Parodie
|
|
|
|
Een parodie of persiflage is een (fragment van een) gedicht, lied, film, toneelstuk, verhaal of andere uiting dat of die gebruikt wordt om (mee) te spotten. In grote lijnen is het dus hetzelfde als een satire: het verhaal (de tekst of het beeld) wordt op een ironische manier nagedaan. Dit kan zowel op een onschuldige als op een agressieve wijze gebeuren. Het succes van de parodie zal groter zijn naarmate het origineel bekender is en de geparodieerde (uitvergrote) elementen dus herkenbaarder zijn. Sommige zaken (zoals de Mona Lisa, James Bond, Star Wars, The Godfather, de douchemoord in Psycho en de nieuwslezersstem van Philip Bloemendal) zijn al zo vaak geparodieerd dat er een gevoel van "overkill" ontstaat. Mensen die eerst geconfronteerd worden met de parodie kunnen meestal achteraf het origineel nog maar moeilijk serieus nemen of vinden het hierdoor voorspelbaar geworden.
Sommige parodieën zijn inmiddels beroemder dan hetgeen oorspronkelijk gepersifleerd werd. Zo is het 18de-eeuwse boek An Apology for the Life of Mrs. Shamela Andrews of "Shamela" door Henry Fielding een parodie op het ooit zeer populaire, maar ondertussen haast vergeten boek Pamela door Samuel Richardson. De film Airplane! (1980) is inmiddels beroemder dan de vliegrampfilms die het oorspronkelijk belachelijk maakte.
Inhoud |
[bewerken] Oorspronkelijke betekenis
De term "parodie" is van Griekse oorsprong, waarin het een samenstelling is van para- ('naast') en oide ('lied'). Oorspronkelijk had de term "parodie" een volledig neutrale betekenis van 'imitatie' ('een lied naast een lied'), zonder dat er van satire sprake was. In vroeger tijden was het heel gebruikelijk om bijvoorbeeld muziek te hergebruiken. Een belangrijke reden hiervoor was dat muziekstukken op die manier bij meer gelegenheden ten gehore konden worden gebracht. Een componist als Johann Sebastian Bach maakte vele parodieën van eigen werk. Hij verwerkte bijvoorbeeld een deel van een hoboconcert in een koor van een cantate of hij voorzag een aria uit een cantate van een nieuwe tekst voor een andere cantate of voor een van zijn passiemuzieken. Ook van het werk van anderen, zoals Antonio Vivaldi en de broers Alessandro en Benedetto Marcello, maakte hij parodieën. Hij en zijn tijdgenoten deden dat niet om het publiek te laten lachen, maar uit bewondering, om ervan te leren of om de werken uit te kunnen voeren met andere muziekinstrumenten dan de oorspronkelijke.
[bewerken] Juridische status van parodieën
Voor een parodie is het nodig om herkenbare dingen uit het origineel over te nemen. Dat stuit echter op problemen met het auteursrecht, immers men mag niet zomaar een nieuw verhaal met bestaande karakters van een ander maken. In 1984 besliste de Hoge Raad echter dat een parodie geen inbreuk is en dat men daarvoor herkenbare karakters, situaties en dergelijke over mag nemen uit het origineel. Sinds 2006 is het recht om een werk te parodiëren opgenomen in de Auteurswet.
[bewerken] Voorbeelden van satirische parodieën
[bewerken] Literair
- Don Quichot door Miguel de Cervantes is een parodie op de heldhaftige ridderromans.
- Candide van Voltaire is een parodie op de optimistische levensfilosofieën van Gottfried Wilhelm Leibniz.
- An Apology for the Life of Mrs. Shamela Andrews of "Shamela" door Henry Fielding parodieert Pamela door Samuel Richardson.
- "Grassprietjes van Cornelis Paradijs", het alter ego van een groep Tachtigers, onder wie Frederik van Eeden, waarmee zij de toen populaire "domineespoëzie" van dichters als Nicolaas Beets en J.J.L. ten Kate op de hak namen.
- Dieuwertje Diekema van Kees Stip, een parodie op Maria Lécina van J.W.F. Werumeus Buning (de parodie is bijna bekender dan het origineel - wordt zelfs voor origineel aangezien).
- Het water de stank van Gerrit Komrij, een milieukritische parodie op De moeder de vrouw (zie Sonnet) van Martinus Nijhoff.
- Wenken voor de bescherming van uw gezin en uzelf, tijdens de Jongste Dag van Harry Mulisch, als parodie op enkele overheidsbrochures tijdens de Koude Oorlog over wat te doen in geval van een atoomaanval ("Wenken voor de bescherming van uw gezin en uzelf").
- Barry Trotter is vanzelfsprekend een parodie op Harry Potter.
- Rien Poortvliet en Wil Huygens kabouterboeken, Leven en werken van de Kabouter en De oproep der kabouters zijn een parodie op biologische en sociologische boeken.
- Roald Dahls Gruwelijke rijmen parodiëren bekende sprookjes.
[bewerken] Strips
- "Ridder Bauknecht" door Jeroom is een parodie op "De Rode Ridder" door Willy Vandersteen.
- Willy Linthouts eenmalige album, "De Zeven van Zeveneken" (1982), parodieerde Nero.
- De keizerkraker is een parodie op Suske en Wiske.
- De glunderende gluurder is een pornografische parodie op Suske en Wiske.
- Paniek in Stripland is een parodie op strips in het algemeen en diverse andere stripfiguren.
- Het Kiekeboealbum Album 26 maakt het medium strip en ook de reeks "Kiekeboe" zelf belachelijk.
- In het "De Kiekeboes"-album Vrouwen komen van Mars belanden de Kiekeboes in de strip "Stiefbeen en zoon", die stilistisch een parodie is op bekende Vlaamse strips uit de jaren 40 en 50.
- De piraten in de strip Asterix waren oorspronkelijk bedoeld als eenmalige parodie op de hoofdpersonages uit de strip Roodbaard, die net als "Asterix" in het blad "Pilote" verscheen. De personages werden echter zo populair dat ze een vast onderdeel van de reeks zijn geworden, terwijl Roodbaard inmiddels grotendeels vergeten is.
- De eerste drie pagina's van het Gilles de Geus-album, "Willem de Zwijger", parodiëren de introductiescène uit elk Asterixalbum.
- De Kleine Robbe was oorspronkelijk bedoeld als een parodie op Robbedoes, maar is inmiddels ook als op zichzelf staande strip populair geworden.
- In het Dommelalbum "De pij maakt de pater niet" worden verschillende strips die destijds in het weekblad "Kuifje" liepen geparodieerd: Blake en Mortimer, Buddy Longway, Rik Ringers, Bernard Prince,...
- Robin Hoed is een parodie op Robin Hood.
- Mad Magazine staat ook bekend om zijn verschillende parodieën op stripreeksen, films, televisieseries,....
[bewerken] Internet
- de Oncyclopedia Neerlandica (voorheen Onziclopedie), een parodie op Wikipedia.
- Het Late Nieuws, een parodie op nieuws-websites. (www.hetlatenieuws.nl).
[bewerken] Film
Er bestaan heel wat parodiefilms waarin andere films belachelijk worden gemaakt.
- De tekenfilms van Tex Avery en de Looney Tunes maakten geregeld gebruik van parodie en satire.
- De originele versie van The Nutty Professor (uit 1963) is een parodie op het boek The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde.
- De komedies van Mel Brooks dreven vaak de spot met bepaalde filmgenres: Blazing Saddles (westerns), Young Frankenstein (de Frankenstein-films), Silent Movie (de stomme film), High Anxiety (Hitchcock), Spaceballs (sciencefiction), Robin Hood: Men in Tights (Robin Hood) en Dracula: Dead and Loving It (Dracula).
- Airplane! (1980) parodieerde specifiek de films Zero Hour (1957) en Airport (1970) en alle clichés uit rampenfilms met vliegtuigen.
- The Naked Gun-films en de film Hot Fuzz (2007) persifleren politie- en actiefilms.
- De Scary Movie-films parodiëren zowat elke griezel- en horrorfilm.
- Not Another Teen Movie (2001) is een parodie op jongerenfilms.
- De Hot Shots-films parodiëren actiefilms als Top Gun en Rambo.
- James Bond is wellicht de vaakst geparodieerde filmreeks: Casino Royale, Spy Hard, Austin Powers, Johnny English,...
- Monty Python and the Holy Grail (1975) is een parodie op Koning Arthur en de legende van de Heilige Graal
- Films als Attack of the Killer Tomatoes (1978) and Mars Attacks! (1995) persifleren invasie-films uit de jaren 50.
- Kung Fu Hustle (2005) is een Chinese film die het martial arts-genre belachelijk maakt.
- De Shrek-films parodiëren bekende sprookjes, maar ook filmscènes.
- Tarzoon, la honte de la jungle van Picha is een oneerbiedige parodie op Tarzan.
Ook een populaire vorm van parodie is de mockumentary: een parodie op een documentaire rond een specifiek onderwerp. Een bekend voorbeeld is This is Spinal Tap (1984) (een parodie op heavy metal en concertfilms).
- In april 2010 werd aan YouTube verzocht om een populaire reeks parodieën op de Duitse speelfilm Der Untergang weg te halen wegens schending van auteursrecht. Een groot aantal gebruikers hadden op scènes uit de film waar Bruno Ganz als Hitler in woede uitbarstte zelfverzonnen ondertitels geplaatst rond komisch bedoelde onderwerpen.
[bewerken] Televisie
- In The Simpsons, Futurama, South Park en Family Guy worden diverse maatschappelijke, culturele, politieke en sociale zaken geparodieerd, waaronder ook beroemde filmscènes.
- Alles Kan Beter parodieerde geregeld onbedoeld hilarische televisiebeelden.
- De uitzendingen van Van Kooten en De Bie bevatten diverse parodieën en satires op Nederlandse maatschappelijk-sociale toestanden.
- Kreatief met Kurk is een parodie op doe-het-zelf en knutselprogramma Kreatief met karton.
- 30 Minuten , Het Geslacht De Pauw en In de gloria parodieerden reality-tv, human interest en documentaires.
- Diverse items in In de gloria waren parodieën op gelijksoortige items in Man Bijt Hond.
- Police Squad! dreef de spot met politieseries.
- Soap was een soap die het genre zelf op bijzonder overdreven wijze parodieerde.
- Het onderdeel Ridder Rob in Koefnoen is een parodie op de kinderprogramma's van Studio 100.
- Het kinderprogramma Bassie en Adriaan werd onder meer gepersifleerd als Arie en Bastiaan.
- Chris Van den Durpels typetje, "Pol Schampers", is een parodie op Paul Jambers.
- Inspecteur Tampert in Jiskefet was een parodie op Derrick.
- "De Jos Bosmans Show" in Het Leugenpaleis en Het Peulengaleis is een parodie op BRT-televisieshows uit de jaren 50 en 60.
- The Daily Show with Jon Stewart persifleert rechts-conservatieve, Republikeinse televisieprogramma's.
- Beavis and Butt-Head waren volgens de makers bedoeld als parodie op de gemiddelde, hersenloze, tv-verslaafde tiener.
- In The Simpsons is de extreem gewelddadige tekenfilm The Itchy & Scratchy Show een parodie op Tom en Jerry en typisch tekenfilmgeweld.
- Het onderdeel "Wally in Space" in Lava was een parodie op Star Trek.
- Ook in Buiten De Zone, Willy's en Marjetten en Neveneffecten zaten diverse eenmalige parodieën.
- Pittige tijden is een parodie op de soap Goede tijden, slechte tijden, gemaakt door Carlo & Irene in het voormalig kinderprogramma Telekids.
- "De wereld slaat door" (parodie op "De Wereld Draait Door", door Carlo & Irene in "Life & Cooking")
- "De TV Kantine" (door Carlo & Irene in Life & Cooking)
- "De Dik Voormekaarshow persifleerde diverse Bekende Nederlanders.
- De Britse sitcom 'Allo 'Allo was qua thematiek en personages een parodie op de dramaserie Secret Army.
- How To Irritate People is een parodie op instructiefilms.
- That's My Bush! was deels een parodie op Amerikaanse sitcoms, deels een parodie op de Amerikaanse politiek.
[bewerken] Muziek
- The Ritz Roll And Rock, een nummer uit de film Silk Stockings dat gezongen werd door Fred Astaire, is een parodie op het genre Rock 'n' Roll.
- Camille Saint-Saëns parodieerde in Le Carnaval des Animaux tijdens "Tortues" (schildpadden) Jacques Offenbachs "L' orphée dans l' enfer" en tijdens "L' élephant" (de olifant) Hector Berlioz' "Dans van de luchtgeesten".
- Igor Stravinsky parodieerde in zijn neoclassicistische composities, zoals Pulcinella, 18de-eeuwse en 19de-eeuwse klassieke muziek.
- De Amerikaanse orkestleider Spike Jones parodieerde veel hits uit de jaren 40 en 50.
- The Rutles zijn een parodie op The Beatles.
- De groep Spinal Tap in de gelijknamige film This is Spinal Tap is een parodie op heavy metal rock groepen.
- De hoes van het Frank Zappa-album We're Only In It For The Money (1968) drijft de spot met de hoes van het Beatles-album Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (1967).
- Frank Zappa parodieerde veel muzikale stijlen en artiesten tijdens zijn carrière. Zijn plaat Cruisin' With Ruben & the Jets (1968) is een parodie op doowop. Op het album Sheik Yerbouti (1979) parodieerde hij het lied "I'm in you" door Peter Frampton als "I Have Been In You". Tijdens het nummer "Flakes" imiteert een zanger tijdens een kort intermezzo Bob Dylans zanggeluid.
- The Clement Peerens Explosition parodieert het machogedrag van rockgroepen en Antwerpenaars.
- Het nummer "Spraakwater" door Extince werd ooit door de Osdorp Posse geparodieerd als "Braakwater".
- De zingende Amerikaanse komiek Weird Al Yankovic staat bekend om zijn vele muzikale parodieën van actuele hits.
- André van Duin heeft tijdens zijn carrière ook geregeld parodieën op bestaande nummers gemaakt, zoals "De Tamme Boerenzoon" (parodie op "De Wilde Boerendochter" door Ivan Heylen) en "Ik zal doorgaan" (parodie op Ramses Shaffy's "We zullen doorgaan").
- Gabber Piets lied "Hakke en Zage" (1996) parodieert het openingsthema van het kinderprogramma Peppi en Kokki, evenals het gabbermilieu.
- De videoclip Stupid Girls (2006) door zangeres P!nk spotte met diverse vrouwelijke beroemdheden, alsook meelopersgedrag, vrouwen die geobsedeerd zijn door uiterlijk, plastische chirurgie, afvallen,...
- Het lied " Stoont als een Garnaal" door Van Kooten en De Bie is een parodie op carnavalskrakers.
- De nummers "Mannen worden ouder" en "Ome Gijs" door Van Kooten en De Bie parodiëren op groteske en choquerende wijze "En het werd zomer..." door Rob de Nijs.
- Tijdens The Million Dollar Quartet parodieerde Elvis Presley Rip It Up van Little Richard, door te zingen: "Well, it's saturday night and I just got laid." in plaats van: "Well, it's saturday night and I just got paid."
- Bobby Darin zong live in het Flamingo Las Vegas een parodie op I Walk The Line van Johnny Cash door te zingen:"I keep my pants up with a piece of twine" in plaats van: "I keep a close watch on this heart of mine".
- De Vlaamse groep De Strangers bouwde een hele carrière op het parodiëren van populaire hits. Ze deed dit door zelfbedachte teksten over de oorspronkelijke melodieën heen te zingen.
- Liam Lynch heeft verschillende nummers opgenomen waarin hij andere zangers parodieert, zoals David Bowie, Björk, The Pixies en Depeche Mode.
- Zie ook: Lijst van Nederlandstalige parodieën op Nederlandstalige nummers.
- En ook: Lijst van Nederlandstalige parodieën op Engelstalige nummers.
- Evenals: Lijst van Nederlandstalige parodieën op anderstalige nummers.
