Yoko Ono
Voor het gelijknamige lied, zie Yoko Ono (lied).
Yoko Lennon Ono (Japans: 小野洋子, Ono Yōko) (Tokio, 18 februari 1933) is een in Japan geboren Amerikaanse multimedia kunstenares en muzikante, songwriter en vredesactiviste. Haar werk breidt zich uit tot performancekunst en films maken. Ono was deel van de Fluxusbeweging en is een van de pioniers van de conceptuele kunst; Grapefruit is een van haar invloedrijkste werken in de conceptuele kunst.
Biografie
[bewerken | brontekst bewerken]Yoko Ono werd geboren in een welgestelde Japanse familie. Haar vader, Eisuke Ono, werkte als bankier voor de Yokohama Specie Bank. Haar moeder, Isoko Yasuda, was afkomstig uit een invloedrijke bankiersfamilie en had een klassieke muzikale opleiding als pianiste.[3] Kort na haar geboorte verhuisde het gezin naar San Francisco, waar Ono de eerste vier jaar van haar leven doorbracht. In deze periode kreeg zij pianolessen en maakte zij kennis met zowel westerse klassieke muziek als Japanse culturele tradities.[4]
In 1937 keerde het gezin terug naar Tokio. Ono volgde onderwijs aan elite-instellingen, waaronder later de Gakushuin-school, die bekendstond om haar opleiding van kinderen uit de aristocratische en intellectuele elite.[5] In 1940 verhuisde het gezin opnieuw naar New York vanwege het werk van haar vader. Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd Eisuke Ono in 1941 overgeplaatst naar Hanoi, waarna Yoko Ono, haar moeder en haar broer werden gerepatrieerd naar Japan.[6]
Tijdens de oorlogsjaren verbleef Ono in Tokio. Zij beleefde het geallieerde bombardement op Tokio van 9 maart 1945 vanuit een schuilkelder in het district Azabu. Hoewel dit gebied minder zwaar werd getroffen dan andere delen van de stad, maakten de bombardementen, de hongersnood en de maatschappelijke ontwrichting diepe indruk op haar.[3] Deze ervaringen vormden later een terugkerend referentiepunt in haar kunst en haar pacifistische overtuigingen.[7]
Na het einde van de Tweede Wereldoorlog bleef Ono aanvankelijk in Japan, terwijl haar familie zich vestigde in Scarsdale, nabij New York. In 1946 hervatte zij haar opleiding aan Gakushuin, dat na de oorlog was heropend en gelegen was nabij het Keizerlijk Paleis. Onder haar medeleerlingen bevond zich de latere keizer Akahito.
Huwelijkspartners, kinderen en woonplaatsen
[bewerken | brontekst bewerken]Toshi Ichiyanagi
[bewerken | brontekst bewerken]Yoko Ono trouwde in 1956 in New York met avant garde componist en pianist Toshi Ichiyanagi. Zij gingen vanwege de terugkeer van Ichiyanagi naar Tokio, waar ze nog een ruim jaar samen waren, in 1962 uit elkaar. Yoko Ono keerde terug naar New York.
Anthony Cox
[bewerken | brontekst bewerken]In 1961 ontmoetten filmproducent Anthony (Tony) Cox en Yoko Ono elkaar. Het paar trouwde op 28 november 1962. Het huwelijk werd op 1 maart 1963 nietig verklaard omdat Ono had verzuimd haar scheiding van haar eerste echtgenoot Ichiyanagi officieel af te ronden. Ze hertrouwden echter op 6 juni van dat jaar. Het stormachtige huwelijk met Cox leidde in 1963 tot de geboorte van haar dochter, Kyoko Chan Cox. Cox en Ono bleven samen tot medio 1967. De ontmoeting met John Lennon was mede aanleiding voor de breuk met Cox.
Yoko Ono en Tony Cox scheidden op 2 februari 1969. In 1971 verdween Cox tijdens een voogdijstrijd met hun achtjarige dochter Kyoko Chan Cox. Het ouderschap werd haar ontnomen. [8] Cox kreeg de voogdij nadat hij had gesteld dat Yoko Ono ongeschikt was vanwege drugsgebruik. Hij veranderde Kyoko’s naam in Ruth Holman en voedde haar op binnen de Church of the Living Word. Ono en Lennon zochten jarenlang tevergeefs. In 1972 schreef Ono het nummer Don't Worry Kyoko. In 1998 zag Ono Kyoko terug. Het contact is daarna blijven bestaan.
John Lennon
[bewerken | brontekst bewerken]Ze verwierf grote bekendheid buiten de kunstwereld in 1969 toen ze op 20 maart 1969 in Gibraltar trouwde met de Engelse muzikant John Lennon van The Beatles, met wie ze later als duo de Plastic Ono Band zou vormen.
John Lennon en Yoko Ono leerden elkaar kennen op 7 november 1966 bij de opening van Ono’s tentoonstelling in de Indica Gallery in Londen; hun persoonlijke en artistieke relatie ontwikkelde zich in de daaropvolgende jaren en werd publiekelijk zichtbaar vanaf 1968. Na een miskraam in 1968 verwerkten John Lennon en Yoko Ono de hartslag van de ongeboren baby in hun werk; deze is te horen op het experimentele album Unfinished Music No. 2: Life with the Lions (1969). [9]
In april 1973 betrokken zij het Dakota-gebouw, 1 West 72nd Street, Manhattan, NY 10023 New York.
In 1975 werd hun zoon Sean Taro Ono Lennon geboren. John Ono Lennon werd op 8 december 1980 voor het Dakota gebouw vermoord in het bijzijn van Yoko Ono. Ze woonde er tot medio 2022. Ze hield de appartementen in bezit.
Ze heeft al haar zakelijke belangen inclusief haar aandeel in de rechten van de Beatles en de rechten op het werk van John Lennon overgedragen aan haar zoon Sean. [10]
Sam Havadtoy
[bewerken | brontekst bewerken]Na de dood van haar echtgenoot John Lennon in 1980 had Yoko Ono geen nieuw huwelijk. De homoseksuele Hongaars-Amerikaanse interieurontwerper, kunstenaar en galeriehouder Sam Havadtoy (1952) maakte deel uit van haar directe omgeving en met hem bleef zij tot circa 2000 nauw verbonden.[11] Het was een hechte maar platonische relatie.[12] Voor langdurige relaties van Ono na de dood van Lennon bestaat geen gedocumenteerd en verifieerbaar bewijs. In 2000 keerde Havadtoy helemaal terug naar Europa, waar hij in 1992 Galerie 56 was gestart.
Verhuizing naar Franklin
[bewerken | brontekst bewerken]Tijdens de COVID-19-pandemie verhuisde Ono naar haar boerderij met circa 240 hectare land in Upstate New York, die zij en John Lennon in 1978 samen hadden gekocht. Franklin Summer is ook een titel die Yoko Ono gebruikte voor zowel een experimenteel muziekwerk (verschenen op Rising Mixes, 1996) als voor een reeks tekeningen en een gelijknamige publicatie uit de jaren 1990, geïnspireerd door haar eerdere verblijf op haar ranch in Franklin (New York).[13][14] Haar zoon Sean zorgt voor haar op de boerderij, waar ze een rustig leven ging leiden en geniet van de lucht en de wolken ('to see the sky' en 'watching the clouds').[15]
Activist
[bewerken | brontekst bewerken]Yoko Ono is bekend om haar activistische inzet voor vrede, feminisme, LHBTQ+-inclusiviteit en milieu-bewustzijn, thema’s die zij zowel in haar kunst als in haar muziek consequent uitdraagt.[16][17][18][19] Haar persoonlijke website heeft ze opgeheven omdat ze het uitdragen van haar idealen belangrijker vindt. Dit doet ze op de site Imagine Peace.
Yoko Ono spreekt zich sinds de jaren zestig regelmatig uit voor de rechten van LGBTQ-personen. In 2004 bracht zij de remix-cd Everyman…Everywoman uit, waarin het nummer Every Man Has a Woman Who Loves Him werd herwerkt tot een expliciete steunbetuiging aan gelijke huwelijksrechten, met de boodschap dat liefde niet door geslacht of seksuele oriëntatie wordt beperkt.[20] Daarnaast heeft Ono door de jaren heen financiële steun verleend aan organisaties die zich inzetten voor LGBTQ-rechten en -acceptatie, onder meer via benefietprojecten en donaties gekoppeld aan haar kunst- en muziekuitgaven.[21]
Avant garde kunst en Fluxus
[bewerken | brontekst bewerken]Fluxus
[bewerken | brontekst bewerken]Yoko Ono maakte formeel geen deel uit van de Fluxus-kunstbeweging. Ze wilde haar vrijheid behouden. Ze werd er wel mee geafficheerd en wordt er in retrospectief wel toe gerekend.
1965-1965
[bewerken | brontekst bewerken]Van 1956 tot 1961 leefde Yoko Ono in New York, waar zij voor haar levensonderhoud onder meer lesgaf in traditionele Japanse kunst bij de Japan Society in Manhattan. In deze periode voelde zij zich verbonden met een kring van gelijkgestemde componisten en kunstenaars, die zij later omschreef als gezamenlijk revolutionair in hun benadering van kunst en muziek.
Toshi Ichiyanagi
[bewerken | brontekst bewerken]In de periode 1960–1964 trad Yoko Ono meerdere malen op samen met de Japans-Amerikaanse componist Toshi Ichiyanagi, met wie zij in deze jaren was getrouwd. Hun gezamenlijke optredens vonden plaats in lofts en kleine kunstlocaties in New York en bestonden uit experimentele muziek, improvisatie en instruction-based performances, waarbij Ichiyanagi vaak live avant-gardistische composities uitvoerde.[22] Bij enkele van deze uitvoeringen waren ook andere kunstenaars uit de zich vormende Fluxus-kring betrokken, waaronder La Monte Young en George Maciunas, zij het niet in dezelfde samenstelling bij elk optreden.[23]
Chambers street 112
[bewerken | brontekst bewerken]Vanaf december 1960 huurde Yoko Ono een loft aan 112 Chambers Street in New York, waar zij tot juni 1961 samen met componist La Monte Young de zogeheten Chambers Street Loft Series organiseerde.[24]Deze reeks bood ruimte aan experimentele avant-gardeconcerten en performances. Bij het eerste concert waren John Cage en David Tudor aanwezig als toehoorders. Cage was voor haar belangrijk: "Aan John Cage dank ik het vertrouwen dat de richting, die ik ingeslagen was, niet idioot was."[25]/ Bij latere bijeenkomsten bezochten ook Marcel Duchamp en Max Ernst de loft.
Carnegie Recital Hall
[bewerken | brontekst bewerken]In november 1961 verzorgde Yoko Ono haar eerste grote publieke optreden in Carnegie Recital Hall in New York onder de titel Works by Yoko Ono.[24] Tijdens dit concert bracht zij onder meer A Grapefruit in the World of Park (1961) en AOS – To David Tudor (1961), een meerdelige performance-opera waarin uitvoerders, gehinderd door omgebonden objecten, zich vrijwel geluidloos over het podium bewogen, begeleid door het geruis van spoelende toiletten en meerdere gelijktijdig afgespeelde bandopnamen.
Tokio Sogetsu Art Center
[bewerken | brontekst bewerken]In 1962 keerde Ono korte tijd terug naar Tokio waar ze, net als in New York, probeerde om een carrière als kunstenaar op te bouwen. In mei gaf ze in het Sogetsu Art Center een concert onder de titel Sogetsu Contemporary Series 15: Works of Yoko Ono, waar vertegenwoordigers uit de avant-garde van Tokio aan deelnamen. Ono bracht het werk The Pulse (1962), waarin uitvoerenden elke keer geluiden in een microfoon maakten nadat ze een wiskundig probleem hadden opgelost, Lighting Piece (concept uit 1955), waarvoor een lucifer werd aangestoken en het afbranden geobserveerd werd, en A Grapefuit in the World of Park. Voor de concertzaal was Ono's Instructions for Paintings (1962) te zien.
Grapefruit
[bewerken | brontekst bewerken]In performances en tentoonstellingen ontstond het project Grapefruit, dat ze in 1964 in een boek in eigen beheer uitgaf. In teksten en partituren, soms gericht aan bekende kunstenaars, gaf ze ideeën als instructies mee. Hiermee kon ze anderen uit laten voeren wat ze zelf niet wist te realiseren.[26] Het boek is meerdere malen opnieuw uitgebracht in vele talen. Het is een van haar meest invloedrijke en bekendste werken.
Performances: Cut Piece, Bag Piece
In augustus 1964 nam ze alweer afscheid van Tokio voor New York in het Sogetsu Art Center met Yoko Ono Farewell Concert: Strip Tease Show. Op het programma stonden Cut Piece, Bag Piece (1964), waarin ze op het toneel een zwarte zak aantrok, en Strip Tease for Three (1964), waarbij er drie lege stoelen op het toneel geplaatst werden. Aan het begin van de Cup Piece performance zat Ono zwijgend op een podium. Ze droeg een zwarte jurk. Het aanwezige publiek werd uitgedaagd om een stuk van de jurk af te snijden.[27] Deze happening zou een jaar later door Fluxus-artiest van het eerste uur Robin Page gespiegeld worden in zijn opzienbarende happening Merry Christmas '66, waarbij hij naakt op de grond lag en het publiek hem met kerstcadeaus stukje bij beetje moest bedekken.
Optredens
[bewerken | brontekst bewerken]In 1965 had ze twee grote solo-optredens in New York: in maart New Works of Yoko Ono in de Carnegie Recital Hall en in juni Perpetual Flux Fest Presents Yoko Ono in de Cinemateque. In september nam ze aan de 3rd Annual New York Avant Garde Festival deel, dat door celliste en kunstenares Charlotte Moorman georganiseerd werd en met wie Ono ook in de daaropvolgende jaren zou optreden.
Unfinished Paintings & Objects: John Lennon
[bewerken | brontekst bewerken]Tijdens haar tentoonstelling Unfinished Paintings & Objects by Yoko Ono in de Londense Indica Gallery leerden ze John Lennon kennen. In deze expositie presenteerde ze een nieuwe, objectgeoriënteerde richting van haar conceptkunst met onder meer White Chess Set (1966, een volledig wit schaakspel) en SKY TV (1966, een TV die een livebeeld van de hemel liet zien). Een ander kunstwerk was Painting to Hammer a Nail (1961), een schilderij waarin door bezoekers met een hamer een spijker geslagen mocht worden. Lennon vroeg of hij dit mocht, waarna ze zei dat dit mocht als hij 5 Shilling betaalde. Hierna vroeg hij of hij niet hoefde te betalen als hij een denkbeeldige spijker in het schilderij sloeg. Ono zag Lennon hierdoor direct als een geestverwant.[28]
John & Yoko
[bewerken | brontekst bewerken]In november 1968 brachten John en Yoko (ze zagen zich als een eenheid) de elpee Two Virgins uit waarvoor ze beiden naakt poseerden voor de foto op de hoes. In maart 1969 hielden Lennon en Ono hun pacifistische protestactie Bed-In in het Hiltonhotel in Amsterdam en in mei dat jaar in het Queen Elizabeth Hotel in Montréal. Deze acties vonden kort na hun huwelijk plaats.
.jpg)
Yoko Ono werd door diehard fans en sommige popjournalisten ervan beschuldigd door haar bemoeizucht verantwoordelijk te zijn voor het uiteenvallen van The Beatles.[29] Volgens Beatles-kenners lagen echter meerdere oorzaken aan de basis van de split.[30] In augustus 2010 werd bekend dat Ono zich bleef verzetten tegen de verspreiding van de songs van The Beatles via het digitale platform iTunes. Een duidelijke verklaring daarvoor gaf Yoko Ono niet. Ze zei slechts: "There's just an element that we're not very happy about, as people. We are holding out."[31]
In de zomer van 1969 nemen Ono en John Lennon hun intrek in het Tittenhurst Park, een uitgestrekt landgoed van 29 hectare met villa in Georgiaanse stijl nabij Ascot in het Engelse graafschap Berkshire. Daar maakten ze in 1969 The Wedding Album, dat opnamen bevatte van hun hartslagen met om en om hun voornamen geschreeuwd; het uit hetzelfde jaar daterend album Life with the Lions (1969) bevatte opnamen van alleen maar stilte. Ono had hierna bescheiden succes als muzikant met haar eigen Plastic Ono Band. Haar debuutalbum Yoko Ono/Plastic Ono Band uit 1970 wordt omschreven als avant-gardistische en experimentele muziek. Het werd opgenomen met dezelfde musici en producers als Lennons eerste soloalbum John Lennon/Plastic Ono Band en ook in dezelfde periode. Ook zijn de beide hoezen vrijwel identiek. In de jaren 1970 bracht ze nog drie solooalbums uit, Fly, Approximately Infinite Universe en Feeling the Space.
1980- heden
[bewerken | brontekst bewerken]Muziek jaren '80 en '90
[bewerken | brontekst bewerken]Walking on Thin Ice
[bewerken | brontekst bewerken]De grootste commerciële hit van Yoko Ono was Walking on Thin Ice (1981), een nummer dat werd opgenomen tijdens de sessies voor het album Double Fantasy. Het lied werd na de moord op John Lennon uitgebracht en groeide uit tot haar hoogste chartnotering als soloartiest, met een nummer 1-positie in de Amerikaanse Billboard Dance Club Songs-lijst bij latere remixuitgaven. Walking on Thin Ice geldt sindsdien als haar meest invloedrijke en duurzame hit en markeert de overgang van haar werk naar de dans- en clubcultuur.
Season of Glass
[bewerken | brontekst bewerken]Dit album kwam later in 1981 uit. Het album wordt vaak gelezen als een rauwe, directe verwerking van het verlies; het werd expliciet een persoonlijke reactie op Lennons moordgenoemd en opmerkelijk is de confronterende hoes, met Lennons bebloede bril. Muzikaal schoof Ono op richting toegankelijkere pop/rock en new wave; Rolling Stone typeerde het destijds als (experimentele) new-wave rock, terwijl AllMusic het album onder pop/rock schaart.[32][33] Volgens Pitchfork bestaat het materiaal bovendien deels uit werk dat (in aanzet) al eerder was geschreven, maar door de nieuwe context anders resoneert.[34]
I See Rainbows (It's Allright)
[bewerken | brontekst bewerken]Ono vervolgde dit met It’s Alright (I See Rainbows) (1982), dat stilistisch verder richting pop en new wave gaat Rolling Stone beschreef het album als avontuurlijke, synthesizer-gedreven pop. Het album wordt gekenmerkt door een ingetogen en reflectieve toon en wordt vaak geïnterpreteerd als een persoonlijk werk over rouw, herstel en innerlijke veerkracht. In tegenstelling tot het expliciet politieke en experimentele karakter van haar eerdere werk richt Ono zich hier meer op troost, spiritualiteit, acceptatie en voorzichtig optimisme.
Starpeace
[bewerken | brontekst bewerken]Met het conceptalbum Starpeace (1985) koppelde Ono haar muziek expliciet aan een vredesboodschap; het album werd gepresenteerd als tegenbeeld bij de “Star Wars”-raketverdediging (SDI) van president Ronald Reagan.[35] PopMatters beschrijft Starpeace eveneens als een directe reactie op Reagan’s “Star Wars”-programma, met een utopische, vredesgerichte insteek.[36] Op 1 maart 1986 trad Yoko Ono op in het Congresgebouw in Den Haag als onderdeel van haar Starpeace Tour.
A Conspiracy of Hope
[bewerken | brontekst bewerken]In juni 1986 trad Yoko Ono op tijdens een grootschalig benefietconcert van Amnesty International in het kader van de A Conspiracy of Hope-concertreeks. Dit stadionconcert, bijgewoond door circa 55.000 bezoekers, maakte deel uit van een internationale campagne ter ondersteuning van mensenrechten en stond los van haar reguliere Starpeace Tour. Ono’s optreden plaatste haar nadrukkelijk tussen de prominente artiesten die zich in deze periode publiekelijk verbonden aan Amnesty’s wereldwijde fondsenwerving en bewustwording.
Rising
[bewerken | brontekst bewerken]Rising is een studioalbum van Yoko Ono, uitgebracht in 1995. Op het album werkte Ono samen met de band IMA, bestaande uit onder anderen Sean Lennon, waardoor het geluid sterk werd beïnvloed door alternatieve rock en grunge, gecombineerd met haar kenmerkende avant-gardistische vocale stijl. Met Rising positioneerde Ono zich nadrukkelijk binnen het alternatieve muziekklimaat van de jaren negentig. Het album werd positief ontvangen door de internationale muziekpers; zo omschreef Rolling Stone het als een onverwacht krachtige en eigentijdse heropleving van haar muzikale werk.[37] De Britse krant The Guardian, riep het uit tot Pop CD of the Week en omschreef als "een onverwachte kleine triomf", waarin pijn en woede samengaan met eerlijkheid, menselijkheid en een opvallend gevoel van positiviteit.[38] Kunsttijdschrift Artforum International prees het album als een compromisloze vermenging van conceptuele kunst en rock-’n-roll en benadrukte Ono’s brede vocale bereik, terwijl ook het remixalbum Rising Mixes werd gezien als bewijs van haar blijvende invloed op rockmuziek sinds de jaren zeventig.[39]
Tijdens een optreden in de Melkweg in Amsterdam, mei 1996, presenteerde Yoko Ono materiaal uit de Rising-periode met IMA. Een deel van de vocalen werd daarbij verzorgd door Sean Lennon, waardoor voor het publiek nauwelijks te onderscheiden was welke vocalen door Yoko en welke door Sean werd uitgevoerd. Ono speelde hier zelf op in met de droog geformuleerde grap: “I didn’t teach him.”
Blueprint for a Sunrise
[bewerken | brontekst bewerken]Dit album is een experimenteel studioalbum uit 1999 waarin zij experimentele rock, gesproken tekst en collage-achtige structuren combineert. Het album wordt vaak gezien als deels autobiografisch: Ono verwerkt herinneringen aan haar jeugd in Japan tijdens de Tweede Wereldoorlog, naast bredere thema’s als lijden, onderdrukking en frustratie van vrouwen. Muzikaal bevat het album een mix van nieuwe opnamen, live-tracks, samples en remixen van eerder werk, waarmee Ono een rauwe en uitgesproken feministische benadering kiest.[40]
Herinnering aan John Lennon
[bewerken | brontekst bewerken]Ze stelde de fondsen ter beschikking voor de realisatie en het onderhoud van het Strawberry Fields memorial in Central Park en verrichtte de onthulling van het monument op 9 oktober 1985, wat Lennons 45e verjaardag had moeten zijn.[41]
De Imagine Peace Tower is een kunstwerk van Yoko Ono op Viðey Island bij Reykjavík in IJsland, dat zij in 2007 mede ter herinnering aan haar John Lennon heeft opgericht. De lichttoren, met de woorden "Imagine Peace" in 24 talen, verwijst naar haar en Lennons vredesboodschap en hun lied "Imagine" en wordt jaarlijks van zijn geboortedag op 9 oktober tot de dag van zijn dood op 8 december verlicht.[42]
Op 9 oktober 2000 opende ze het John Lennon-museum in de Japanse stad Saitama in de agglomeratie van Tokio, waar haar wortels liggen. Het museum bestond tien jaar tot september 2010.[43]
Kunst, Muziek en Activisme na 2000
[bewerken | brontekst bewerken]Muzikale samenwerkingen
[bewerken | brontekst bewerken]In haar latere carrière bleef Yoko Ono actief optreden en samenwerken met jongere generaties artiesten. Op 14 juli 2007 deed ze een headline-optreden op het Pitchfork Music Festival in Chicago onder andere begeleid door Thurston Moore (Sonic Youth) op gitaar.[44] William Bennett, de oprichter van de Engelse band Whitehouse, die het industrial-subgenre power electronics introduceerde, noemde Yoko Ono ooit als een belangrijke inspiratiebron.[45] In 2009 trad zij op tijdens het Meltdown Festival in Londen, waar zij samenwerkte met Anohni (voorheen bekend als Antony Hegarty van Antony and the Johnsons).[46] Daarnaast werkte Ono samen met Lady Gaga, die publiekelijk haar invloed erkende en met haar optrad tijdens evenementen en concerten rond Ono’s latere Plastic Ono Band-projecten.[47] In 2014 verscheen Ono op het Glastonbury Festival als onderdeel van de Plastic Ono Band, met onder meer Siouxsie Sioux als gastartiest, Verder werkte ze samen met Yo La Tengo, met deze optredens en samenwerkingen bevestigde zij opnieuw haar blijvende rol binnen de alternatieve en experimentele muziekcultuur.[48]
Oeuvreprijs Gouden Leeuw Biënnale
[bewerken | brontekst bewerken]In 2009 ontving Ono de Gouden Leeuw van de Biënnale van Venetië voor haar gehele oeuvre en in 2012 ontving ze in Oostenrijk de Oskar-Kokoschka-prijs voor beeldende kunst waarbij de jury ook haar volhardende maatschappelijke engagement huldigde. Waar Yoko Ono decennia lang ondergewaardeerd werd blijkt de waardering van haar invloed op hedendaagse kunst in toenemende mate gegroeid.
Autism Speaks
[bewerken | brontekst bewerken]Op 1 april 2010 werd Yoko Ono door de organisatie Autism Speaks benoemd tot eerste Global Autism Ambassador.[49]Een jaar eerder had zij een kunstwerk gemaakt ter ondersteuning van autismebewustwording, dat in 67 delen werd geveild ten bate van de organisatie.[50] In april 2010 stelde RCRD LBL gratis downloads beschikbaar van de remix van Give Me Something door Junior Boys, een nummer dat oorspronkelijk tien jaar eerder verscheen op Blueprint for a Sunrise.[51] Dit nummer en Wouldnit (I'm a Star), uitgebracht op 14 september, eindigden respectievelijk op de 23e en 50e plaats in de Billboard-eindejaarslijst van favoriete Dance/Club-nummers.[52]
Imagine Peace campagne
[bewerken | brontekst bewerken]Op 18 februari 2011, haar 78e verjaardag, plaatste Yoko Ono een paginagrote advertentie in de Britse gratis krant Metro onder de titel Imagine Peace 2011, in de vorm van een open brief waarin zij het publiek opriep om aan vrede te denken en deze te wensen.[53]
Tsunami
[bewerken | brontekst bewerken]Samen met haar zoon Sean organiseerde zij op 27 maart 2011 in New York een benefietconcert voor de slachtoffers van de aardbeving en tsunami in Japan, waarmee 33.000 dollar werd ingezameld.[54]
Billboard posities
[bewerken | brontekst bewerken]In 2011 bereikte het nummer Move on Fast de eerste plaats in de Billboard Hot Dance Club Songs-hitlijst, haar zesde opeenvolgende nummer-éénpositie en haar achtste in totaal.[55] In januari 2012 bereikte een remix van Talking to the Universe (1995) door Ralphi Rosario de eerste plaats in de Billboard Hot Dance Club Songs-lijst, haar zevende opeenvolgende nummer-éénhit in deze hitlijst behaalde.[56] In 2013 en 2014 bleef zij succesvol in de dancecharts; het nummer Angel werd in 2014 haar twaalfde nummer-één hit in deze categorie.[57]
Credits Imagine
[bewerken | brontekst bewerken]In 2017 krijgt Yoko Ono ten lange leste de credits voor haar aandeel in het nummer Imagine, dat uitgevoerd door John Lennon zijn grootste hit werd in zijn solo loopbaan. [58]
Warzone
[bewerken | brontekst bewerken]In 2018 brengt ze de LP Warzone uit. Bestaand repertoire is even zozeer breekbare als tegelijk zeer krachtige stem opnieuw opgenomen.
Add Color (Refugee Boat)
[bewerken | brontekst bewerken]In 2019 presenteerde Yoko Ono tijdens het River to River Festival in Lower Manhattan de participatieve installatie Add Color (Refugee Boat) (1960/2019). Het werk bestond uit een volledig witte ruimte met een witte roeiboot, die gedurende het festival door bezoekers werd voorzien van tekeningen en teksten. Ono benadrukt thema’s als solidariteit en de geschiedenis van immigranten en vluchtelingen. Refugee Boat maakt deel uit van Ono’s Add Color Painting-serie, die zij voor het eerst uitvoerde in 1960 en waarin het publiek wordt uitgenodigd om witte objecten te bewerken.[59]. Bij overzichtstentoonstellingen daarna keert de Refugee Boat meestal terug.
Music of the Mind
[bewerken | brontekst bewerken]De reizende tentoonstelling Music of the Mind ontwikkeld door Tate Modern geeft een breed overzicht van haar conceptuele werk, instructies, performances en activistische praktijk. De tentoonstelling Yoko Ono: Music of the Mind wordt door internationale media en musea beschreven als een omvangrijk retrospectief dat het structurele en langdurige belang van Ono’s werk voor de avant-garde, conceptuele kunst, performancekunst en artistiek activisme zichtbaar maakt. In recensies wordt benadrukt dat de tentoonstelling haar rol als pionier binnen participatoire kunst en vredesactivisme historisch plaatst en samenbrengt, en daarmee fungeert als een samenvattend overzicht van meer dan zes decennia artistieke praktijk.[60][61]
De tentoonstelling ging van start in Londen en was te zien in Tate Modern van 15 februari 2024 tot en met 1 september 2024. Daarna reisde zij door naar Duitsland, waar Music of the Mind werd gepresenteerd in de Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, in het K20-gebouw aan de Grabbeplatz in Düsseldorf. Deze editie liep van 27 september 2024 tot en met 16 maart 2025.
Vervolgens was de tentoonstelling te zien in Berlijn, in de Gropius Bau, van 11 april 2025 tot en met 31 augustus 2025. Parallel daaraan liep in Berlijn een andere Yoko Ono-tentoonstelling met een andere titel in de Neue Nationalgalerie; die stond los van Music of the Mind.
Na Europa reisde de tentoonstelling Yoko Ono: Music of the Mind door naar de Verenigde Staten. Daar was zij te zien in het Museum of Contemporary Art Chicago van 18 oktober 2025 tot en met 22 februari 2026.[62] Aansluitend staat een presentatie gepland bij The Broad in Los Angeles, van 23 mei 2026 tot en met 11 oktober 2026.[63] Tot en met oktober 2026 zijn dit de officieel bekende en bevestigde locaties en data van de tentoonstelling. Na Los Angeles zijn vooralsnog geen nieuwe publieke tourdata aangekondigd.[64]
Kunst
[bewerken | brontekst bewerken]| Year | Artwork | Type | Description | Source |
|---|---|---|---|---|
| 1964 | Cut Piece | Performance / participatory art | Toeschouwers knippen stukken kleding van de performer weg; een sleutelwerk van de feministische performancekunst. | [65] |
| 1964 | Grapefruit | Artist’s book / instruction art | Boek met poëtische instructies. | [66] |
| 1966 | Apple | Conceptual object | Groene appel op een sokkel; Indica Gallery, London. | [67] |
| 1966 | Play It by Trust (White Chess Set) | Participatory installation | Schaakspel met uitsluitend witte stukken en velden, dat traditionele ideeën over competitie en tegenstelling ondermijnt. | [68] |
| 1996 | Wish Tree | Participatory installation | Doorlopende reeks waarbij bezoekers wensen schrijven en ophangen bomen. | [69] |
| 1997 | Ex It | Installation | Doodskisten waar bomen uit groeien; verkent dood, rouw en regeneratie. | [70] |
| 2001 | Add Color Painting | Participatory painting | Bezoekers worden uitgenodigd kleur toe te voegen aan de witte omgeving, en laat collectieve samenwerking en verandering zien. | [71] |
| 2007 | Imagine Peace Tower (Viðey, Reykjavík) | Light installation / monument | Laserlicht voor vrede en als herdenking van John Lennon; onthuld in 2007 op Viðey Island, IJsland. | [72] |
| 2010 | Helmets (Pieces of Sky) | Installation | Militaire helmen gevuld met fragmenten van de hemel, verwijzend naar herinnering, verlies en vrede. | [73] |
| 2015 | Refugee Boat | Installation | Installatie met een oude boot gevuld met levenloze menselijke figuren, die de mondiale vluchtelingencrisis en gedwongen migratie thematiseert. | [74] |
| 2015 | To See the Sky | Installation | Nodigt bezoekers uit om omhoog te kijken via ladders en kaders, als voortzetting van Ono’s terugkerende ‘sky’-motief. | [75] |
| 2016 | ARISING | Participatory installation / social practice | Getuigenissen van vrouwen over geweld en discriminatie, internationaal tentoongesteld. | [76] |
| 2016 | SKYLANDING (Jackson Park, Chicago) | Permanent sculpture | Witte lotusvormige sculptuur, gewijd aan vrede. | [77] |
Discografie
[bewerken | brontekst bewerken] Zie ook de discografie in het artikel Plastic Ono Band.Albums met John Lennon en hitnoteringen
[bewerken | brontekst bewerken]| Album met eventuele hitnotering(en) in de Nederlandse Album Top 100 | Datum van verschijnen | Datum van binnenkomst | Hoogste positie | Aantal weken | Opmerkingen |
|---|---|---|---|---|---|
| Unfinished music No. 1 - Two virgins | 29-11-1968 | - | met John Lennon / Experimenteel album | ||
| Unfinished music No. 2 - Life with the lions | 09-05-1969 | - | met John Lennon / Experimenteel album | ||
| Wedding album | 07-11-1969 | - | met John Lennon / Experimenteel album | ||
| Some time in New York City | 12-06-1972 | - | met John Lennon | ||
| Double fantasy | 17-11-1980 | 29-11-1980 | 5 | 21 | met John Lennon |
| Milk and honey | 27-01-1984 | 04-02-1984 | 9 | 8 | met John Lennon |
Albums Yoko Ono compleet overzicht
[bewerken | brontekst bewerken]| Jaar (release) | Jaar (opname) | Album | Type | Eerste format | Artiest/credit |
|---|---|---|---|---|---|
| 1968 | 1968 | Unfinished Music No. 1: Two Virgins | Studio / experimenteel | LP | John Lennon & Yoko Ono |
| 1969 | 1969 | Unfinished Music No. 2: Life with the Lions | Studio / experimenteel | LP | John Lennon & Yoko Ono |
| 1969 | 1969 | Wedding Album | Studio / concept | LP | John Lennon & Yoko Ono |
| 1969 | 1969 | Live Peace in Toronto 1969 | Live | LP | Plastic Ono Band |
| 1970 | 1970 | Yoko Ono/Plastic Ono Band | Studio | LP | Yoko Ono / Plastic Ono Band |
| 1971 | 1971 | Fly | Studio | 2×LP | Yoko Ono |
| 1972 | 1971–1972 | Some Time in New York City | Studio en Live Jam | LP | John Lennon, Yoko Ono, Elephants Memory, Invisible Strings |
| 1973 | 1972–1973 | Approximately Infinite Universe | Studio | 2×LP | Yoko Ono |
| 1973 | 1973 | Feeling the Space | Studio | LP | Yoko Ono |
| 1997 | 1974 | A Story | Studio (archiefopname) | CD | Yoko Ono |
| 1980 | 1980 | Double Fantasy | Studio | LP | John Lennon & Yoko Ono |
| 1981 | 1981 | Season of Glass | Studio | LP | Yoko Ono |
| 1981 | 1981 | Let's Have a Dream | Live | LP | Yoko Ono & Plastic Ono Super Band |
| 1982 | 1982 | It's Alright (I See Rainbows) | Studio | LP | Yoko Ono |
| 1983 | 1980 | Heart Play: Unfinished Dialogue | Interviewalbum / gesproken woord | LP | John Lennon & Yoko Ono |
| 1984 | 1984 | Milk and Honey | Studio | LP | John Lennon & Yoko Ono |
| 1984 | 1983–1984 | Every Man Has a Woman Who Loves Him | Coveralbum (tribute) | LP | Diverse artiesten (o.a. Harry Nilsson, Elvis Costello, Roberta Flack, Art Garfunkel, Stan Getz) |
| 1985 | 1985 | Starpeace | Studio | LP | Yoko Ono |
| 1992 | 1968–1985 | ONOBOX | Boxset / compilatie | 6×CD | Yoko Ono |
| 1993 | 1993 | A Chance Operation – The John Cage Tribute | Tributealbum (diverse artiesten) | CD | bijdrage Yoko Ono: Georgia Stone (delen: Darkness, Mommy, Where Are You?, Light) |
| 1995 | 1995 | Rising | Studio | CD | Yoko Ono / Plastic Ono Band (IMA) |
| 1996 | 1995–1996 | Rising Mixes | Remix-album | CD | Yoko Ono / IMA |
| 2000 | 2000 | Blueprint for a Sunrise | Studio bij boek Yes | CD | Yoko Ono |
| 2004 | 2003–2004 | Everyman...Everywoman | Remixalbum | CD | Yoko Ono (remixes van Every Man Has a Woman Who Loves Him) |
| 2007 | 2006–2007 | Open Your Box | Remixalbum | CD | Yoko Ono (remixes door o.a. Danny Tenaglia, Pet Shop Boys, Basement Jaxx, Felix da Housecat en Peter Rauhofer) |
| 2009 | 2008–2009 | Between My Head and the Sky | Studio | CD / LP | Yoko Ono |
| 2013 | 2012–2013 | Take Me to the Land of Hell | Studio | CD / LP | Yoko Ono |
| 2018 | 2017–2018 | Warzone | Studio (heropnames) | LP / CD | Yoko Ono |
| 2021 | 2020–2021 | Ocean Child: Songs of Yoko Ono | Tributealbum (covers) | LP | Diverse artiesten (o.a. David Byrne, Yo La Tengo, Death Cab for Cutie) |
| 2022 | 1974 | Let’s Have a Dream | Livealbum (heruitgave) | LP | Yoko Ono & Plastic Ono Super Band |
| 2025 | 2024 | Selected Recordings from Grapefruit | Album met muzikale interpretaties | CD | Instructieteksten uit Grapefruit (1964) als muziek uitgevoerd door The Great Learning Orchestra |
| 2025 | 2024–2025 | War Is Over! | Remastered single & Soundtrack | LP (speciale vinyluitgave) | Yoko Ono & John Lennon en muziek van de animatiefilm War Is Over!) |
Singles
[bewerken | brontekst bewerken]| Single met eventuele hitnotering(en) in de Nederlandse Top 40 | Datum van verschijnen | Datum van binnenkomst | Hoogste positie | Aantal weken | Opmerkingen |
|---|---|---|---|---|---|
| Happy Xmas (War is over) | 1972 | 23-12-1972 | 6 | 7 | als John & Yoko / met The Plastic Ono Band & The Harlem Community Choir / Nr. 7 in de Single Top 100 / Alarmschijf |
| Happy Xmas (War is over) | 1980 | 03-01-1981 | 6 | 5 | als John & Yoko / met The Plastic Ono Band & The Harlem Community Choir / Nr. 2 in de Single Top 100 / Alarmschijf |
| Happy Xmas (War is over) | 2003 | - | als John & Yoko / met The Plastic Ono Band & The Harlem Community Choir / Nr. 78 in de Single Top 100 | ||
| Happy Xmas (War is over) | 2008 | - | als John & Yoko / met The Plastic Ono Band & The Harlem Community Choir / Nr. 53 in de Single Top 100 | ||
| Happy Xmas (War is over) | 2009 | - | als John & Yoko / met The Plastic Ono Band & The Harlem Community Choir / Nr. 74 in de Single Top 100 | ||
| Happy Xmas (War is over) | 2010 | - | als John & Yoko / met The Plastic Ono Band & The Harlem Community Choir / Nr. 60 in de Single Top 100 | ||
| Happy Xmas (War is over) | 2011 | - | als John & Yoko / met The Plastic Ono Band & The Harlem Community Choir / Nr. 84 in de Single Top 100 |
| Single met hitnotering(en) in de Vlaamse Ultratop 50 | Datum van verschijnen | Datum van binnenkomst | Hoogste positie | Aantal weken | Opmerkingen |
|---|---|---|---|---|---|
| Give peace a chance | 1969 | 09-08-1969 | 3 | 7 | Plastic Ono Band |
| Happy Xmas (War is over) | 1972 | 30-12-1972 | 4 | 15 | als John & Yoko / met The Plastic Ono Band & The Harlem Community Choir / Nr. 3 in de Radio 2 Top 30 |
| Happy Xmas (War is over) | 1981 | - | als John & Yoko / met The Plastic Ono Band & The Harlem Community Choir / Nr. 8 in de Radio 2 Top 30 |
NPO Radio 2 Top 2000
[bewerken | brontekst bewerken]| Nummer met noteringen in de NPO Radio 2 Top 2000[T 1] | '99 | '00 | '01 | '02 | '03 | '04 | '05 | '06 | '07 | '08 | '09 | '10 | '11 | '12 | '13 | '14 | '15 | '16-'18 | '19[T 2] |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Happy Xmas (War Is Over) (met John Lennon) | 412 | 589 | 1088 | 1082 | 1108 | 1304 | 1675 | 1663 | 1959 | 1526 | 1757 | 1509 | 1513 | 1639 | 1904 | - | 1649 | - | 1965 |
Boeken en publicaties
[bewerken | brontekst bewerken]| Jaar | Titel | Auteur / redactie | Type | ISBN | Toelichting |
|---|---|---|---|---|---|
| 1964 | Grapefruit | Yoko Ono | Kunstboek | 9780743201100 | Bundel met event scores: poëtische instructies voor mentale of fysieke handelingen. |
| 1983 | John Lennon: Summer of 1980 | Yoko Ono | Fotoboek | 9780701139310 | Fotoboek en documentatie rond zijn laatste levensjaar. |
| 1986 | ただの私 (Tada-no Watashi – Just Me!) |
Yoko Ono | Autobiografische essays | 9784062021386 | Japanstalige bundel met persoonlijke essays en reflecties over leven en kunstenaarschap. |
| 1990 | The John Lennon Family Album | Yoko Ono | Fotoboek | 9780877018049 | Intiem familiealbum met foto’s en teksten. |
| 1995 | Instruction Paintings | Yoko Ono | Kunstboek | — | Publicatie rond instruction art en conceptuele schilderwerken. |
| 2000 | YES YOKO ONO | Yoko Ono e.a. | Tentoonstellingscatalogus | 9780810945876 | Catalogus bij overzichtstentoonstelling van Ono’s werk. |
| 2004 | Woman | Alan Clayson & Barb Jungr | Biografie | 9781842402207 | Engelstalige biografische studie over het leven en de publieke rol van Yoko Ono. |
| 2005 | Odyssey of a Cockroach | Yoko Ono | Kunstpublicatie | — | Conceptuele publicatie met tekst en beeld. |
| 2005 | Imagine John Yoko | Yoko Ono | Overzichtsboek | 9789059568563 (NL) / 9780500021842 | Boek over het album Imagine en de gezamenlijke artistieke context. |
| 2005 | Memories of John Lennon | Yoko Ono (red.) | Redactioneel werk | 9780316863637 | Door Ono samengestelde bundel herinneringen. |
| 2007 | Yoko Ono – Talking | Yoko Ono | Interviewboek | 9783896028259 | Duitstalige bundel met interviews en uitspraken van Yoko Ono over kunst, muziek en activisme. |
| 2008 | Touch Me | Yoko Ono | Fotoboek / tentoonstellingscatalogus | 9788881586967 | Fotoboek/cataloog (Charta, Milaan) met fotografische documentatie van Ono’s participatieve werken en de tentoonstelling Touch Me. |
| 2009 | John Lennon Yoko Ono | James Woodall | Biografie (reeks Legendarische liefdes) | 9789038907147 | Biografisch portret van John Lennon en Yoko Ono binnen de reeks Legendarische liefdes. |
| 2011 | 2:46: Aftershocks: Stories from the Japan Earthquake | Diverse auteurs (bijdrage Yoko Ono) | Anthologie | 9780307719920 | Bundel over de aardbeving en tsunami in Japan; Ono leverde een bijdrage. |
| 2013 | Acorn | Yoko Ono | Kunstboek | 9781939293237 | Korte teksten en instructies, voortbouwend op de traditie van Grapefruit. |
| 2013 | Yoko Ono: Half-a-Wind Show – A Retrospective | Ingrid Pfeiffer | Tentoonstellingscatalogus | 9783791352831 | Catalogus bij de retrospectieve tentoonstelling Half-a-Wind Show, met essays en beeldmateriaal over het werk van Yoko Ono. |
| 2014 | Yoko Ono / Arising | Yoko Ono | Kunstboek / documentatie | — | Publicatie bij het participatieve project ARISING. |
| 2015 | See Hear Yoko | Bob Gruen & Jody Denberg | Fotoboek | 9780062370709 | Portret van Yoko Ono a.d.h.v.foto’s en gesprekken. |
| 2015 | Yoko Ono: One Woman Show 1960–1971 | Klaus Biesenbach e.a. | Tentoonstellingscatalogus | 9780870709661 | Retrospectieve catalogus over Ono’s vroege werk. |
| 2016 | Between the Sky and My Head | Yoko Ono | Kunstboek / tentoonstellingspublicatie | 9781858946363 | Kunstpublicatie met beeld- en tekstmateriaal rond Yoko Ono’s conceptuele en participatieve werken. |
| 2022 | John Lennon Yoko Ono John & Yoko / Plastic Ono Band |
Yoko Ono | Overzichtsboek | 9780500023433 | Geïllustreerd overzicht van het gezamenlijke artistieke werk van John Lennon en Yoko Ono, met focus op Plastic Ono Band. |
| 2023 | Yoko Ono: Music of the Mind | Yoko Ono | Tentoonstellingsboek | 9781849768448 | Publicatie bij de internationale tentoonstelling. |
| 2024 | Everything in the Universe Is Unfinished | Yoko Ono | Kunstboek | 9781849768868 | Reflectief overzicht van Ono’s ideeën en werk. |
| 2024 | Het verschijnsel Yoko Ono | Eddy A.M. Daniels | Biografie / cultuurhistorisch essay | 9789464872644 | Nederlandstalige studie over de publieke beeldvorming, controverse en culturele betekenis van Yoko Ono. |
| 2024 | We All Shine On: John, Yoko & Me | Elliot Mintz | Memoir | 9781668034633 | Persoonlijke herinneringen van een vertrouweling van John Lennon en Yoko Ono. |
| 2025 | Ono-isms | Yoko Ono (red. Larry Warsh) | Citatenboek | 9780691239224 | Verzameling uitspraken en ideeën van Yoko Ono. |
| 2025 | Yoko | David Sheff | Biografie | 9781982195841 (origineel) / 9789026367865 (NL) | Journalistieke biografie over het leven en werk van Yoko Ono. |
Films
[bewerken | brontekst bewerken]| Jaar | Titel | Type | Opmerkingen |
|---|---|---|---|
| 1966 | Eyeblink | korte film | Close-up van een knipperend oog; experimentele film.[78] |
| 1966 | Bottoms | film | Film bestaande uit close-ups van wandelende blote billen; ook bekend als Film No. 4.[79] |
| 1966 | Fly | film | Samenwerking met John Lennon; soundtrack door Lennon; focus op een vlieg die over een vrouwelijk lichaam loopt.[80] |
| 1967 | Smile | korte film | Close-up van een glimlach; conceptuele filmstudie.[81] |
| 1967 | Freedom | korte film | Film van Ono’s eigen gezicht tijdens schreeuwen en spreken; thematiek van bevrijding.[82] |
| 1967 | One | korte film | Enkele shot van een brandende lucifer; minimalistische filmstructuur.[83] |
| 1967 | Up Your Legs Forever | film | Reeks close-ups van lopende benen; variatie op Bottoms.[84] |
| 1969 | Rape | film | Documentaire/performancefilm over voyeurisme en media-aandacht; geregisseerd door Ono en John Lennon.[85] |
| 1970 | Fly | film | Bioscoopversie van de film uit 1966; soms afzonderlijk gecatalogiseerd.[86] |
| 1971 | Apotheosis | korte film | Trage opnames van opstijgende ballonnen; meditatie over loslaten.[87] |
| 1971 | Erection | korte film | Time-lapse van een gebouw in aanbouw; metafoor voor groei en wording.[88] |
| 1971 | Imagine | film | Kunstfilm gekoppeld aan het album Imagine; co-geregisseerd met John Lennon.[89] |
| 1973 | Feeling the Space | film | Compilatie-/concertfilm bij het gelijknamige album; feministische thematiek.[90] |
| 1981 | Season of Glass | film/video | Videowerk rond het gelijknamige album; persoonlijke rouwverwerking.[91] |
Verwijzingen
[bewerken | brontekst bewerken]- ↑ RKDartists; RKDartists-identificatiecode: 230351.
- ↑ Kunst- en mediacentrum Karlsruhe; geraadpleegd op: 30 juni 2022; Zentrum für Kunst und Medien-identificatiecode voor persoon: yoko-ono.
- 1 2 David Sheff, Yoko, Simon & Schuster, 1985.
- ↑ Alexandra Munroe (red.), Yes Yoko Ono, Japan Society / Harry N. Abrams, 2000.
- ↑ Museum of Modern Art (MoMA), “Yoko Ono – Biography”, kunstenaarsdossier.
- ↑ Tate Modern, “Yoko Ono – Artist biography”.
- ↑ BBC Radio / Democracy Now!, interview met Yoko Ono, 16 oktober 2007.
- ↑ https://web.archive.org/web/20131213213142/http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/yoko-ono.html
- ↑ (en) Unfinished Music No. 2: Life with the Lions. Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ YOKO ONO, 87, DRAAGT HAAR ZAKELIJKE BELANGEN VAN DE BEATLES EN JOHN LENNON OVER AAN HAAR ZOON SEAN
- ↑ Yoko Ono. Wikipedia.
- ↑ Sean Ono Lennon Says Yoko Ono Never Really Moved On After John Lennon. People.
- ↑ List of songs recorded by Yoko Ono. Wikipedia.
- ↑ Yoko Ono – Franklin Summer. Tique.
- ↑ (en) Lentz, Kelsey, Where Is Yoko Ono Now? Inside the Artist's Quiet Life 6 Decades After Meeting John Lennon. People (16 november 2025). Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Yoko Ono. Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Cut Piece (1964). Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Every Man Has a Woman Who Loves Him. Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Yoko Ono: I LOVE YOU EARTH. Serpentine Galleries. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ Yoko Ono Supports Gay Marriage With 'Everyman…Everywoman'. Billboard.
- ↑ Yoko Ono: Gay Marriage Is a Human Right. HuffPost.
- ↑ David W. Bernstein, The San Francisco Tape Music Center: 1960s Counterculture and the Avant-Garde, University of California Press, 2008.
- ↑ Hannah Higgins, Fluxus Experience, University of California Press, 2002.
- 1 2 Alex Ross, The Rest Is Noise: Listening to the Twentieth Century, Farrar, Straus and Giroux, 2007.
- ↑ Bingham, Juliet, Hendricks, Jon, Monnahan, Connor, Gaensheimer, Susanne, Dander, Patrizia (uitg.), Yoko Ono. Music of the Mind (Düsseldorf 2024), 262.
- ↑ Ibidem, 264.
- ↑ https://www.moma.org/learn/moma_learning/yoko-ono-cut-piece-1964
- ↑ Yoko Ono. Music of the Mind (Düsseldorf 2024), 265.
- ↑ "Yoko Ono lag niet aan basis van split Beatles", VRT Nieuws, 28 oktober 2012
- ↑ Schep, Dominic, 50 jaar na einde The Beatles: "Je kunt niet alles op Yoko Ono afschuiven", Nu.nl, 10 april 2020
- ↑ Beatles, iTunes Deal Still At Impasse: Yoko Ono, Wired.com, 6 augustus 2010
- ↑ (en) Season of Glass - Yoko Ono. AllMusic. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Season of Glass. Rolling Stone. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Yoko Ono: Season of Glass. Pitchfork. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Season of Glass (album). Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Yoko Ono: Season of Glass. Pitchfork. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (1995). Yoko Ono: Rising. Rolling Stone
- ↑ Dan Glaister, Pop CD of the week. The Guardian.
- ↑ Bruce Hainley, Yoko Ono. Artforum.
- ↑ Dominique Leone, Yoko Ono: Blueprint for a Sunrise. Pitchfork (25 oktober 2001).
- ↑ (en) Strawberry Fields. Central Park Conservancy. Geraadpleegd op 17 januari 2026.
- ↑ (en) Ono, Yoko, IMAGINE PEACE TOWER. IMAGINE PEACE TOWER. Geraadpleegd op 17 januari 2026.
- ↑ (29 december 2025). John Lennon-museum. Wikipedia.
- ↑ (en) Berman, Stuart, Yoko Ono / Kim Gordon / Thurston Moore: YOKOKIMTHURSTON. Pitchfork. Geraadpleegd op 17 januari 2026.
- ↑ (en) Cut Hands Has the Solution: An interview with William Bennett. Telekom Electronic Beats. Geraadpleegd op 17 januari 2026.
- ↑ (en) Anohni. Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Plastic Ono Band. Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) "Yoko Ono Plastic Ono Band review – Glastonbury 2014", The Guardian. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ Yoko Ono Named Global Autism Ambassador. Autism Speaks (1 april 2010).
- ↑ Yoko Ono Artwork Auctioned for Autism Awareness. Autism Speaks.
- ↑ Yoko Ono – Give Me Something (Junior Boys remix). Fact (6 april 2010).
- ↑ Billboard Year-End Dance/Club Songs 2010. Billboard.
- ↑ Yoko Ono marks birthday with Imagine Peace message. The Guardian.
- ↑ Yoko Ono, Sean Lennon Hold Japan Benefit. Rolling Stone.
- ↑ Yoko Ono Chart History. Billboard.
- ↑ Yoko Ono – Dance Club Songs. Billboard.
- ↑ Yoko Ono Chart History. Billboard.
- ↑ (en) "Yoko Ono added to Imagine writing credits", 15 juni 2017. Geraadpleegd op 17 januari 2026.
- ↑ Yoko Ono: Add Color (Refugee Boat). River to River Festival (2019).
- ↑ (en) Anohni. Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Plastic Ono Band. Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Anohni. Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Plastic Ono Band. Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) "Yoko Ono Plastic Ono Band review – Glastonbury 2014", The Guardian. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Cut Piece 1964. Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Grapefruit (book). Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Yoko Ono. Apple. 1966. MoMA. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Yoko Ono: Play It by Trust. Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Wish Tree (Yoko Ono art series). Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Yoko Ono: Ex It. Deitch Projects. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Add Color Painting. Guggenheim. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Imagine Peace Tower. Wikipedia. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Yoko Ono: Helmets (Pieces of Sky). Tate. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Yoko Ono: Refugee Boat. Tate. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) Yoko Ono. To See the Sky. 2015. MoMA. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) "Yoko Ono Invites Women to Share Their Stories for Her Next Art Installation", TIME. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ (en) SKYLANDING by Yoko Ono. Garden of the Phoenix. Geraadpleegd op 17 January 2026.
- ↑ Museum of Modern Art (MoMA), “Yoko Ono – Eyeblink (Film)”, collectie- en filmdossier.
- ↑ British Film Institute (BFI), “Bottoms (1966)”, filmarchief.
- ↑ Museum of Modern Art (MoMA), “Fly”, filmcollectie.
- ↑ Tate, “Yoko Ono: Smile”, kunstenaars- en filmdossier.
- ↑ Tate, “Yoko Ono: Freedom”, collectie-informatie.
- ↑ British Film Institute (BFI), “One (1967)”, filmarchief.
- ↑ Museum of Modern Art (MoMA), “Up Your Legs Forever”, filmcollectie.
- ↑ British Film Institute (BFI), “Rape (1969)”, filmarchief.
- ↑ Museum of Modern Art (MoMA), “Fly”, filmcollectie.
- ↑ Museum of Modern Art (MoMA), “Apotheosis”, filmcollectie.
- ↑ British Film Institute (BFI), “Erection (1971)”, filmarchief.
- ↑ BFI, “Imagine (1972)”, filmarchief; Apple Films productiegegevens.
- ↑ Museum of Modern Art (MoMA), “Feeling the Space”, filmcollectie.
- ↑ Tate, “Yoko Ono: Season of Glass (Video)”, collectie-informatie.
Externe link
[bewerken | brontekst bewerken]