Telgte

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Telgte
Stad in Duitsland Vlag van Duitsland
Wapen van Telgte
Telgte (Noordrijn-Westfalen)
Telgte
Situering
Deelstaat Vlag van de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen Noordrijn-Westfalen
Kreis Warendorf
Regierungsbezirk Münster
Coördinaten 51° 58′ 55″ NB, 7° 47′ 8″ OL
Algemeen
Oppervlakte 90,70 km²
Inwoners (31-12-2018[1]) 19.925
(220 inw./km²)
Nederlanders (09-05-2011[2]) 24 (0,13%)
Hoogte 54 m
Burgemeester Wolfgang Pieper (Die Grünen)
Overig
Postcode 48291
Netnummer 02504
Kenteken WAF, BE
Gemeentenummer 05 5 70 044
Website www.telgte.de
Locatie van Telgte in Warendorf
Kaart van Telgte
Portaal  Portaalicoon   Duitsland

Telgte is een stad en gemeente in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen, gelegen in de Kreis Warendorf. De gemeente Telgte telt 19.925 inwoners (31 december 2018)[1] op een oppervlakte van 90,70 km². Het is een belangrijk bedevaartsoord van de Rooms-Katholieke Kerk.

Indeling van de gemeente[bewerken | brontekst bewerken]

Telgte bestaat uit de kernstad Telgte, en daarnaast uit het dorp Westbevern met circa 4.000 inwoners, en dan nog verder noordelijk Vadrup met ruim 2.000 inwoners.

Ligging, infrastructuur[bewerken | brontekst bewerken]

Telgte ligt in het oostelijke Münsterland tussen Münster-stad en Warendorf.

Buurgemeentes[bewerken | brontekst bewerken]

Wegverkeer[bewerken | brontekst bewerken]

Door de gemeente lopen de Bundesstraße 64, richting Paderborn, en de Bundesstraße 51, richting Münster en Osnabrück.

Een belangrijke andere weg, geen Bundesstraße, loopt vanuit Telgte 20 km noordwestwaarts naar Greven. Direct voor Greven kruist deze weg bij afrit 76 de Autobahn A1. Dit is de snelste route van Telgte naar een Autobahn. Het dorp Vadrup, 6 km ten noordwesten van Telgte, ligt ook aan deze weg.

Openbaar vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Door het uiterste noorden van de gemeente loopt de spoorlijn Wanne-Eickel - Hamburg. Aan deze spoorlijn ligt station Westbevern, waar stoptreinen van en naar o.a. Osnabrück Hauptbahnhof en Münster Hauptbahnhof stoppen. Station Westbevern ligt officieel in Vadrup. Station Telgte ligt aan de spoorlijn Münster - Rheda-Wiedenbrück.

Diverse lijnbussen, waarvan er één 's nachts rijdt, verbinden Telgte met de stad Münster. Een van die buslijnen rijdt ook vanuit Münster langs het Waldfriedhof.

Overige[bewerken | brontekst bewerken]

Telgte ligt aan de bovenloop van de Eems, die alleen voor de pleziervaart bevaarbaar is. Bij de watermolen van Haus Langen bij Westbevern mondt een 39 km lang zijriviertje, de Bever, in de Eems uit.

Telgte heeft sedert 1964 ten zuiden van de stad een klein vliegveld. Deze Flugplatz Münster- Telgte is vooral bedoeld voor kleine zaken- en hobbyvliegtuigen, ULV's en helikopters. Het veld heeft ICAO-code EDLT, en heeft één geasfalteerde start- en landingsbaan van 850 m × 20 m. Men kan van hieruit parachutespringen leren.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

In de tijd van Karel de Grote leefden hier Saksen, die, vanuit een door bisschop Liudger te Telgte gesticht houten kerkje, tot het christendom zouden zijn bekeerd. De plaats bestond oorspronkelijk slechts uit twee boerenhoeven, waarvan er één Telgoth heette. Deze naam hangt waarschijnlijk met het Nederlandse woord telg samen in de betekenis: boompje, spruit, kind; vandaar het boompje in het stadswapen. Deze hoeven lagen op een gunstige plek: hier lag een voorde in de Eems, en was een splitsing van twee handelsroutes. Telgte kreeg van de aartsbisschop van Münster stadsrechten in 1238. Nog in de middeleeuwen werd Telgte lid van de Hanze. In de 16e eeuw werd Telgte enige malen door rampen getroffen, met name enige grote branden aan het begin van die eeuw en drie pest-epidemieën aan het einde ervan. De stad is bekend om haar kapel met een beeld van de Moeder van Smarten.

In 1975 werd de gemeente Westbevern in het kader van een gemeentelijke herindeling bij Telgte gevoegd. Het tot dan toe bij Westbevern behorende dorp Brock werd echter aan de gemeente Ostbevern toegevoegd.

Bedevaarten; bezienswaardige kerken e.d.[bewerken | brontekst bewerken]

  • De rond 1650 gebouwde bedevaartskapel, waarin een piëta, het rond 1370 gemaakte genadebeeld Mater Dolorosa staat, is het doel van de jaarlijkse, sedert het midden van de 19e eeuw, in juli[3] plaatsvindende, bedevaarten naar Telgte. Deze tochten gelden als de belangrijkste Maria-bedevaarten van geheel Duitsland. De tweedaagse bedevaart (te voet), waaraan soms wel achtduizend pelgrims deelnemen, begint in de nacht van vrijdag op zaterdag om half twee met een mis te Osnabrück, waarna de stoet om drie uur vertrekt. De volgende middag rond vier uur bereikt de stoet de kapel in Telgte. Op zaterdagavond wordt de bedevaart met een plechtige Heilige Mis vervolgd. Op zondag gaan de pelgrims, na twee missen zeer vroeg in de morgen, te voet via Bad Iburg terug naar Oesede bij Georgsmarienhütte, waar de bedevaart met een avondmis wordt afgesloten. Gedurende de Tweede Wereldoorlog vond de bedevaart elk jaar doorgang; pas in 2020 werd zij voor het eerst afgelast vanwege de covid-19-pandemie.

Ook buiten deze georganiseerde pelgrimage om bezoeken jaarlijks meer dan 140.000 mensen de bedevaartskapel. Op Hemelvaartsdag vindt op de Planwiese nog een zgn. koetsenbedevaart plaats, die vanwege de historische koetsen in de stoet eerder een toeristisch dan een religieus evenement genoemd kan worden.

  • Dichtbij de bedevaartkapel staat de in de eerste helft van de 16e eeuw gebouwde, laatgotische, Sint-Clemenskerk.
  • Belangrijk in dit verband is het in 2011 na renovatie heropende museum voor religieuze kunst RELíGIO – Westfälisches Museum für religiöse Kultur. Tot de collectie behoort de hongerdoek van Telgte (1623), met afbeeldingen van het leven, de lijdensgeschiedenis en de opstanding van Jezus Christus. In de tijd rond kerstmis stelt het museum meestal een bijzondere collectie kerststallen tentoon, hoewel de interessantste kerststallen permanent te zien zijn.
  • De St. Cornelius- en Cyprianuskerk te Westbevern
  • Markant, maar niet te bezichtigen, is het Christoph-Bernsmeyer-Haus, een grote, voormalige watermolen. Het 18e-eeuwse, dicht bij de Eems staande complex is in gebruik als priorij van een strenge nonnenkloosterorde.
  • Het grote Waldfriedhof Lauheide, het grootste kerkhof van de stad Münster, ligt op grondgebied van Telgte. Een gedeelte van het terrein is fraai en ecologisch waardevol natuurgebied.

Overige bezienswaardigheden, toerisme[bewerken | brontekst bewerken]

  • Op diverse plaatsen in de stad staan nog fraaie oude huizen uit de 16e t/m de 18e eeuw.
  • Het grote evenemententerrein Planwiese is jaarlijks de locatie van talrijke evenementen, waaronder muziekfestivals, concerten, een ballonnenfiësta, middeleeuwse markten enz. Ook worden wel eens installaties (moderne kunstwerken, al dan niet met een tijdelijk bestaan) op het terrein opgesteld.
  • De gemeente is opgenomen in drie van de grote fietsroutes van het Münsterland, waaronder één internationale route.
  • Haus Langen bij Westbevern was oorspronkelijk een door ministerialen van het Prinsbisdom Münster bewoond kasteel. Verschillende adellijke geslachten hebben het in de loop der eeuwen bewoond. Daaronder is het geslacht Von Langen, waar het kasteel naar genoemd werd, en wel het geslacht Von Langen mit den Rauten, met de ruiten in het familiewapen. Van het complex is nog een (bewoond) bijgebouw bewaard gebleven, en de schilderachtige watermolen, die aan een drukke toeristische fietsroute ligt.
  • De gemeente is rijk aan natuurschoon, onder andere langs de oevers van de Eems, waar het uitgestrekte Naturschutzgebiet NSG Emsaue gelegen is. Door natuurherstel moeten hier op termijn ook ooibossen (Auwälder) ontstaan. Een gedeelte van dit oeverland is ontwikkeld als door grote grazers begraasd weidegebied.
  • De markante Marienlinde, uit hout waarvan het genadebeeld ( zie boven) zou zijn gesneden, is met ruim 750 jaar een van de oudste bomen van geheel Duitsland.
  • Bescheiden brandewijnstokerijmuseum (Kornbrennereimuseum), gebouwd in 1900, met expositieruimte voor hedendaagse kunst
  • Direct ten westen van het Waldfriedhof Lauheide , nog juist op Telgter grondgebied, ligt de Kunstgarten Lauheide. In deze artistiek aangelegde tuin zijn sedert circa het jaar 2000 vele kunstvoorwerpen, gemaakt van door anderen als afval weggegooide voorwerpen, op harmonieuze wijze verwerkt. Vrij entree ( collectebus voor een goed doel aanwezig).

Partnersteden[bewerken | brontekst bewerken]

Belangrijke personen in relatie tot de gemeente[bewerken | brontekst bewerken]

  • Alfons Lütke-Westhues (Westbevern, 17 mei 1930 - Warendorf, 8 maart 2004) succesvol springruiter; ook zijn vier jaar oudere broer August, eveneens een succesvol springruiter, werd hier geboren. Beide broers zijn ereburgers van de stad geworden.

Niet te verwarren met[bewerken | brontekst bewerken]

Ook een grote stadswijk van de stad Peine heet Telgte.

Trivia[bewerken | brontekst bewerken]

In 1979 schreef Günter Grass een boek Das Treffen in Telgte (Ned. vert. Peter Kaaij 1984: Trefpunt Telgte), dat zich in 1647 in Telgte afspeelt, en de laatste periode van de Dertigjarige Oorlog en de totstandkoming van de Westfaalse vrede van 1648 behandelt.

Weblink[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Telgte van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.