Devanagari op spandoeken in de Indiase stad
Varanasi.
Het Devanāgarī (देवनागरी) of Nāgarī is een abugida, behorend tot de Indische schriften. Het Devanagari wordt door verschillende Indo-Arische talen gebruikt, waaronder Sanskriet, Hindi, Nepalees en het Marathi.
Het Devanagari ontstond rond 1200 uit het Siddham en verving langzaam het nauw verwante Sharada, dat nog lange tijd parallel in Kasjmir gebruikt zou worden. Beide zijn directe afstammelingen van het Gupta, dat op zijn beurt zijn oorsprong vindt in het Brahmi, dat teruggaat tot de derde eeuw voor Christus.
Het Devanagari is een syllabisch schrift dat men als een abugida kan beschouwen, aangezien op iedere medeklinker een inherente klinker (a) volgt, die gewijzigd kan worden met een klinkerteken. Zo stelt het teken voor 'v' (व) eigenlijk de lettergreep 'va' voor. De tekens die gezamenlijk een woord vormen worden gewoonlijk doorverbonden door een bovenliggende streep, maar er zijn lettertekens die deze streep doorbreken. Een van de bekendste devanagaritekens, ॐ (de Om- of Aum-mantra), is eigenlijk de ligatuur van ओ+ँ.
Devanagari klinkers
देवनागरी स्वर
| Klinker |
Transliteratie |
Uitspraak |
| अ |
a |
iets zwakker dan in 'kat' |
| आ |
aa |
'aa' ong. als in 'haat' |
| इ |
i |
'i' als in 'ik' |
| ई |
ii |
'ie' als in 'wiel' |
| उ |
u |
korte 'oe' als in 'boek' |
| ऊ |
uu |
lange 'oe' |
| ऋ |
RRi |
r als (half)klinker |
| ॠ |
RRI |
idem, lang |
| ऌ |
LLi |
l als halfklinker |
| ॡ |
LLI |
idem, lang |
| ए |
e |
'ee' als in 'beet' |
| ऐ |
ai |
'e' als in 'bed' |
| ओ |
o |
'o' als 'bon' |
| औ |
au |
lange 'o' als in 'vòòr' |
| Diakritische tekens |
| ः |
aH |
visarga - voegt aspiratie toe |
| ् |
|
halant - verwijdert de klinker uit de lettergreep |
Midden in een woord worden de klinkers in verkorte vorm geschreven:
- De 'e' wordt als een soort vlag boven de streep, boven de voorafgaande medeklinker geschreven. De lettergreep 'de' (spreek uit: 'dee') als in 'devanagari' wordt dan दे waarin द de medeklinker 'd' voorstelt.
- De korte 'a' wordt niet geschreven omdat hij automatisch in het lettergreepteken is inbegrepen als er geen klinker wordt gespecificeerd. Hij wordt in het Sanskriet als een doffe 'e' uitgesproken zoals in het Nederlandse 'de'. De lettergreep 'na' (uitgesproken als 'ne') is bijvoorbeeld न net zoals de letter 'n' als न wordt geschreven.
- Een lange 'aa' wordt als een verticale streep achter de medeklinker geschreven. Dus de lettergreep 'na' is न en de lettergreep 'naa' wordt ना.
- Zowel de korte 'i' als de lange 'ii' hebben een verticale streep die met een lus aan de bijbehorende medeklinker verbonden wordt. De lettergreep 'rii' is bijvoorbeeld री waarin र de 'r' voorstelt. Bij de korte klinker 'i' is er iets bijzonders aan de hand. Hier staat de verticale streep vóór het medeklinkerteken. De lettergreep 'gi' is bijvoorbeeld गि, waarin ग de 'g' voorstelt.
- Net als bijvoorbeeld het Frans en het Pools hebben ook het Hindi en Sanskriet nasale klinkers. Zij worden eenvoudig weergegeven door een punt boven de lijn te schrijven, bijv. यं voor de nasale 'y', uitgesproken als 'yean', met het einde zoals het Franse 'Jean'. Wat de medeklinkers betreft bestaat nasalisatie in het Sanskriet enkel voor de medeklinkers 'n' en 'm'.
(Er zijn veel meer samenstellingen)
De retroflexe medeklinkers worden uitgesproken met teruggebogen tong, zoals bij de Amerikaanse 'r'-klank. Het verschil tussen 't' en 'th' is ongeveer het verschil tussen een Standaardnederlandse en een Groningse 't' (als in 'Marthinithoren'). De palatalen 'ch' en 'j' zijn ongeveer de 'tj' en 'dj' klanken in 'petje' en 'bedje', of als in het 'pich' en 'jazz'. Bij de geaspireerde versies 'chh' en 'jh' moet er dan nog flink bij geblazen worden.
In India gebruikt men ook eigen tekens voor de cijfers, zij staan dichter bij de oorspronkelijke cijfertekens, waar de westerse van afgeleid zijn:
De hierboven gebruikte ITRANS transliteratie is een verliesloos transliteratiestelsel dat gebruikt wordt om Hindi in het Latijnse alfabet weer te geven. Het is grotendeels gebaseerd op de Engelse uitspraak van ons alfabet en wordt wijd en zijd toegepast, ook op het web. In ITRANS is het woord 'devanagari' geschreven als 'devanaagarii' om de lange 'aa' en 'ii' in het woord aan te geven.
De devanagaritekens zijn alleen te lezen als de webbrowser de volledige Unicode-tabel ondersteunt. Dit werkt ongeveer vanaf Windows 2000 of Mac OS 9.2. (Om in Windows alle tekens in de juiste volgorde weer te geven, moet ook "ondersteuning voor complexe schriften" geïnstalleerd zijn.) Ook Linux- en moderne Unix-systemen hebben in het algemeen geen moeite met Devanagari.
