Klankverschuiving

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Klankverschuiving is een historisch proces in een taal, waarbij klanken, klinkers of medeklinkers mettertijd anders gaan uitgesproken worden. Het is een onderdeel van een ruimer proces van taalverandering. Elke taal ondergaat geleidelijk veranderingen. Zo ontstaan ook varianten, die eventueel uitgroeien tot onderscheiden talen.

Voorbeelden van mechanismen[bewerken]

  • Assimilatie: twee klanken vloeien samen in één enkele, bijvoorbeeld: de [p] en [b] in opbod.
  • Dissimilatie: twee klanken evolueren nog verder uiteen.
  • Metathese: twee klanken verwisselen van plaats, bijvoorbeeld: derde of dertig tegenover drie.
  • Toonvorming: in sommige toontalen beïnvloedt een verdwenen medeklinker de toonhoogte van een naburige klinker.
  • Lenitie; een plosief wordt een fricatief of een nog meer open klank.
  • Verbinding: het inlassen van een verbinding tussen twee woorden, bijvoorbeeld in het Frans: il y a wordt y a t-il bij inversie voor de vraagvorm.
  • Elisie, apocope en syncope: verschillende manieren waarop een klank verdwijnt, bijvoorbeeld: broeder en zuster wordt broer en zus, luchtpost werd lugpos in het Afrikaans.
  • Epenthesis: het inlassen van een nieuwe klank tussen twee andere, bijvoorbeeld: kerk wordt uitgesproken als kerrek.
  • Palatalisatie: een niet-palatale klank wordt dichter in de buurt van het harde verhemelte gearticuleerd.
  • Prothesis, epenthesis en paragoge: het toevoegen van een of enkele klanken op een bepaalde plek in een woord: schoe met meervoud schoen wordt schoen met meervoud schoenen.
  • Haplologie: verlies van een lettergreep door een gelijkluidende lettergreep, bijvoorbeeld: Oudengels Anglaland werd England.
  • Nasalisering: het verlies van een nasale medeklinker heeft tot gevolg dat een nabije klinker nasaal wordt, bijvoorbeeld in het Frans woorden met -in, die eerst [in] uitgesproken werden, en die nu als [[ɛ̃]]? klinken.
  • Diftongering en triftongering: een enkele klinker (monoftong) wordt een tweeklank of triftong, bijvoorbeeld: Paris wordt Parijs. Het omgekeerde verschijnsel heet monoftongering.

Historische voorbeelden[bewerken]

Klankverschuivingen in de Germaanse talen
Eerste Germaanse klankverschuiving (Wet van Grimm)
Wet van Verner
Tweede Germaanse klankverschuiving (Hoogduits)
Ingveonismen

Zie ook[bewerken]