Diepe hersenstimulatie

Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht. Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Diepe hersenstimulatie

Diepe hersenstimulatie (Engels: deep brain stimulation, afgekort DBS) is een vorm van neuromodulatie en betreft een neurochirurgische behandeling, waarbij een elektrode in bepaalde hersengedeelten wordt ingebracht, die, door impulsen van een elders in het lichaam geplaatste stimulator door te geven, dat hersengedeelte stil legt.

De techniek die gebruikt wordt om de elektrode te plaatsen, heet stereotaxie. Tevoren wordt op de millimeter nauwkeurig de gewenste plaats van de elektrode bepaald, zodat deze door een kleine opening kan worden ingebracht.

Indicatie

Deze behandeling wordt al een tijdje toegepast bij bewegingsstoornissen zoals

• essentiële tremor;
• dystonie;
• ziekte van Parkinson

Diepe hersenstimulatie kan voor slechts voor een deel van de patiënten met deze aandoeningen een uitkomst betekenen; het risico op bijwerkingen moet zorgvuldig worden afgewogen tegen de kans op succes.

Componenten en plaatsing

Het ingebrachte systeem bestaat uit drie onderdelen:

• De neurostimulator. Dit is een apparaatje dat batterijen in een behuizing van titanium bevat. Het wordt onder het sleutelbeen geplaatst en geeft stroompulsen af.
• De elektroden lopen door een gaatje in de schedel naar de plek in de hersenen, waar gestimuleerd wordt. De elektrode heeft vier platina stimulatiepunten en bestaat grotendeels uit polyurethaan.
• De geleidedraden die van de elektroden in het hoofd onder de huid, achter de oren langs, door de hals naar de neurostimulator gelegd worden.

De neurostimulator kan van buiten af worden afgesteld om de klachten optimaal te bestrijden.

Plaatsing

Bij de ziekte van Parkinson: De elektrode kan ter behandeling van de ziekte van Parkinson op verschillende plaatsen worden ingebracht.

• Voor behandeling van de tremor kan ze in de thalamus worden ingebracht,
• Voor rigiditeit en hypokinesie in de globus pallidus.
• Bij de meeste behandelingen met diepe hersenstimulatie wordt de elektrode ingebracht in de nucleus subthalamicus. Dit geeft goed resultaat voor vrijwel alle verschijnselen van de ziekte van Parkinson.

Omdat de resultaten zo goed zijn, wordt diepe hersenstimulatie tegenwoordig bij de ziekte van Parkinson niet meer bewaard als laatste redmiddel, maar bij geselecteerde patiënten ook in eerdere stadia van deze ziekte. Op dit moment (2007) wordt een onderzoek gedaan, waarbij het effect van de stimulatie van de globus pallidus en de stimulatie van de nucleus subthalamicus op o.a. rigiditeit met elkaar wordt vergeleken.

Andere aandoeningen waarvoor diepe hersenstimulatie wordt toegepast

• de behandeling van ernstige dwangstoornissen/ obsessieve-compulsieve stoornis. Het meeste therapeutische effect wordt daarbij gevonden bij stimulatie van gebieden in de buurt van de nucleus accumbens, de capsula interna, en de nucleus interstitialis striae terminalis.
• er wordt momenteel onderzoek in het Academisch Medisch Centrum (AMC) gedaan naar de effecten van diepe hersenstimulatie in de nucleus accumbens bij depressie, anorexia nervosa en verslaving.
• de eerste resultaten van diepe hersenstimulatie in de thalamus bij patiënten met het syndroom van Gilles de la Tourette zijn bemoedigend
• bij chronische pijn wordt wel een neurostimulator op de tractus spinothalamicus in het ruggenmerg geplaatst. Strikt genomen is dit natuurlijk geen diepe hersenstimulatie.
• bij patiënten met epilepsie wordt soms een stimulator aangesloten op de nervus vagus.

Operatie

Het inbrengen van de elektrode bij chirurgie wegens de ziekte van Parkinson.

Van tevoren worden de hersenen nauwkeurig in beeld gebracht, bij voorkeur met een MRI-scan. De operatie begint met het aanbrengen van een raamwerk, een “frame” op de schedel. Vervolgens wordt er een CT-scan gemaakt van het hoofd met het frame. Door deze te combineren met de tevoren gemaakte MRI-scan, kan de computer precies berekenen op welke coördinaten de elektroden moeten komen. Tijdens het eerste deel van de operatie, het inbrengen van de elektroden, blijft de patiënt bij kennis. Door een opening die onder plaatselijke verdoving in de schedel wordt gemaakt, wordt de elektrode ingebracht. Doordat de patiënt bij kennis is, kan door middel van proefstimulatie precies gezien worden, wat het effect is, en kan de plaatsing eventueel worden bijgesteld. Als de elektroden naar wens geplaatst zijn, wordt de patiënt onder narcose gebracht en kan de rest van de apparatuur worden ingebracht.

Pas enkele dagen na de operatie kan de apparatuur worden afgesteld. Het kan enige tijd vergen, voordat de beste afstelling is gevonden. Na ongeveer 5 jaar moet de batterij vervangen worden.

Mogelijke complicaties en bijwerkingen

• Psychiatrische verschijnselen: klinische depressie, andere stemmingsstoornissen; hyperseksualiteit; dwangmatig gokken. Deze kunnen ook voorbijgaand zijn en bestreden worden door een juiste afstelling van de stimulator.
• Er is verdenking dat een beginnende dementie verergert na diepe hersenstimulatie.
• De elektroden kunnen van hun plaats raken.
• Er is een kleine kans op bloeding en infectie.

Externe links

• Diepe hersenstimulatie voor obsessieve-compulsieve stoornis
• Informatiefolder diepe hersenstimulatie voor obsessieve-compulsieve stoornis
• Documentaire over operatie diepe hersenstimulatie en effecten bij obsessieve-compulsieve stoornis
• Informatiefolder diepe hersenstimulatie voor bewegingsstoornissen
• Parkinsonpatiëntenvereniging
• Engelstalige internetpagina over diepe hersenstimulatie voor bewegingsstoornissen.
• Engelstalige internetpagina over diepe hersenstimulatie
• [1] Neurostimulatie kan medicatie uitstellen

Bronnen, noten en/of referenties