Kilt

De Schotse acteur Sean Connery in een kilt

Een kilt is een kledingstuk voor mannen dat de benen tot de knieën bedekt en in tegenstelling tot een broek geen pijpen heeft. Een kilt is dus een rok specifiek voor mannen. Traditioneel werd de kilt in de 16e eeuw door mannen en jongens in de Schotse Hooglanden gedragen, maar sinds de 19e eeuw ook in andere delen van Schotland en het Keltische taal- en cultuurgebied. Tegenwoordig wordt de kilt door (hoofdzakelijk Schotse) mannen gedragen bij bijzondere, folkloristische en officiële gelegenheden. Met name bij doedelzakspelers vormt de kilt een onderdeel van de traditionele kleding. De onderzoom moet zo'n één inch boven de grond hangen wanneer men (rechtop) geknield zit.

In de laatste jaren wordt de kilt steeds vaker als een modern, informeel kledingstuk beschouwd. Ook in de punk, alternatieve en gothic scene worden door sommige jongens kilts gedragen, vaak in combinatie met legerkistjes of hoge veterlaarzen, al dan niet met grote metalen gespen versierd.

Beschrijving, ontwikkeling en geschiedenis

Schotse kilt

De eenvoudigste kilt bestaat uit een recht stuk textiel, vanouds geweven wol. Dit wordt hoog om het lichaam gewikkeld, waarna een riem om het middel wordt gedaan en vervolgens het deel dat om de borst zit over de riem wordt geslagen.

Deze eenvoudige kilt had zo zijn voordelen, omdat hij op verschillende manieren gedragen kon worden. Het bovenste deel kon over de schouder geslagen worden en als cape dienen. Ook was hij erg geschikt om er mee in de open lucht te slapen, en kon hij dienen als een soort geïmproviseerd schild tijdens gevechten, door de niet gebruikte stof om de linkerarm te wikkelen. Het doek kon echter ook tijdens gevechten van man tot man in de weg zitten en vaak gooide men ze af, om vervolgens na de strijd de kilt weer op te zoeken.

Deze kilt werd ook wel filleadh mor genoemd (grote kilt). De moderne kilt, ook wel fillead beag (kleine kilt) of philabeg genoemd werd waarschijnlijk in het leven geroepen voor arbeiders zodat deze zich vrijer konden bewegen.

Vóórop de kilt hoort een tasje te worden gedragen, de zogeheten sporran, en de sgian dubh, een kleine dolk die men in de kous steekt. Draagt men de kilt casual, dan horen de kousen afgestroopt te zijn. Draagt men de kilt echter bij een gala of andere gelegenheid, dan dienen de kousen opgetrokken te zijn. De kilt die voor dagelijks gebruik is bedoeld, is van wol en heeft een soort plissé-plooien opzij en achter, maar niet aan de voorkant. De kilt is altijd "geruit", of in een patroon (tartan), afhankelijk van de clan, of een anoniem of algemeen Schots patroon, maar dit is niet traditioneel. Er zijn meer dan 300 verschillende tartans voor op zo'n kilt.

Ierse kilt

Doedelzakspelers met een Ierse kilt

Behalve de Schotse kilt, bestaat er ook een Ierse rok die door mannen wordt gedragen. Deze heet echter geen "kilt", maar "leine" (meervoud "leinte"). De leine wordt vrijwel alleen gedragen tijdens officiële gelegenheden en tijdens Irish Dancing, is van katoen of linnen gemaakt en heeft, in tegenstelling tot de kilt, rondom plooien, die ook iets grover zijn dan die van de kilt. Een leine is altijd egaal van kleur, en dit in een felle kleur: felrood, staalblauw, kanariegeel, grasgroen, wit, enz. Donkere kleuren, zoals donkerbruin, komen minder voor bij de leine. Bij de leine is een sporran-achtige draagtasje niet verplicht, maar het is wel toegestaan.

Moderne kilt

Verkoop van moderne kilts tijdens de 2004 Skagit Valley Highland Games

Sinds ongeveer het jaar 2000 zijn moderne kilts te koop in Schotland, de Verenigde Staten en Canada. Ze zijn beschikbaar in verschillende stoffen net als leer, denim, corduroy, en katoen. Een moderne kilt kan gemaakt zijn voor formeel of casual gebruik, sport en buitenrecreatie, of als werkkleding. Velen zijn gemaakt om zonder sporran gedragen te worden, en kunnen er tassen hebben of lassen voor werktuig.

Wetenswaardigheden

• Van origine behoort men onder de kilt geen ondergoed te dragen, maar juist weer wél indien men danst, of men sport, bijvoorbeeld bij de "Highland Games". Het is niet duidelijk of voor de leine exact dezelfde regels gelden.
• Iedere Schotse clan heeft zijn eigen ruitpatroon, tartan genaamd, en een Schot heeft het motief van zijn kilt dan ook niet vrij voor het uitkiezen.
• Het dragen van een kilt was voor mannen in Engeland jarenlang verboden, tenzij men van Schotse komaf was.
• Sommige mannen noemen een kilt voor dagelijks gebruik ook Male Un-bifurcated Garments of kort "MUGs" (engels voor "mannelijk pijpvrije kleding"). Hieronder valt ook andere kleding, zoals een Sarong.
• De reden waarom een sporran gebruikt werd, is omdat een traditionele kilt geen zakken heeft. Ook zorgt een sporran ervoor dat de stof tussen de benen naar beneden zakt, om ongewenste inkijk te voorkomen.

Referenties

Mediabestanden

Zie de categorie Kilts van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.