Koning Arthur

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor het stripverhaal uit de reeks van De Rode Ridder, zie Koning Arthur (De Rode Ridder)
Arthur
Arthus
Mythische Britse koning
Renaissance-weergave van Koning Arthur
Renaissance-weergave van Koning Arthur
Het tweede huis van Brittannië
Voorganger Uther Pendragon
Opvolger Constantijn III

Dit artikel is deels gebaseerd op Geoffrey van Monmouths Historia regum Britanniae. Gegevens uit dit werk komen vaak niet overeen met de historische werkelijkheid.

Koning Arthur (ook Artur of Artus) is een figuur uit de Keltische legenden en de middeleeuwse hoofse literatuur, wiens historiciteit niet vaststaat. Hij is de centrale figuur in de Arthur-legenden. In vroege Welshe teksten wordt hij nergens koning genoemd, maar dux bellorum (leider van de strijd), en middeleeuwse teksten noemen hem vaak amerauder (heerser).

De historische Arthur[bewerken]

Volgens sommige door historici min of meer betrouwbaar geachte bronnen was Arthur een Romano-Britse legeraanvoerder die tijdelijk een halt toeriep aan de veroveringen van de Angelsaksen in het Brittannië van de vijfde of zesde eeuw, nadat de Romeinse legioenen die provincie hadden verlaten. Van Arthur wordt beweerd dat hij meerdere slagen heeft gewonnen tegen de Saksen, waarvan de slag bij Mons Badonicus de bekendste is. Zeker is dat rond deze tijd inderdaad een heropleving van de Britse (tegenover de Angelsaksische) macht in Engeland plaatsvond; hoeveel daarvan aan Arthur moet worden toegeschreven, is echter niet meer dan giswerk.

Sommigen identificeren Arthur met ene Riothamus, een "Bretonse koning" die tijdens de regering van Anthemius leefde. Helaas is over Riothamus weinig bekend; het is zelfs niet zeker of "Bretonse koning" refereert aan een koning van Brittannië of van Armorica; de oude naam van Bretagne.

Andere historici stellen dat er geen bewijs is dat Arthur daadwerkelijk heeft bestaan. Zo zijn er geen contemporaine bronnen die hem noemen (maar bronnen uit deze periode zijn sowieso vrijwel afwezig). Veelal wordt als argument aangehaald dat een andere Romeinse Brit, mogelijk Ambrosius Aurelianus, de leider was in de oorlog tegen de Saksen in de slag bij Mons Badonicus. Deze historici stellen dat Arthur gebaseerd kan zijn op Lucius Artorius Castus, een Romein uit de tweede eeuw, of een halfvergeten Keltische godheid.

Bronnen[bewerken]

Koning Arthur (ca. 1385, tapijt)

Vroege Arthur-verhalen[bewerken]

Arthur wordt het eerst genoemd in Welshtalige literatuur. In een vroeg Welsh gedicht, Y Gododdin van de dichter Aneirin (7e eeuw), vinden we over een van de figuren: 'Hij gaf de raven te eten, al was hij niet Arthur'. Dit gedicht echter, is in de loop der tijd gewijzigd en aangevuld, en het is niet zeker of de bedoelde regel een latere aanvulling is.

Arthur wordt ook in het Boek van Taliesin genoemd, bijvoorbeeld De zetel van de heerser refereert aan Arthur de gezegende. In andere gedichten komen zinsnedes voor als de moed van Arthur, wij gingen met Arthur in zijn grootse daden en zoals bij de slag bij Badon met Arthur, gever van feesten, met zijn zwaarden rood van de strijd, zoals allen herinneren".

De Historia Britonum[bewerken]

Rond 830 schreef de monnik Nennius zijn Historia Britonum. Over dit werk wordt gezegd dat het een samenvoeging is van vroege legendes en geschiedenissen uit Wales. In dit boek wordt Arthur leider in de strijd genoemd, en niet koning. Twee verschillende bronnen die Nennius gebruikte refereren aan twaalf slagen waarin Arthur vocht, waaronder de slag bij Mons Badonicus. In deze slag zou Arthur persoonlijk 960 vijanden hebben gedood.

De Annales Cambriae[bewerken]

Volgens de Annales Cambriae sneuvelde Arthur in de Slag bij Camlann in 537.

Culhwch en Olwen[bewerken]

In dit verhaal uit Wales verschijnt Culhwch aan zijn hof om hulp bij het dingen naar de hand van Olwen. Arthur, die als familielid wordt genoemd, gaat akkoord, en vervult de wensen van Olwens vader (een reus) Ysbadden, waaronder de jacht op het enorme everzwijn Twrch Trwth.

De Vitae uit Wales[bewerken]

Arthur maakt zijn opwachting in biografieën (Vitae) van heiligen uit Wales. In de levensbeschrijving van Illtud bijvoorbeeld wordt hij genoemd als neef van die heilige. In veel van deze verhalen wordt Arthur als onverschrokken krijger neergezet en niet per definitie als de nobele held zoals wij hem kennen. Volgens de Welshe biografie van Gildas, geschreven in de 11e eeuw door Caradoc of Llancarfan, werd Gildas' broer Hueil, een piraat van het eiland Man, door Arthur gedood.

De legende volgens Monmouth[bewerken]

In de twaalfde eeuw bracht de geschiedschrijver Geoffrey of Monmouth voor het eerst de legenden van Merlijn en Arthur samen. Reeds in 1135 had Geoffrey zijn Vita Merlini over het leven van de legendarische tovenaar Merlijn geschreven. In zijn Historia Regum Britanniae (ca. 1138 voltooid) creëerde hij de Arthur-mythe en maakte van Arthur een nationale held van de Britten , een legendarische geschiedenis van de koningen van Groot-Brittannië. Later voegden Franse romanciers als Chrétien de Troyes de Heilige Graal, Lancelot, Avalon en andere elementen toe. Arthur en zijn gevolg verschijnen ook in sommige lais van Marie de France, zoals Lanval. In het Duitse taalgebied ontstond de Parzival van Wolfram von Eschenbach.

Bijna alle latere films en bewerkingen van de Arthurlegende gaan terug op het grote werk van Thomas Malory, Le Morte d'Arthur, uitgegeven in 1485. Twee belangrijke bewerkingen in boekvorm zijn die van T.H. White en Marion Bradley.

Het verhaal zoals het nu wordt verteld[bewerken]

Het verhaal[bewerken]

Arthur was de zoon van koning Uther Pendragon, een van de heersers in een sterk verdeeld Engeland, en Igraine. Uther sneuvelde op het slagveld in een poging om Engeland onder één koning te verenigen. Meteen daarop bracht de magiër Merlijn Arthur onder bij het hof van een lokale edelman, waar hij ongestoord kon opgroeien. Zo zorgde Merlijn voor Arthurs veiligheid.

Zonder koning was er grote onrust in Engeland. Merlijn plaatste op het kerkhof van Londen een steen met daarop een aambeeld en daarin een zwaard. Merlijn vertelde dat degene die dit zwaard uit deze steen en dit aambeeld zou trekken, de wettiggeboren koning van Engeland is. Vele edelen probeerden het, maar tevergeefs. Engeland had nog altijd geen koning.

De Vrouwe van het Meer vertelt Arthur over Excalibur

Op een dag moest de jonge Arthur een zwaard halen dat hij, als schildknaap van zijn adoptiebroer Sir Kay, vergeten was mee te nemen. Hij zag het zwaard uit het aambeeld steken en trok het er zonder moeite uit.

Veel edelen geloofden het nog niet en het land bleef in het begin van Arthurs regering nog verdeeld. Arthur versloeg zijn tegenstanders, waaronder enkele familieleden en verenigde de edelen. Tevens liet hij in deze tijd Camelot bouwen. Later zou Arthur zijn zwaard breken. Hij vroeg om een nieuw zwaard en kreeg het van de Vrouwe van het Meer. Dit zwaard heette Excalibur. Zolang Arthur de schede van Excalibur in zijn bezit had, zou hij geen verwondingen oplopen. Vlak voor hij stierf zou Arthur de opdracht geven het zwaard terug in het meer te werpen.

Koning Arthur en de Ridders van de Ronde Tafel
The Boy's King Arthur, getekend door N.C. Wyeth (1923)
De dood van koning Arthur, geschilderd door James Archer

Hij trouwde met de schone Guinevere en als huwelijkscadeau kreeg hij een ronde tafel, die hij als basis van zijn machtscentrum beschouwde. Aan de tafel was plaats voor twaalf ridders. Enkele namen zijn Walewein, Pellinore, Lancelot en Galahad. Niemand zit aan het hoofd, en daarmee is dus iedereen gelijk en zal iedereen worden gehoord. Door de Ronde Tafel was het mogelijk het land beter te verdedigen en de Saksen te overwinnen. De belangrijkste queeste was echter het zoeken van de Heilige Graal (Galahad zou die uiteindelijk weten te verwinnen). Lancelot, de Eerste Ridder en daarmee de beschermheer van de koningin, wordt vaak gezien als vaderlijke held en hij is in veel andere verhalen te vinden.

Morgause, zus van Morgana (Morgan Le Fey), kreeg een kind met Arthur, Mordred genaamd. De jongeman haatte Arthur en ontketende een oorlog. Tijdens afwezigheid van Arthur in Brittannië nam Mordred de macht over en probeerde te trouwen met Guinevere. Arthur keerde terug en ging de confrontatie aan. Arthur doodde Mordred, maar raakte daarbij zelf dodelijk gewond. Volgens sommige bronnen werd Arthur in een schip door Morgana naar Avalon vervoerd. Het einde van de legende was Arthurs belofte terug te zullen keren wanneer Engeland in nood is.

Tijdens een lange afwezigheid van Arthur raakten Guinevere en Lancelot verwikkeld in een liefdesaffaire. Omdat iedereen gelijk is, moest Arthur Guinevere berechten als overspelige vrouw. Lancelot vluchtte. Arthur wist dat haar verwanten en Lancelot alles zouden doen om Guinevere te bevrijden, en daarom riep hij zijn ridders op om de brandstapel te bewaken. Gawain weigerde dat. Lancelot verscheen ten tonele en redde Guinevere van de executie, maar in het gevecht werden twee broers van Gawain gedood, Gaheris en Gareth. Nu ontstak Gawain in een zo grote woede dat hij Arthur dwong een oorlog tegen Lancelot te beginnen. Toen Arthur naar Frankrijk overstak, liet hij Guinevere bij Mordred achter. Deze wilde echter zelf met haar trouwen, om zo de troon te kunnen bestijgen. Dat leidde tot de fatale slag bij Camlann, waarbij Mordred sneuvelde, Arthur dodelijk gewond raakte en het koninkrijk ten onder ging.

Schrijvers die de Arthurlegende hebben opgeschreven of gebruikt zijn onder andere:

Vroegmiddeleeuws[bewerken]

Laatmiddeleeuws[bewerken]

Recenter[bewerken]

Verfilmingen van de Arthurlegende[bewerken]

In de loop van de filmgeschiedenis zijn er diverse speelfilms, tekenfilms en TV series (deels) gebaseerd op de Artur legende. Een overzicht:

Externe links[bewerken]

Zie ook[bewerken]