Abeltje (film)

Abeltje
Regie	Ben Sombogaart
Producent	Burny Bos Kees Kasander
Scenario	Annie M.G. Schmidt (boek) Burny Bos (screenplay)
Muziek	Henny Vrienten
Montage	Herman P. Koets
Distributie	Warner Bros
Première	November 1998
Genre	Jeugdfilm Avontuur
Speelduur	110 minuten
Taal	Nederlands Spaans Engels Duits
Land	Nederland
Budget	4.400.897 euro
Opbrengst	4.721.321 euro
(en) IMDb-profiel
Portaal    Film

Abeltje is een Nederlandse jeugdfilm uit 1998 van Ben Sombogaart met in de hoofdrollen Ricky van Gastel en Soraya Smith.

Het scenario voor de film is gebaseerd op het gelijknamige boek Abeltje uit 1953 van Annie M.G. Schmidt. De film had voor een Nederlandse film een enorm budget van bijna 9 miljoen gulden (ca. €4,400,897). De film was een groot succes met 900.597 bezoekers en een opbrengst van (fl 10.386.906,- (ca. € 4.721.321) (bron: bezoekersstatistieken Nederlandse Film Producenten). De film kreeg in 1999 een Gouden Kalf in de categorie Beste Film.

Verhaal

Abeltje krijgt een baantje als liftjongen bij het nieuwe warenhuis Knots. Hij krijgt op zijn hart gedrukt om nooit op het bovenste, groene knopje van de lift te drukken. Als hij zich weer eens in de nesten werkt, drukt hij in paniek de verboden knop in. De lift vliegt het pand uit, op weg naar een onbekende bestemming. In de lift bevinden zich ook de vertegenwoordiger in mottenballen Jozias Tump, zanglerares Juffrouw Klaterhoen en het meisje Laura.

Eenmaal boven New York lukt het Abeltje om de lift aan de grond te zetten. Als Abeltje op zoek gaat naar werk wordt hij door mrs. Cockle-Smith aangezien voor haar zoontje Johnny. Met behulp van Jozias Tump weet Abeltje aan haar te ontsnappen. Abeltje besluit Johnny te gaan zoek en zet met de lift koers naar het Zuid-Amerikaanse land Perugona. Tot zijn niet geringe verbazing wordt Tump president gemaakt. Abeltje weet de vermiste Johnny te bevrijden. Tump valt vervolgens in ongenade en ze vluchten met de lift.

Inmiddels zijn ook de moeders van Abeltje en Johnny op jacht naar hun zonen. Wanneer het hele reisgezelschap ten slotte met lift en al in een vulkaan terechtkomt, lijkt het einde nabij.

Rolbezetting

Hoofdpersonages:

• Ricky van Gastel - Abeltje Roef/ Johnny Cockle Smith
• Soraya Smith - Laura
• Frits Lambrechts - Jozias Tump
• Marisa van Eyle - Juffrouw Klaterhoen
• Annet Malherbe - Moeder van Abeltje/Mrs. Cockle-Smith
• Carine Crutzen - Guerrillabaas
• Victor Löw - Schraap
• Kees Hulst - Schoolmeester
• Afroditi-Piteni Bijker - Vriendin van Laura
• Herman Koch - De tolk van president Tump
• Lesly de Gruyter - Mr. Cockle-Smith
• Ben Ramakers - adjudant
• Philip van Lidth de Jeude - Generalissimo
• Michel van Dousselaere - popcornverkoper
• Cas Enklaar - huisknecht
• René van Asten - guerillabewaker

Achtergrond

Abeltje verscheen in 1953 met groot succes op de Nederlandse jeugdboekenmarkt en werd sinds die tijd regelmatig herdrukt. In 1998 werd het boek voor het eerst verfilmd door Ben Sombogaart en Burny Bos. Bos wilde alle boeken van Annie M.G. Schmidt verfilmen en Abeltje was een van zijn eerste projecten. De film volgt het verhaal van het boek grotendeels maar wijkt op enkele punten af en werd hier en daar gemoderniseerd. Zo heeft Abeltje in de film een skateboard en draagt een oorringetje. Laura wordt in de film "gepromoveerd" tot zijn vriendinnetje en zijn moeder is niet, zoals in het boek bloemiste, maar werkt in haar eigen garage. In het boek komt Abeltje zijn evenbeeld Johnny per toeval tegen, maar in de film gaat hij op speurtocht naar Johnny. Het verhaal van werd op een aantal punten ingrijpend veranderd: in het boek komt de lift op weg naar New York eerst nog in zee terecht. Die scène verviel vanwege technische problemen, maar ook omdat de landing in zee niets toevoegt aan het verhaalverloop. Scenarist Burny Bos verplaatste het verhaal van 1953 naar 1998 en veranderde de leeftijd van Abeltje van 14 jaar naar 11. Ook voegde hij een liefdesverhaal tussen de liftjongen en Laura toe. In het boek hangt Laura er maar wat bij.

Casting

Aanvankelijk zou Olivier Tuinier bekend van Het Zakmes en De kleine blonde dood (film) de rol van Abeltje spelen, maar die was inmiddels te oud geworden. De namen van de twee jonge hoofdrolspelers, Ricky van Gastel en Soraya Smith, waren tot het beëindigen van de opnamen geheim. Ricky die 10 jaar was tijdens de opnamen, maakte op zijn zevende al zijn debuut als Teet Willemse in de jeugdserie 'Dag juf, tot morgen', onder regie van Burny Bos.

Productie

Producent Burny Bos wilde bij Abeltje geen concessies doen. Er moest met een groot budget gewerkt kunnen worden of helemaal niet. De financiering gaf gelijk grote problemen. Het Stimuleringsfonds voor culturele omroepproducties weigerde een subsidieaanvraag van 2,4 miljoen (ca. € 1.080.000) aangezien dat bedrag geen substantiële bijdrage zou leveren aan het totale budget dat begroot was op 9,2 miljoen gulden. Dit betekende dat de opnamen die gepland stonden voor de zomer van 1995 uitgesteld werden. Er werd druk onderhandeld en uiteindelijk kwam de volgende oplossing uit de bus, de begroting werd verdeeld over de speelfilm Abeltje en de gelijknamige tv-serie. In 1995 gaf het fonds alleen geld voor de serie, 1,5 miljoen gulden (675.000 euro) (het hoogst te verkrijgen bedrag), waarna in 1996 de rest werd uitgekeerd. Nadat de financiering rond begonnen de opnamen eindelijk in oktober 1997. Een belangrijk deel werd gefilmd in de Noordoostpolder rondom en in het plaatsje Bant (Noordoostpolder) dat model stond voor de fictieve stad Middelum, waar het warenhuis Knots staat. Daarnaast filmde de ploeg in Luxemburg, Spanje en New York. Ongevaarlijk waren de opnamen niet. Rick van Gastel die de rol van Abeltje speelt, kwam bij de opnamen bijna om in het leven. In de film landt de moeder van Abeltje in een watervliegtuig in de buurt van een steiger. Van Gastel stond op de steiger toen het vliegtuig op het water landde, doorschoot en crashte. De steiger werd vernield en de jonge acteur kon alleen ontsnappen door van de steiger te springen. De opnames van het incident zijn in de film gehandhaafd.

Muziek

De volgende nummers zijn in de film te horen:

• "Coming Home" (Henny Vrienten) - uitgevoerd door Michelle David
• "Smoorverliefd" (Henny Vrienten) - uitgevoerd door Marisa Van Eyle
• "De Twips & In een Rijtuigje" (Annie M.G. Schmidt/Harry Bannink) - uitgevoerd door Marisa Van Eyle en Zabulon
• "Waarheen leidt de weg" (K.H. Hille) - uitgevoerd door Monique Krus
• "Fernando & Philippo" (Gerrit den Braber/ C. Bruyn) - uitgevoerd door Trijntje Oosterhuis
• "Het Avontuur" (Tjeerd Oosterhuis/ Henny Vrienten/Tamara Bos) - uitgevoerd door Trijntje Oosterhuis
• "New York" (Tjeerd Oosterhuis/Henny Vrienten) - uitgevoerd door Trijntje Oosterhuis
• "Flying" (Rob Bolland/Ferdi Bolland/Henny Vrienten) - uitgevoerd door Romeo
• "The Christmas Show" (Rob Bolland & Ferdi Bolland) - uitgevoerd door Bolland & Bolland
• "If every day were Christmas" (Rob Bolland & Ferdi Bolland) - uitgevoerd door Daniella's Daze
• "Big Beat Boy" (Rob Bolland & Ferdi Bolland) - uitgevoerd door Wow!
• "Generalissimo & Salsa de Maria" (Rob Bolland & Ferdi Bolland) - uitgevoerd door The Gibson Brothers

Televisieserie

De film werd ook bewerkt tot een zevendelige televisieserie, uitgezonden door de AVRO in 2000. De televisie-versie bevatte meer scènes dan in de film te zien waren.

Prijzen en nominaties

• Abeltje won op het Nederlands Filmfestival 1999 de Gouden Kalf voor beste lange speelfilm. Beb Sombogaart kreeg tijdens dit festival de TV filmprijs, hij werd tevens genomineerd voor de Grolsch filmprijs. Annet Malherbe kreeg een nominatie voor een Gouden Kalf in de categorie Beste actrice.
• Public Choice Award op het internationale festival voor kinderfilms in Montréal (maart 1999).
• Starboy award voor Ben Sombogaart op het Oulu International Children's Film Festival

Bronnen

• Rommy Albers, Jan Baeke, Rob Zeeman, "Film in Nederland", 2004
• Nederlandse Filmdatabase (FilmTotaal.nl)
• Filmjaarboek 1998