Roodbaard (strip)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Roodbaard
Barbe-Rouge
Land van oorsprong België/Frankrijk
Oorspronkelijke taal Frans
Genre Avontuur
Creatieteam
Schrijver(s) Jean-Michel Charlier
Tekenaar(s) Victor Hubinon
Publicatie
Uitgever Oberon
Le Lombard
Novedi
Dargaud
Eerste publicatie 29 oktober 1959
Laatste publicatie 2004
Portaal  Portaalicoon   Strip

Roodbaard is een oorspronkelijk Franstalige stripreeks van de Belgische stripauteurs Charlier en Hubinon die startte in 1959. De oorspronkelijke naam is Barbe-Rouge. De strip werd geproduceerd door scenarioschrijver Jean-Michel Charlier en tekenaar Victor Hubinon. De reeks werd na de dood van Hubinon in 1979 en Charlier in 1989 door andere schrijvers en tekenaars voortgezet. De serie, die zich afspeelt in de 18e eeuw, verhaalt over de avonturen van de piraat Roodbaard en zijn aangenomen zoon Erik. Hoewel verzonnen, ademen de verhalen een authentieke sfeer, mede door de werkelijk bestaande historische locaties en het realistische tekenwerk.

Geschiedenis[bewerken]

Het eerste Roodbaardverhaal Le démon des Caraïbes werd oorspronkelijk vanaf 1959 gepubliceerd in het Franse stripblad Pilote, een Frans stripweekblad dat door René Goscinny en Uderzo (de makers van Asterix) met Charlier dat jaar was opgericht.[1] Het eerste album verscheen in 1961 (in het Nederlands onder de naam Het gebroken kompas) en in 2008 waren er 35 albums verschenen. Schrijver Charlier verwerkte het eerste boek tot een hoorspel dat werd uitgezonden door Radio Luxembourg.[2]

De kaper Khair ad Din Barbarossa (Roodbaard); waarschijnlijk de belangrijkste inspiratiebron, omdat het strippersonage veel gelijkenis heeft met deze kaper en dezelfde bijnaam heeft.

De figuur Roodbaard lijkt ontleend te zijn aan verschillende historische piraten. Ten eerste is daar de kaper in Franse (napoleontische) overheidsdienst Robert Surcouf (1773-1827), over wie Charlier en Hubinon tussen 1949 en 1953 drie verhalen publiceerden, waarin Surcouf het in de wateren rond Afrika en op de Atlantische Oceaan tegen de Engelsen opneemt.[3] De verhalen werden in 1952-1953 als album uitgegeven in de stripreeks Surcouf. Daarnaast wordt gebruikgemaakt van de verhalen over de Turkse kaper en admiraal Khair ad Din (1483 - 1546) ofwel Barbarossa (Italiaans voor Roodbaard), die in de eerste helft van de 16e eeuw de Middellandse Zee onveilig maakte. Ook de Engelse piraat Zwartbaard (gedood in 1718, echte naam: Edward Teach), een zeer wrede kaper die in de Caraïben actief was en Bartholomew Roberts, die meer dan 450 schepen veroverde, lijken inspiratiebronnen voor het Roodbaardpersonage te zijn geweest. In de Roodbaardalbums zelf duiken de legendarische kaper Henry Morgan en de fictieve dochter van Olivier Levasseur op: Morgan en Levasseur hebben werkelijk bestaan.

Tekenaar Hubinon maakte met schrijver Charlier voor het stripblad Spirou al eerder de pilotenstrip Buck Danny (1947). Voor zowel Buck Danny als Roodbaard deed Hubinon veel onderzoek om zijn tekeningen van vliegtuigen en schepen zo realistisch mogelijk weer te kunnen geven.[4] Hubinon won in 1971 de Prix Saint-Michel voor het beste realistische tekenwerk en wordt genoemd als "een van de meesters der franco-Belgische realistische striptekenaars".[5] Nadat Hubinon in 1979 onverwacht was overleden werd het tekenwerk overgenomen door Jijé en zijn zoon Lorg. Jijé had in 1972 al samen met Eddy Paape meegewerkt aan De onzichtbare piraat, omdat Hubinon toen tijdelijk was uitgeschakeld vanwege een auto-ongeluk. Gilles Chaillet, die later de serie Vasco zou tekenen, maakte anoniem de laatste vier platen van het album De helleschuit.[6] Na het overlijden van Jijé in 1980 werd het tekenwerk door twee tekenaars voortgezet, die beiden aan een aparte reeks naar scenario's van Charlier gingen werken. De eerste was Christian Gaty, die qua stijl dichtbij Jijé bleef:[7] zijn eerste album was het door Jijé begonnen De vermisten van de Zwarte Valk. De tweede tekenaar was Patrice Pellerin: hij begon het nieuwe verhaal Zwendel in ebbenhout. Rond deze tijd werd ook eindelijk het vervolg op het tweede album uitgegeven: dit verhaal lag jaren op de plank omdat het te kort was voor een volledig album. Onder de titel De jonge kapitein werd dit verhaal met twee korte verhalen als 18e album in de Nederlandstalige reeks uitgegeven.[8] Charlier overleed in 1989 en in 1991 werd de reeks hervat door scenarioschrijver Jean Ollivier en tekenaar Gaty, waarbij de naam van de stripreeks werd veranderd in 'De nieuwe avonturen van Roodbaard'. In 1999 werd de reeks weer 'Roodbaard' genoemd, met scenario's van Christian Perrissin en tekeningen van Marc Bourgne. Perrissin schreef ook de scenario's voor de spin-off-serie De jonge jaren van Roodbaard, die vanaf 1996 door Daniel Redondo werd getekend.

In Nederland is deze strip als feuilleton verschenen in de stripweekbladen Pep,[9] Fix & Fox[10] en Eppo.[11] De Nederlandstalige albums werden uitgegeven door Dargaud, Novedi en Big Balloon. Sinds 2013 worden er gebundelde heruitgaven uitgebracht door uitgeverij Sherpa. In eerste instantie was het plan om zes bundels te maken met het complete werk van Hubinon & Charlier, maar mogelijk zullen alle 35 verhalen uitgebracht worden.[12]

Verhalen[bewerken]

De avonturen van Roodbaard en zijn aangenomen zoon Erik spelen zich af van 1715 tot ongeveer 1750. Roodbaard is een gevreesde piraat die al jaren de wereldzeeën onveilig maakt en de bijnaam "de schrik der zeven zeeën" draagt. Op een van zijn rooftochten ontdekt hij aan boord van een geënterd schip een klein jongetje, dat hij adopteert en Erik noemt. Vastbesloten zijn aangenomen zoon een machtig piratenimperium te schenken, voert Roodbaard met zijn schip de Zwarte Valk zijn plundertochten op. Als kind vindt Erik het geweldig dat zijn vader piraat is. Hij leert van zijn vader alles wat nodig is om een zeilschip te besturen en krijgt ook les in vechtkunst, talen en alles wat van pas kan komen. Maar als hij eindelijk mee mag op strooptocht ziet hij de andere kant van het piratenleven: het plunderen en moorden. Hij wil geen piraat meer worden en de wegen van Roodbaard en Erik scheiden zich. Maar ze komen elkaar in de volgende jaren nog regelmatig tegen, als Erik zijn vader of Roodbaard zijn zoon te hulp schiet wanneer de ander in problemen zit. Ondanks Eriks afkeer van het piratenleven is hij vaak gedwongen te vechten, terwijl Roodbaard vaak door zijn zoon wordt meegesleept in eervolle missies voor zijn geboorteland Frankrijk, of gewoon om een vriend in nood te helpen.

1rightarrow blue.svg Zie ook: Lijst van albums uit de stripreeks Roodbaard.

Opvallend genoeg is Roodbaard bekender als figurant en running gag in de strip Asterix dan als hoofdpersoon van zijn eigen stripreeks. In de Asterix-serie wordt hij met zijn piraten in bijna alle delen op een absurde manier tot zinken gebracht, zodat hij met een knipoog als een beetje een uilige figuur neergezet. Zo wordt zijn schip in De ziener overzwommen door een school Galliërs, zoals de verblufte bemanning het uitdrukt. De verwijzing in Asterix is gezien het ontstaan van de strip niet verwonderlijk. Tekstschrijver Charlier was met Asterix-makers René Goscinny en Albert Uderzo in 1959 betrokken bij de oprichting van het Franse stripblad Pilote dat in het eerste nummer zowel Asterix als Roodbaard een plaats bood.[13] Samen met Uderzo creëerde Charlier de pilotenstrip Mick Tangy en Robber.

Hoofdpersonages[bewerken]

Een met de Roodbaards Zwarte Valk vergelijkbaar schip, een zogenaamde brik.

Het belangrijkste personage in de reeks is natuurlijk Roodbaard, een piraat die de wereldzeeën onveilig maakt met zijn schip de Zwarte Valk en zijn bemanning. Zijn echte naam is volgens de spin-off-serie De jonge jaren van Roodbaard Jean-Baptiste Cornic; een Fransman die na wat teleurstellingen in zijn leven zijn naam veranderde in Roodbaard. Door zijn stoutmoedigheid en ongeëvenaarde zeemanskunst weet hij vele schepen te veroveren en zich telkens weer uit hachelijke situaties te redden. Een andere belangrijk personage in de reeks is Erik, de aangenomen zoon van Roodbaard, die hem als klein kind had gevonden in een van de door hem veroverde schepen. Wanneer Erik opgroeit begint hij zijn vaders piratenbestaan te verafschuwen, waarna hun wegen zich scheiden. Erik laat zijn vader echter nimmer in de steek, en weet hem vaak uit benarde situaties te halen, en andersom. De echte naam van Erik luidt Thierry de Montfort en hij stamt af van een voornaam adellijk Frans geslacht. Naast deze twee hoofdpersonages zijn er nog twee belangrijke personages. Driepoot (zo genoemd omdat hij een houten been heeft en een stok) is de rechterhand van Roodbaard en tevens uitvinder, geograaf, chirurgijn en een groot strateeg: zijn uitvindingen komen vaak goed van pas, hij spreekt verschillende talen en weet meestal wel raad als Roodbaard het niet meer weet. Baba is een oorspronkelijk uit Dahomey (Benin) afkomstige gewezen slaaf, die door Roodbaard van de plantages werd bevrijd. Hij is een trouw dienaar van zowel Roodbaard als Erik en wijkt geen moment van hun zijde. In afwezigheid van Roodbaard of Erik voert hij soms het bevel over de bemanning, vooral bij landoperaties, daar hij een goed inzicht in opstellingen en troepenbewegingen bij landgevechten heeft. Hij is sterk als een os en zwemt als een dolfijn. Hij kan de "r" niet uitspreken.

1rightarrow blue.svg Zie verder de lijst van personages uit Roodbaard voor de interessantste personages uit de verhalen, waaronder verscheidene personen die werkelijk bestaan hebben.

Historische achtergrond[bewerken]

Een kaperbrief; hiermee kon de houder door de overheid gesanctioneerde zeeroverij bedrijven.

Naast de relatie tussen Roodbaard en zijn aangenomen zoon Erik, die de rode draad in de Roodbaardverhalen vormt, wordt er ook veel aandacht besteed aan de achtergrondverhalen, die vaak zijn gebaseerd op historische gebeurtenissen uit (vooral) de Franse geschiedenis.

Al in het eerste album komt Nieuw-Spanje ter sprake: de Spaanse gebieden in de Nieuwe Wereld, die in de tijd waarin de verhalen zich afspelen al werden bedreigd door de Britten, Fransen en Nederlanders. In het derde deel, dat zich in de Middellandse Zee afspeelt, worden onder andere de brandmerking van galeislaven door de Fransen en de Barbarijse zeerovers in de verhaallijn verwerkt. Het vijfde album gaat over de fictieve schat van de werkelijk bestaande Britse piraat Henry Morgan. In het 7e album komt het hof van de Spaanse onderkoning in Cartagena voor en in het 11e wordt het verschil tussen piraten en kapers behandeld; de kaperbrief is een thema dat nog verschillende keren in de serie terugkomt. De avonturen van albums 14, 15, 16 en 19 spelen zich voornamelijk in het Ottomaanse Rijk af. De Azteken komen in albums 20, 21, 23 en 24 voor: de Aztekenbeschaving werd rond 1520 vernietigd door de Spanjaarden, maar Roodbaard vindt een (fictieve) laatste, uitstervende stam in de dichtbegroeide Yucatán. Albums 26, 27 en 28 gaan over de Frans-Britse strijd in de Indische Oceaan, in het bijzonder over de Franse gouverneur Joseph François Dupleix en zijn Britse tegenstrever Robert Clive. In deze albums komt ook het Maratharijk te sprake, en hun eilandfort Severndroog. In album 29 komt de "punchao" voor: een grote gouden zonneschijf uit een Inti-tempel van de Inca's. In albums 32-33 wordt uiteindelijk in Machu Picchu door Roodbaard zo'n schijf gevonden.

Ook Franse bezittingen in de nieuwe wereld als Fort-de-France, Île de la Tortue en New Orleans, en Franse nederzettingen in het verre oosten (Bourbon, Pondichéri, Fort Dauphin) komen ter sprake, naast de vele historische Spaanse steden (Cartagena, Veracruz, Mérida, Puerto Bello) in de Nieuwe wereld en verschillende Britse bezittingen in de Caraïben (Barbuda, Barbados, Kingston) en het verre oosten (Jaffna, Saint-Augustin).

1rightarrow blue.svg Zie voor een complete lijst het artikel Lijst van locaties uit Roodbaard.

Veranderingen en mogelijk einde van de serie[bewerken]

De stripreeks heeft in zijn meer dan 40-jarige bestaan nogal wat veranderingen ondergaan: sinds het album Het hellevuur uit 1979 is de tekenstijl veranderd doordat de oorspronkelijke tekenaar Victor Hubinon was overleden, en in de jaren daarop zouden meerdere tekenaars de serie tekenen. In 1989 overleed ook de oorspronkelijke scenarioschrijver Jean-Michel Charlier, en werd de serie onder de naam De nieuwe avonturen van Roodbaard voortgezet. Het eerste album in deze serie is Piraten in Indische wateren. Deze veranderingen hadden nog weinig invloed op de kwaliteit, ook omdat de verhaallijn van de nieuwe reeks al grotendeels door Charlier was uitgewerkt: de nieuwe scenarioschrijver Jean Ollivier werkte vooral aan het einde.[14] De verhalen en de karakters van de hoofdpersonages bleven dus in de lijn van Charlier's verteltrant; er was wel enig kwaliteitsverschil tussen de verschillende tekenaars.[15] De verhalen bleven vooral over de relatie tussen Roodbaard en Erik gaan, vaak verwerkt in verhalen met historische achtergrond.

Vanaf 1997 begon de serie werkelijk te veranderen: tot dat jaar kwamen de gebeurtenissen in de serie grotendeels overeen met de historische werkelijkheid, behalve de avonturen van Roodbaard zelf natuurlijk. In het nieuwe album De piratenoorlog werd de piraat Henry Morgan opgevoerd: in het album Het spookschip, dat zich afspeelt na 1715, werd het verlaten schip van de in 1688 gestorven Morgan gevonden. In het nieuwe verhaal werd dus de chronologie van zowel de werkelijk gebeurde geschiedenis alsook de Roodbaard-verhaallijn doorbroken om de bekende piraat Morgan te kunnen opvoeren. In de daaropvolgende albums van scenarioschrijver van Christian Perrissin en tekenaar van Marc Bourgne veranderde het karakter van hoofdpersoon Roodbaard: hij was altijd al belust op goud, maar stond ook immer voor zijn aangenomen zoon Erik klaar. In de laatste boeken leken de kameraadschap tussen de Erik en Roodbaard alsmede het eergevoel van de piraat grotendeels verdwenen te zijn. Bourgne heeft geschreven dat hij en Perrissin het nieuwe karakter van Roodbaard hadden gebaseerd op Clint Eastwood's personage 'William Munny' in de film Unforgiven.[16] De film eindigt met een beschrijving van deze persoon: hij was een "bekende dief en moordenaar, een mens met algemeen bekende wrede en onbeheerste neigingen."[17]

In 2006 liet uitgever Dargaud weten dat de serie voorlopig gestopt wordt, omdat de reeks de jonge doelgroep niet meer zou aanspreken. Volgens tekenaar Marc Bourgne is het de bedoeling dat de serie over een aantal jaren door twee bekende stripauteurs zal worden vervolgd.[18]

Vervolgstrips[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie De jonge jaren van Roodbaard voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Van 1996 tot 2001 werkten Christian Perrissin en Daniel Redondo aan de spin-off-serie De jonge jaren van Roodbaard, die bestaat uit 5 albums. Hierin worden Roodbaards jeugd vanaf 1691 en zijn hele werdegang tot piraat in detail beschreven. Het karakter van deze strip verschilt nogal van die van de oorspronkelijke Roodbaard-serie, met name wat betreft de tekenstijl.

Medewerkers[bewerken]

De Roodbaard-reeks werd gemaakt door drie scenarioschrijvers en meer dan zes tekenaars. Daarnaast werd de reeks uitgebracht door vier verschillende uitgevers in zowel het Franse als het Nederlandse taalgebied, wat het overzicht nogal bemoeilijkt. De albums verschenen namelijk niet altijd in chronologische volgorde: zo wordt bijvoorbeeld het verhaal uit album #2 vervolgd in album #18 en vervolgt album #19 het verhaal uit albums #14, #15 en #16. In de lijst van albums uit de stripreeks Roodbaard staan alle verhalen en albums vermeld: op jaar van Nederlandstalige uitgave en daarnaast op chronologische volgorde.

Televisieserie[bewerken]

Door TF1 en Rai werd een op de Roodbaardstrips gebaseerde Franstalige animatieserie gemaakt, waarvan de eerste aflevering werd uitgezonden op 10 juni 1997 door Canal+. De uit 26 afleveringen van 26 minuten bestaande serie heet Barbe-Rouge en is ook in het Engels (Captain Red Beard) en Italiaans (Barbarossa) uitgebracht. Onder de titel Kapitein Roodbaard zijn ook 2 dvd's met ieder 3 afleveringen in het Nederlands uitgebracht. Het scenario en de regie werden verzorgd Jean Cubaud. De animaties werden gemaakt door Pasquale Moreau en Thibault Deschamps.[19]

Het verhaal van deze animatieserie staat los van de verhalen in de albums. De televisieserie vertelt het verhaal van de woeste piratenkapitein Roodbaard in de nadagen van de vrijbuiterij, die wordt opgejaagd door de Franse marine. Ondertussen heeft zijn edelmoedige zoon Erik de mooie Constance ontmoet.

Externe links[bewerken]

Noten[bewerken]

  1. Hans Selles, Asterix bij de Bataven, Albert Uderzo & René Goscinny
  2. (fr) Jean-Michel Charlier, Barbe Rouge: Le Démon des Caraïbes - Le Roi des Sept Mers
  3. (fr) Jean-Michel Charlier, Surcouf
  4. (fr) BDParadiso, Victor Hubinon
  5. (en) Lambiek, Victor Hubinon
  6. (fr) Les dossiers d'Auracan, Barbe-Rouge, contre vents et marées
  7. Jean-Michel Charliers voorwoord in Roodbaard #22: Zwendel in ebbenhout
  8. (fr) Jean-Michel Charlier, Barbe Rouge
  9. Pep 1965, nieuwe strips
  10. Fix en Fox (1959 - 1966)
  11. Eppo, strips
  12. Stripaap: Recensie Roodbaard bundeling 1
  13. (en) Lambiek, Pilote (1959 - 1989)
  14. (fr) Les dossiers d'Auracan, Barbe-Rouge, contre vents et marées, hoofdstuk Une halte helvétique
  15. (fr) Les dossiers d'Auracan: Barbe-Rouge, contre vents et marées, hoofdstukken L'époque Dargaud en L'intermède allemand
  16. (fr) Marc Bourgne, Barbe Rouge
  17. IMDb, Memorable quotes for Unforgiven
  18. (de) ComicRadioShow, Editionspause für den Roten Korsar
  19. (it) Rai Uno, Barbarossa
Etalagester
Etalagester Dit artikel is op 24 maart 2008 in deze versie opgenomen in de etalage.