Folly

voor de aflevering van de televisieserie Law & Order: Special Victims Unit, zie Folly (Law & Order: SVU)

Het Palais idéal van Ferdinand Cheval

Een folly (ook wel follie) (van het Engelse woord folly: dwaasheid) (meervoud: follies, ook wel folly's) is een bouwwerk dat met opzet nutteloos of bizar is. Dit in tegenstelling tot de 20e-eeuwse Grote nutteloze werken, die wel met een doel voor ogen werden gebouwd. Een folly is niet een conventioneel gebouw voor huisvesting of andere functies en dient niet in de eerste plaats een ander doel dan decoratie.

Veel follies zouden wellicht als kunst kunnen worden beschouwd, als ze door een erkend kunstenaar gebouwd zouden zijn in plaats van door iemand die het bouwwerk voor eigen plezier had gebouwd. Als Nederlandse vertaling wordt soms de term vermaaksarchitectuur gehanteerd.

Follies werden in het verleden veel gebruikt voor toevoegingen aan landgoederen. Met name in de 19e eeuw was het gebruikelijk om op een landgoed enige romantische elementen te laten bouwen. Populair waren bijvoorbeeld schijnbare ruïnes, ontworpen grotten, schijn-kapellen en verblijfplaatsen voor kluizenaars. Deze bouwwerken konden door daarin gespecialiseerde aannemers kant-en-klaar geleverd worden. Rotspartijen werden hierbij nagebootst met kippengaas en beton. Watervallen werden ook vaak aangelegd, waartoe bestaande waterlopen verlegd werden.

Een nog bestaand voorbeeld van een dergelijke aangelegde waterval is te vinden in Park Sonsbeek in Arnhem.

Een "meer democratische" vorm van een folly is het resultaat van de combinatie van fantasie en metselvaardigheden van particulieren. Dit is niet aan tijd en plaats gebonden.

Follies komen overal voor, maar vooral in Engeland zijn er veel te vinden, terwijl het Palais idéal van Ferdinand Cheval in Frankrijk één van de beroemdste is.

Eigenschappen[bewerken]

Het concept van de folly is enigszins vaag, maar follies voldoen over het algemeen aan een of meer van de volgende eigenschappen:

Het is een gebouw of maakt deel uit van een gebouw. Hierdoor wijken zij af van tuinornamenten.
Er wordt geen ander doel gediend dan een ornament te zijn. Vaak wordt opzettelijk de indruk gewekt dat het een gebouw is dat met een bepaalde bestemming is neergezet, maar dit is misleiding.
De plaats is vaak bewust gekozen.
De constructie en het ontwerp zijn bewust excentriek. Dit is niet absoluut noodzakelijk, maar vestigt er wel de aandacht op.
Vaak is de constructie bedrog. Voorbeelden zijn de "eindeloze trap" of een nieuwgebouwde ruïne.

Follies in Nederland en België[bewerken]

Nederlands Kremlin in Winkel (Noord-Holland)
Eendenhuis op Landgoed Keukenhof te Lisse, 19e eeuw
Waterval in Park Sonsbeek in Arnhem
Lapin Botanique op Landgoed Gooilust te 's-Graveland
De Slangenmuur bij Slot Zuylen in Oud-Zuilen eindigt als een bolwerk met schietgaten
Paviljoen Lodewijk XV in het Wolvendaelpark te Ukkel (Brussel)