Punk (muziek)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Portal.svg Portaal Rock
Punk
Stilistische oorsprong R&B, rock-'n-roll, country, rockabilly, garagerock, fratrock, psychedelic rock, pubrock, glam rock, protopunk, ska
Culturele oorsprong midden jaren zeventig, Verenigde Staten, Australië en Verenigd Koninkrijk
Vaak toegepaste instrumenten gitaar, basgitaar, drumstel
Mainstreampopulariteit hoog in het Verenigd Koninkrijk, elders wat minder succesvol; redelijk succes van powerpop, ska-punk en 2 Tone
Afgeleide varianten alternatieve rock, noiserock, emocore, mathrock, gothic rock, postpunk, postpunkrevival, grunge
Subgenres
Alcopunk · Anarcho-punk · Artpunk · Christian punk · Crustcore · D-beat · Garagerock · Hardcore · Horrorpunk · New wave · Oi! · Poppunk · Skatepunk · Streetpunk
Fusiongenres
Anti-folk · Celtic punk · Deathrock · Funkcore · Jazzpunk · Psychobilly · Queercore · Ska-punk · 2 Tone · Cowpunk
Verwante onderwerpen
Geschiedenis · Cassettecultuur · DIY · Punkfilms · Fanzine · Kleding
Portaal  Portaalicoon   Muziek

Punk of punkrock is een ruwe vorm van rockmuziek die opkwam in de tweede helft van de jaren zeventig van de twintigste eeuw. Oorspronkelijk een zowel muzikaal als sociaal verschijnsel dat zich in de periode 1976/1977 manifesteerde als een reactie op de uit-ontwikkelde, van haar bronnen en milieu vervreemde, gekunstelde popmuziek en haar wezen als breed geaccepteerd onderdeel van industrie en samenleving. Gekoppeld aan de bij een nieuwe generatie jongeren behorende sociale onvrede, met name in het door traditioneel klassenbewustzijn en economische teruggang geteisterde Engeland, uit deze reactie zich in muziek die, net als in 1955 en 1963, uitgaat van haar meest simpele vorm: rock-'n-roll. In de periode 1977-1980 werd punk de meest zichtbare jeugdsubcultuur in het Verenigd Koninkrijk en in de meeste westerse grootstedelijke centra (met name Londen, Los Angeles en Melbourne).

Voorgeschiedenis[bewerken]

Voorlopers[bewerken]

Punks (in het Nederlands ook wel: 'punkers') waren niet de eersten die hun walging vertaalden in provocatief absurdisme. Het verschijnsel draagt kenmerken van dadaïsme en situationisme, maar vindt dankzij de massamedia een veel groter publiek. In muzikaal opzicht wordt voor het ontstaan van de punk vaak verwezen naar de protopunk bands MC5, Ramones, Iggy Pop & The Stooges, Velvet Underground, Patti Smith en Jonathan Richman & The Modern Lovers.

Ontstaan[bewerken]

In 1970 brengt Nick Tosches het woord punk voor het eerst in verband met luidruchtige popmuziek. Hij doet dat in een artikel voor het Amerikaanse muziektijdschrift Fusion, getiteld The Punk Muse: The True Story of Protopathic Spiff Including the Lowdown on the Trouble-Making Five-Percent of America's Youth.

Mede dankzij de gewiekste Engelse kunstenaar-broekenverkoper-mediamanipulator Malcolm McLaren verwijst de term vanaf 1976 naar een stroming binnen de jongerencultuur.

Punk in het Verenigd Koninkrijk[bewerken]

Als manager van de punkgroep Sex Pistols zet McLaren in 1976 een handige mediacampagne op touw die onder het rebelse deel van de Britse jeugd massale navolging vindt. De stijl van de Sex Pistols is niet uniek maar leunt zwaar op de ongepolijste gitaarrock van Amerikaanse groepen als de Stooges, de Ramones en de New York Dolls. Met terugwerkende kracht worden ook deze artiesten tot de punk gerekend (alhoewel de Ramones drie jaar voor de Britse punk begonnen).

De hoogtijdagen[bewerken]

In het kielzog van de Sex Pistols begonnen talloze Britse jongeren hun eigen punkband. Punk brak pas echt door in Engeland na een concert van The Ramones. Een van de eerste punkplaten was Live at the Roxy WC1 met een aantal van de eerste punkrockbands. Er is ook een documentaire, Don Letts Punk Rock movie, uit deze beginperiode in Engeland.

Als reden voor het succes van de punk worden vaak de sociale omstandigheden in het Verenigd Koninkrijk genoemd (stakingen, werkloosheid en dergelijke). Het optimisme van de hippiegeneratie heeft voor veel jongeren afgedaan. Ze voelen zich genegeerd en niet serieus genomen. Punk is een uitlaatklep voor dergelijke frustraties. Zonder enige kennis van muziekachtergronden beginnen veel jongeren een bandje. Punkliedjes bestaan zelden uit meer dan drie verschillende akkoorden. De zang is hard. De punks dragen gescheurde kleding en tightpants (strakke broek) en gebruiken scheermesjes en veiligheidsspelden als sieraden.

Invloed[bewerken]

Nadat Johnny Rotten begin 1978 de Sex Pistols verliet, raakten de veiligheidsspelden al snel uit de mode en werd de betekenis van de pure punk als muzieksoort gemarginaliseerd. Toch bleef de stroming nog jarenlang invloedrijk, met name op het gebied van mode, popmuziek en grafische vormgeving.

Onder de noemer new wave bepaalt de mentaliteit van de punks nog jaren het gezicht van de Britse en Amerikaanse popmuziek.

Sinds het begin van de jaren 90 kent de punkmuziek weer een opleving: onder invloed van de Amerikaanse grunge leeft met name in Groot-Brittannië de belangstelling voor de oude punkmuziek weer op. Er worden diverse verzamel-cd's uitgebracht.

Bands[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Categorie:Britse punkband

Mode[bewerken]

Vormgeving[bewerken]

Punk in Noord-Amerika[bewerken]

In tegenstelling tot de Britse punk, die in feite weinig meer was dan een tijdelijke, zeer succesvolle mediahype, is de Amerikaanse punk een subcultureel verschijnsel met een zeer lange geschiedenis. Deze begint al in de jaren zestig van de twintigste eeuw, toen in Amerika reeds volop garagerock werd gemaakt. Na het Britse succesverhaal werd de naam punk ook door Amerikaanse bands geadopteerd of aan hen opgedrongen.

Enkele episodes uit dit verhaal trokken bredere aandacht:

Oostkust[bewerken]

Onder invloed van het succes van de Sex Pistols in Groot-Brittannië werd vanaf het einde van de jaren zeventig van de twintigste eeuw een aantal luidruchtige bands uit New York tot de punk gerekend. Het ging om bands die stuk voor stuk eerder waren ontstaan dan de Sex Pistols. De rock 'n rollband Ramones was het grote voorbeeld voor de New Yorkse punk. In tegenstelling tot de Britse tegenhanger wist deze Amerikaanse punk nauwelijks tot de grote media door te dringen. Het bleef een cultverschijnsel.

Aan de Oostkust kende de punk veel invloeden van andere genres, zoals de reggae, oi! en hardcore.

Ook ontstond er met name in New York een experimentele vorm van punk. De No wave-stroming met daaruit voortkomende noise rockbands:

Westkust[bewerken]

De punk van de Amerikaanse westkust onderging directere invloeden van Britse punk. De Dead Kennedys, in 1978 in San Francisco opgericht, was een punkband in de stijl van de Sex Pistols. Deze band stond aan de basis van wat in 1980 hardcore punk ging heten: snelle, keiharde muziek gespeeld door stoere mannen. Het subcultuurtje van jongeren in Californië beschouwde het als hun muziek. Suicidal Tendencies is een schoolvoorbeeld van een dergelijke band. Black Flag (met Henry Rollins) en de Circle Jerks zijn ook te zien in de film The decline of the Western Civilization.

Ook de punkrevival uit 1990 was een Westkustverschijnsel. De muziek van Rancid en vele punkrockbands was lichtvoetiger dan hardcore, met minder metalinvloeden. De bands grepen terug op het eigenwijze snotneusimago van de Britse punk.

Overig[bewerken]

De documentaire King of Punk bevat interviews met bandleden van groepen als DOA, Avengers, MDC, Testors, Dead Boys, Ramones, en the Electric Chairs. De film is gemaakt door de Nederlands-Amerikaanse filmmaker Kenneth van Schooten en laat de overeenkomsten en verschillen zien tussen twee generaties Amerikaanse en Engelse punkbands.

Tijdlijn[bewerken]

Sublime with rome Libertines Billy Talent Rise Against The Intelligence Hot Cross Mclusky Ikara Colt Thrice Thursday (band) Saetia Black Dice Wolf Eyes Sum 41 H2O Lightning Bolt At the Drive-in The Locust Indian Summer (band) Refused Melt Banana Shellac (band) Sublime blink-182 Rancid The Casualties Pennywise Green Day Nirvana Mudhoney (band) Fugazi The Jesus Lizard Sick Of It All Moss Icon Jesus and the Mary Chain Embrace Green river The Offspring Rites of Spring NOFX Big Black Swans (band) Suicidal Tendencies Sonic Youth Napalm Death Butthole Surfers Birthday party Einstürzende Neubauten Minutemen (band) Agnostic Front Minor Threat Agent Orange Circle jerks Bad Religion The Exploited The Ex Charged GBH Dead Kennedys Descendents Public Image Ltd. Bad Brains Misfits Crass Theoretical girls (Glenn Branca) Black Flag The Buzzcocks Generation X (Britse band) The Clash The Damned Throbbing Gristle The Screamers Half Japanese Sex Pistols The Stranglers Ramones Television New York Dolls The Modern Lovers Stooges MC5 Velvet Underground The Who The Kinks


Punk in Nederland[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Punk in Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De punkscene in Nederland valt, net als in veel andere landen, min of meer samen met de kraakbeweging en is daardoor sterk politiek georiënteerd.

Vergeleken met het Verenigd Koninkrijk, dringt het bestaan van de stroming in Nederland nauwelijks tot het grote publiek door, met uitzondering van optredens van Iggy Pop en Stranglers in het populaire televisieprogramma AVRO's Toppop. Binnen de underground ontstaat er wel een punkscene. In 1977 brengt het 1000 Idioten label de eerste Nederlands(talig)e punkplaat uit: Van Agt Casanova van Paul Tornado. Deze single werd veelvuldig op de radio gedraaid door de VPRO, die ook in het televisieprogramma Onrust! veel aandacht besteedde aan punkmuziek en -cultuur. Een van de bekendere punkbands in Nederland zijn de Heideroosjes.

Punk in Vlaanderen[bewerken]

Aan het eind van de jaren 70 van de twintigste eeuw waren The Kids de bekendste Vlaamse punkgroep. Er is in de 21e eeuw in Vlaanderen ook nog steeds een underground hardcore- en punkscene, met bands als F.O.D., The Usual Suspects, Koncept en Lunatic Society en vele andere. Deze DIY-bands komen niet vaak op de televisie of op de radio. Ze doen veel optredens in een alternatief circuit, met name in kraakpanden, cafeetjes en jeugdhuizen. Een aantal van deze DIY-punkbands heeft zelfs behoorlijk wat optredens in het buitenland. Een van de bekendste personen uit het Vlaamse punklandschap was Johan van Mieghem. Naast het redigeren van verschillende punk-fanzines als Skunk en Teenage Warning, richtte hij een eigen label op. Eerst onder de naam Getaloif, later Ghetto Rock. Van Mieghem organiseerde tal van concerten, zoals Punk & Disorderly in Antwerpen en Cock Sparrer. Eind 2005 pleegde hij zelfmoord en het label en de mailorder werden overgenomen door Nederlandse vrienden.

Zie ook[bewerken]