Europese Zuidelijke Sterrenwacht

Kaart met de locaties van ESO-observatoria.

De Very Large Telescope op de Cerro Paranal (Chili) in vogelvlucht

De Europese Zuidelijke Sterrenwacht (European Southern Observatory, afgekort ESO) is een Europese organisatie die zich bezighoudt met astronomisch onderzoek. Het hoofdkantoor is gevestigd in Garching bei München.

Algemeen [bewerken]

De ESO beheert twee sterrenwachten in Chili, een op La Silla, ten oosten van La Serena, de ander op Paranal, ten zuiden van Antofagasta. Op Paranal bevindt zich de Very Large Telescope (VLT). Op dit moment wordt een derde faciliteit gebouwd op de hoogvlakte van Chajnantor,op 5000 m hoogte, in de buurt van San Pedro de Atacama, waar de Atacama Large Millimeter Array (ALMA) zal verrijzen.

De Nederlandse sterrenkundige Jan Hendrik Oort heeft aan de wieg gestaan van ESO.

Deelnemende landen [bewerken]

Van ESO zijn ondertussen veertien Europese landen lid. Dat zijn België, Denemarken, Finland, Frankrijk, Duitsland, Italië, Nederland, Portugal, Zweden, Zwitserland, Groot-Brittannië, Spanje, Tsjechië en Oostenrijk. Op de panelen waar de vlaggen van deelnemende landen staan, zal behalve vlaggen van de lidstaten ook steeds de Chileense vlag staan. Dit omdat Chili zelf, uiteraard geen Europese lidstaat, immers een geprivilegeerde partnerstaat is. Dit laatste is zo wegens de rol die Chili speelt als gastland voor de observatoria, inclusief de sterke formele ondersteuning via het aangaan van verdragen die de ruimtelijk afgebakende wetenschapszones met diplomatieke onschendbaarheid mogelijk hebben gemaakt, onder meer rond de bergtop Cerro Paranal met zijn VLT, VLTI, VISTA en VST, en rond de hoogvlakte van Chajnantor waar de APEX submillimetertelescoop van ESO actief is en waar de bouw van het reusachtige ALMA project is opgestart.

Verdere ontwikkeling [bewerken]

Momenteel wordt op de hoogvlakte van Chajnantor, samen met andere organsaties uit de Verenigde Staten en Japan, de Atacama Large Millimeter Array (ALMA, een interferometer voor microgolven) gebouwd.

Voor de verdere toekomst wordt er gewerkt aan plannen voor een spiegeltelescoop van 30 à 60 m, met de voorlopige naam European Extremely Large Telescope (E-ELT). Momenteel (2009) wordt in dit kader concreet gedacht aan spiegel van 42 meter, met adaptieve optiek, die honderd maal zo gevoelig zal zijn als de Very Large Telescope. In april 2010 is besloten dat deze telescoop op de Cerro Armazones, eveneens in Chili, zal worden gebouwd.^[1]

In een eerder stadium werd gedacht aan een nog grotere telescoop, de Overwhelmingly Large Telescope (OWL). Vanwege de complexiteit en de hoge kosten is dit plan voorlopig op de lange baan geschoven, ten gunste van de E-ELT.

Nederlandse directeuren [bewerken]

Een aantal Nederlanders is directeur geweest van ESO: Adriaan Blaauw (1970 tot 1975), Lo Woltjer (1975 tot 1988), Harry van der Laan (1988 tot 1993). Sinds 1 september 2007 is Tim de Zeeuw directeur-generaal.

Lidstaten [bewerken]

Lidstaat	lid sinds
België	1962
Duitsland	1962
Frankrijk	1962
Nederland	1962
Zweden	1962
Denemarken	1967
Zwitserland	1981
Italië	1982 (24 mei)
Portugal	2000 (27 juni)
Verenigd Koninkrijk	2002 (8 juli)
Finland	2004 (1 juli)
Spanje	2006, (1 juli)
Tsjechië	2007, (1 januari)
Oostenrijk	2008, (1 juli)