Handley Page Halifax

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een Halifax MK3

De Handley Page Halifax was een viermotorige bommenwerper die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd gebruikt. Er zijn ongeveer 6100 Halifaxes tijdens de oorlog gebouwd. Hij werd gebruikt door Britse, Poolse, Franse, Australische, Canadese en Nieuw-Zeelandse squadrons. In Verenigd Koninkrijk heeft hij gevlogen voor de Bomber Command en de Coastal Command.

Het vliegtuig wordt veel vergeleken met de veel bekendere Lancaster, die in het begin sneller was dan de Halifax. De draagkracht van beide toestellen was ongeveer hetzelfde.

Ontwerp[bewerken]

Al in 1935 werden de eerste tekeningen voor de Halifax gemaakt onder leiding van George Volkert van het team van Handley Page. Het Luchtmachtministerie vroeg om een zwaardere uitvoering van de gangbare toestellen. Het was bekend dat de Duitse Luftwaffe veel ontwikkelingen stimuleerde, dus er was geen tijd om nieuwe motoren uit te proberen. Het eerste prototype, de HP56, zou worden uitgerust met twee Vulture-motoren van Rolls Royce maar werd geannuleerd. De HP57 kreeg vier Merlins.[1]

In 1939 vloog de eerste, nog niet bewapende HP57, de L7244. Een jaar later ging de wél bewapende L7245 de lucht in. In 1939 werd aan deze lijn de naam Halifax gegeven, en in 1940 kwamen de eerste toestellen de fabriek uit. Squadron 35 was de eerste gebruiker. De eerste missie was op 11 maart 1941 op Le Havre. Na 18 maanden vlogen twaalf squadrons met de Halifax.

Specificatie[bewerken]

Er hebben drie varianten bestaan die bedoeld waren als zware bommenwerper, de MK1, de MK2 en de MK3. Binnen iedere variant zijn ook wijzigingen doorgevoerd.

Handley Page Halifax MKI MKII MKIII
Bemanning
7
Taak
Zware bommenwerper
Spanwijdte
30,12 meter
Vleugeloppervlakte
111.48 m²
Lengte
21,36 meter
Hoogte
6.32 meter
Leeg gewicht 15358 kg 16320 kg  ?
Maximaal gewicht 26309 kg 24950 kg ?
Kruissnelheid  ? km/uur 325 km/uur 346 km/uur
Topsnelheid 426 km/uur 454 km/uur
Motor 1265 pk 1390 pk 1615 pk
Bommenlast 5897 kg 5897 kg 6577 kg
Bewapening Twee 7,7 mm Browning machinegeweren in de neus, 4 in de staart; twee handbediende 7,7 mm Vickers K machinegeweren in luiken aan de zijkant Twee 7,7 mm Browning machinegeweren in de neus, vier in de staart, twee in de rug, twee handbediende 7,7 mm Vickers K machinegeweren in luiken aan de zijkant Een 7,7 mm Vickers K machinegeweer in neus, vier 7,7 mm Browning machinegeweren in de staart, vier in de rug

De latere modellen kregen andere motoren, met propellers met vier in plaats van drie bladen en een andere ophanging. Ook werden ze uitgerust voor speciale opdrachten zoals meteorologisch onderzoek of maritieme operaties. De MKVII ging vooral naar Polen en Frankrijk.
De HP70 was een transporttoestel; hiervan zijn er 96 gemaakt. Er kon ruim 3000 kg vracht mee samen met 11 militairen. Er is ook een variant gemaakt om para's en voorraden mee te nemen.

Neergestort[bewerken]

Een zeer onvolledige lijst:

  • 2 juni 1942, MkII, 10 Squadron, Noordzee
  • 2 juni 1942, MkII, 78 Squadron, Noordzee
  • 9 juni 1942, MkII, 35 Squadron, Noordzee
  • 17 juni 1942, MkII, 102 Squadron, Noordzee
  • 1 augustus 1942, MkII, 158 Squadron, Westerschelde
  • 7 augustus 1942, MkII, 78 Squadron, Brouwershavense Gat
  • 28 augustus 1942, MkII, 35 Squadron, Kanaal / Scheldemonding
  • 10 september 1942, MkII, 102 Squadron, Scheldemonding
  • 10 september 1942, MkII, 158 Squadron, Scheldemonding
  • 12 maart 1943, MkII, 78 Squadron, Groesbeek
  • Op 1 mei 1943 maakte een Halifax van Squadron 77 een noodlanding bij Muiden. Hij kwam terug van een geslaagde missie op Essen maar werd beschoten door een Duitse nachtjager. Vijf bemanningsleden waren al gesprongen, maar overleefden niet. De 'flying officer' verdronk in het IJsselmeer, en werd met de piloot en de sergeant-boordschutter 's maandags begraven. De andere bemanningsleden spoelden enkele dagen later aan. Alleen de sergeant-telegrafist is nooit gevonden.
  • Op 3 april 1943 stortte een DT 795 afkomstig van de basis Lissett neer in Wapenveld. Hij was neergeschoten door Duitse jagers.
  • Op 27 april 1943 stort een Halifax bommenwerper neer achter het Carlton Hotel te Amsterdam, 7 Engelse en 3 Nederlandse doden. Duitse doden zijn niet bekend gemaakt.[2]
  • Op 21 juni 1943 stortte een Halifax BB375'T' neer in de rivier de Lek ter hoogte van Jaarsveld 5 bemanningsleden hebben het niet overleefd. De andere twee werden door de Duitsers in een Krijgsgevangenkamp gestopt.
  • Op 28 mei 1943 stortte een Handley Page Halifax neer bij Den Hool. Twee bemanningsleden werden door de Duitsers gearresteerd, de andere vijf kwamen om. Zij werden in Sleen begraven.
  • Op 28 september 1943 stortte een Halifax EB 215 neer, nadat hij de Duitse stad Hannover had gebombardeerd. In de nacht van 28 september 1943 werd de terugkerende Engelse bommenwerper Halifax EB 215 ter hoogte van de Nederlandse grens aangevallen door twee Duitse Messerschmitts. De linker motor werd geraakt en vloog in brand. Twee duikvluchten van piloot John E. Farmer mochten niet baten. Het vuur wilde niet doven. Bij een derde duikvlucht besloot de piloot dat er geen redden meer aan was. De bemanning moest eruit. Navigator David Griffin (toen 23 jaar) zat op het luik. Hij sprong als eerste. Zijn vriend Eric Springett kwam er achteraan, maar op dat moment ontplofte het vliegtuig. Springett viel dood op de grond. Alleen David Griffin kwam levend beneden. Het vliegtuig stortte neer aan het Molenpad (nu Laan van Fasna) in Vaassen, op de boerderij van de Familie van Amersfoort die afbrandde. David Griffin is anno 2013 nog steeds in leven.
  • Op 24 maart 1944 werd de HX355 van het RAF no 78 Squadron aangeschoten terwijl hij van Berlijn naar zijn basis in Breighton ging. De bemanning sprong boven Den Haag uit het vliegtuig, en werd gevangengenomen. Piloot A.P. Sinden sprong op Oostvoorne en werd in Rockanje opgepakt.
  • Op 30 maart 1944, tijdens de laatste dag van de luchtslag om Berlijn, vertrokken 16 Halifax-bommenwerpers van het RAF Squadron 78 vanuit Breighton (Engeland) voor een missie naar Neurenberg. De LK762 EY-Z werd op een hoogte van 22.000 ft door een nachtjager neergeschoten nabij Westum. De tweede Halifax die avond was de HX241 EY-P van F/L Hudson, welke neergeschoten werd boven het plaatsje Stadtallendorf (Allendorf) nog voordat bommenrichter William Uyen zijn bommenlading kon droppen. Eén bemanningslid wist uit het vliegtuig te springen en werd gevangengenomen, de andere zeven kwamen om. Als derde werd de LV899 EY-Q na een succesvolle missie op de terugweg boven Frankrijk neergeschoten door een nachtjager en stortte 3 km ten zuidwesten van Maybert-Fontaine (Ardennes) neer. Alle bemanningsleden kwamen hierbij om.
  • Op 16 juni 1944 vlogen bijna 300 bommenwerpers van Yorkshire naar Sterkrade in Duitsland om daar een fabriek voor synthetische olie te bombarderen. Hierbij waren 23 Halifax bommenwerpers van 77 Squadron betrokken, waarvan er 22 werden beschoten. Zeven keerden niet in Engeland terug. De NA508 stortte neer in de Bovenkerkerpolder bij Amstelveen. Enkele lichaamsdelen werden meteen geborgen, twee stoffelijke resten zijn in 1953 weggehaald maar er werden nog steeds enkele bemanningsleden vermist. In 1990 is de rest geborgen.
  • Op 30 november 1944 kwamen boven het dorp Altweerterheide twee Halifax bommenwerpers met elkaar in botsing. De vliegtuigen explodeerden en spatten uit elkaar. De twee bommenwerpers maakten deel uit van een vloot van 576 vliegtuigen, die deel namen aan een luchtaanval op Duisburg. De twee vliegtuigen waren afkomstig van het 578ste en 429ste squadron van de basis Burn Yorks en Leemings Yorks in Engeland. Het gedenkteken is een overdekte zuil met aan weerszijden informatie over de crash en de veertien omgekomen bemanningsleden.

Monumenten[bewerken]

  • In de nacht van 12-13 maart 1943 stortte een Halifax B/GR MkII met serie nr. DT-774 neer op de St.Jansberg te Groesbeek. Het vliegtuig was op de terugweg van een bombardement op hoofdzakelijk de Krupp wapenfabriek in Essen en was neergehaald door een nachtjager. In 1977 is in de gevel van het woonhuis van de familie Schoofs op de St.Jansberg te Groesbeek een gedenksteen met de namen van de 7 bemanningsleden aangebracht.
  • De bemanning van de op 3 april 1943 bij Wapenveld neergehaalde DT 795 wordt herdacht met een plaquette in de dijk van het Apeldoorns kanaal in die gemeente.
  • Op 14 mei 1943 stortte een Handley Page Halifax van de RAF neer in de bossen bij Sleenerzand. Het was op terugweg van een bombardement op Bochum [3]. Er waren zes inzittenden. Het monument, gemaakt in 1945, bestaat uit brokstukken van het vliegtuig.
  • In 1943 stortte de HR839 (51 Sqn.) neer in Olen. Het had deelgenomen aan het bombardement op Keulen en was op terugweg. Ooggetuige Louis Baetens zag parachutes naar beneden komen en hielp als heemkundige samen met het Planehunters Recoveryteam naar de resten van de crash te zoeken. In augustus 2009 werd voor de inzittenden een monument opgericht aan de rotonde in Gerheiden.
  • Op 25 mei 1945 stortte de LV 905 MKIII neer in de Oranjepolder bij Hank. De inzittenden waren zeven vrienden die reeds 21 missies hadden volbracht [4]. Er staat nu een monument met de propeller van de Halifax [5].
  • in Jaarsveld is een glazen monument waarin zich de motor bevindt van een Halifax. Door het glas steekt een vleugel naar buiten. De namen van de zeven bemanningsleden staan vermeld.[6]
  • Neergestorte Halifax bommenwerpers na botsing in Altweerterheide. Het oorlogsmonument in Altweerterheide (gemeente Weert) is een overdekte zuil met aan weerszijden een plaquette. Hierop is informatie over de vliegtuigcrash van 30 november 1944 aangebracht.[7]

Geborgen[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Ook de Avro Manchester werd verbeterd en viermotorig, en kreeg de naam Avro Lancaster.
  2. http://halifaxcarlton.hyves.nl/
  3. Gemeente Coevorden: Tweede Wereldoorlog
  4. (en) Halifax LV905
  5. Oorlogsmonument - Hank, Halifax monument 'Verzet, Vrijheid, Victory'
  6. Monument Halifax-bommenwerper Jaarsveld
  7. Het monument bevindt zich aan de Bocholterweg, ter hoogte van de kruising met de Tungelroyse beek in Altweerterheide (GPS: 51.2203398, 5.6797979).