Anne Wadman

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Anne Sybe (of Sijbe) Wadman (Langweer, 30 november 1919 - Sneek, 6 februari 1997) was een Nederlands (toneel)schrijver, dichter, literatuurcriticus en letterkundige die in het Fries schreef.

Levensloop[bewerken]

Hij wordt algemeen erkend als één van de grootste figuren in de Friese literatuur van de twintigste eeuw. Al tijdens zijn middelbareschooltijd publiceerde hij Friestalige poëzie in verschillende tijdschriften. Hij studeerde Nederlands, geschiedenis, Fries en musicologie; en promoveerde in 1955 cum laude op een dissertatie over de negentiende-eeuwse schrijver Hjerre Gjerrits van der Veen. Als leraar en conrector werkte hij aan verschillende onderwijsinstellingen in Friesland en Groningen. Zijn tweede vrouw was de Friese schrijfster Hylkje Goïnga.

Als redacteur en criticus was hij verbonden aan literaire tijdschriften als Podium en De Tsjerne; en aan dagbladen als de Leeuwarder Courant, en de Friestalige edities van De Waarheid en Het Vrije Volk. Het mag dan ook niet verbazen dat zijn politieke oriëntatie links was; zo onderhield hij goede contacten met schrijver Theun de Vries en filosoof Lolle Nauta. Ook gaf hij enkele jaren het eenmanstijdschrift De Teannewâdder uit, waarin onder meer zijn vertaling van Sartres La putain respectueuse verscheen.

In 1948 kwam zijn romandebuut met Fioele en faem. Het in 1963 gepubliceerde De Smearlappen, veroorzaakte door de beschrijving van openlijke seksuele perversie een literaire rel en kreeg brede nationale aandacht. Het werd ook vertaald in het Nederlands. Daarna werden nog meer van zijn boeken in het Nederlands uitgebracht, maar een echte doorbraak naar het Nederlandstalige publiek is er nooit gekomen.

In een televisie-interview voor Omrop Fryslân zegt Wadman over de thematiek van zijn werk het volgende: ‘Het mislukken speelt altijd een vrij grote rol. Het thema van de mens die zichzelf vastwerkt in één of ander probleem; die de dingen niet aankan. De verliezer, zou je bijna kunnen zeggen. En dan ook vaak in en door relaties. De antiheld, wordt er wel gezegd. Maar ik weet niet of dat een goede formule is, antiheld. Maar het is wel zo dat mijn romanfiguren in ’t algemeen niet zulke grote Tarzans zijn; maar meer wat figuren die maar moeilijk in het leven omkrassen, en vaak aan het eind een negatieve balans moeten opmaken.' [1]

Naast poëzie en romans, schreef hij ook toneeldrama en kritische essays, voor welke laatste hij in 1952 de Friese Gysbert Japicxpriis kreeg. Deze won hij nogmaals in 1989 voor zijn Friestalige romans.

Wadman was een kenner van het werk van Simon Vestdijk; waaraan hij verschillende essaybundels wijdde. Begin jaren tachtig ontstond het plan om samen met Hans Visser een biografie van de auteur samen te stellen. Dit plan strandde toen de weduwe van Vestdijk haar meewerking staakte, en Wadman zich genoodzaakt zag om zich terug te trekken.

Wadman was tevens een uitstekend musicus, en hij fungeerde als concertmeester, en bij gelegenheid als solist, van het Fries Kamerorkest.

Beknopte bibliografie[bewerken]

  • Fan tsien wâllen (Van tien wallen, 1945)
  • Op koart front (Op kort front, 1945)
  • Fioele en faem (Viool en geliefde, 1948)
  • Reedridder (Schaatsridder, 1949)
  • Frieslands dichters (1949; bloemlezing)
  • Kritysk konfoai (Kritisch konvooi, 1951; essays)
  • Yn 'e lytse loege (In de vernieling, 1960)
  • Hoe moat dat nou, Marijke? (Hoe moet dat nu, Marijke?, 1960)
  • De oerwinning fan Bjinse Houtsma (De overwinning van Bjinse Houtsma, 1962)
  • De smearlappen (De smeerlappen, 1963)
  • Kûgels foar in labbekak (Kogels voor een labbekak, 1964)
  • Handdruk en handgemeen. Leesavonturen met Simon Vestdijk (1965; essays)
  • By de duvel to bycht (Bij de duivel te biecht, 1966)
  • De feestgongers (De feestgangers, 1968)
  • Mei Abraham fûstkje (Handdruk met Abraham, 1969)
  • It rammeljen fan de pels (Een klein sadistisch trekje, 1970, 1983; Nederlands)
  • As in lyts baeske (Als een klein baasje, 1973)
  • Yn Adam's harnas (In Adams harnas, 1982)
  • De verkrachting (1984; Nederlands)
  • De terechtstelling (1987; Nederlands)
  • De fearren fan de wikel (De veren van de torenvalk, 1990)
  • It kritysk kerwei (Het kritisch karwij. Recensies en beschouwingen 1950-1970, 1990)
  • Oer oarmans en eigen (Over andermans en eigen. Essays en kritieken 1972-1994, 1994)
  • In okse nei de slachtbank (Een os naar de slachtbank, 1994)

Externe links[bewerken]


Bronnen, noten en/of referenties