 2005 is het fiets- en voetveer onder de naam Kozakkenveer in de zomermaanden weer in de vaart.

Het Kozakkenveer met op de achtergrond de fabrieksschoorsteen