Medeklinker

Een medeklinker of consonant is een klank waarbij de lucht niet ongehinderd door de mond naar buiten kan, in tegenstelling tot de klinker. Bij de /p/ van aap verzamelt de lucht zich eerst voor de afgesloten lippen, en komt dan met een plofje naar buiten. Bij de /n/ van noot is de mondholte afgesloten en komt de lucht door de neus. Bij de /s/ van sap gaat de tong omhoog naar het verhemelte, waardoor de opening nauwer wordt en er een sisklank ontstaat.

De wijze waarop een medeklinker wordt gearticuleerd kan worden onderverdeeld in: plofklanken, wrijfklanken, neusklanken, vloeiklanken en glijklanken. Veertien van de in het Nederlands voorkomende medeklinkers vallen onder één van deze klanksoorten. Doordat de overige zes medeklinkers veelal voorkomen in woorden die een vreemde taal als herkomst kennen, worden deze medeklinkers tot meerdere klanksoorten gerekend.

De plof- en wrijfklanken worden verder onderverdeeld in stemloze en stemhebbende. Bij een stemloze medeklinker trilt de stemband niet mee, bij een stemhebbende wel. Het verschil is duidelijk hoorbaar tussen /p/ en /b/, /t/ en /d/, /s/ en /z/.

Plofklanken

Het Nederlands heeft vijf plofklanken: de /p/ van pas, de /t/ van tas, de /k/ van kas, de /b/ van bas en de /d/ van das. Deze klanken worden zo genoemd omdat bij het vormen ervan de lucht met een plofje uit de mond komt.

de vijf plofklanken:

stemloos			stemhebbend
/p/	/t/	/k/	/b/	/d/
pas	tas	kas	bas	das

De stemloze plofklanken /p/ en /t/ hebben respectievelijk de /b/ en de /d/ als stemhebbende tegenhangers. De stemhebbende tegenhanger van de /k/ is bekend in woorden als goal, en in inheemse woorden in combinatie met een andere stemhebbende medeklinker, zoals in bakboord en zakdoek; deze blijft dan echter als k geschreven.

Wrijfklanken

Het Nederlands heeft acht wrijfklanken: de /f/ van laf en de /v/ van val, de /s/ van las en de /z/ van zal, de /ch/ van lach, de /g/ van gal, de /sj/ van sjaal en de /zj/ van journaal. Deze klanken worden zo genoemd omdat bij het vormen ervan een lichte wrijving ontstaat door een vernauwing in de mondholte.

de acht wrijfklanken:

stemloos				stemhebbend
/f/	/s/	/ch/	/sj/	/v/	/z/	/g/	/zj/
laf	las	lach	sjaal	val	zal	gal	journaal

De stemloze wrijfklanken /f/, /s/, /sj/ en /ch/ hebben respectievelijk /v/, /z/, /zj/ en /g/ als stemhebbende tegenhangers.

Tot de wrijfklanken wordt ook gerekend de /h/ van haar. De wrijving is echter zo licht, dat de /h/ ook wel ruisklank wordt genoemd. Deze stemloze ruisklank komt in het Nederlands alleen vóór klinkers voor.

Neusklanken

Er zijn in het Nederlands drie neusklanken: de /m/ van mat, de /n/ van nat en de /ng/ van rang. Deze worden zo genoemd omdat bij het vormen ervan de lucht door de neus naar buiten komt.

de drie neusklanken:

labiaal	dentaal	gutturaal
/m/	/n/	/ng/
man	nam	rang

Vloeiklanken

Er zijn twee vloeiklanken in het Nederlands: de /l/ van lor en de /r/ van rol. Deze worden zo genoemd omdat bij het vormen ervan de lucht gelijkmatig langs de tong vloeit. (De /r/ kan ook als huig-r worden uitgesproken.)

de twee vloeiklanken:

/l/	/r/
lor	rol

Glijklanken

Er zijn in het Nederlands twee glijklanken: de /j/ van jaar en de /w/ van waar. Deze klanken worden ook wel halfklinkers genoemd omdat ze lijken op de /ie/ en de /oe/ maar gebruikt worden als medeklinker.

de twee glijklanken:

/j/	/w/
jaar	waar

Affricaten

Het Nederlands kent, voornamelijk in woorden van vreemde herkomst, vier zogenaamde affricaten of gemengde medeklinkers: de /ts/ van tsaar, de /dz/ van pizza, de /tsj/ van tsjilpen en de /dzj/ van gin.

de vier affricaten:

/ts/	/dz/	/tsj/	/dzj/
tsaar	pizza	tsjilpen	gin

Consonantenreductie

In sommige woorden vallen mettertijd medeklinkers weg. Dit heet consonantenreductie. Een voorbeeld hiervan is de d in veder, teder en weder. Deze is weggevallen zodat de woorden veer, teer en weer ontstonden. Dit verschijnsel komt vaak tot stand als het woorden gemakkelijker uit te spreken maakt en het komt in verschillende taalfamilies voor.

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

• De tekst hierboven op deze pagina is gebaseerd op Bijlage 1 van het Spellingbesluit, via de website van de Nederlandse overheid

Medeklinkers

Pulmonische medeklinkers Bilabiaal Lab.-den. Den. Alv. Postalv. Retro. Pala. Velaar Uvulaar Faryn. Epiglottaal Glottaal Niet-pulmonische medeklinkers en andere symbolen Nasalen m ɱ n̪ n ɳ ɲ ŋ ɴ Kliks  ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ Plosieven p b p̪ b̪ t̪ d̪ t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ Impl.  ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ Fricatieven  ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ Eject.  pʼ tʼ kʼ qʼ sʼ Approximanten  ʋ ɹ ɻ j ɰ Affr.  p̪͡f t͡s d͡z t͡ʃ d͡ʒ t͡ɕ d͡ʑ t͡ʂ d͡ʐ t͡ɬ d͡ɮ Trils ʙ r • ʀ • Andere laterale medeklinkers  ɺ ɫ Taps en flaps ⱱ̟ ⱱ ɾ ɽ • • Dubbel geart. fricatieven  ɕ ʑ ɧ Lat. fricatieven ɬ ɮ • • • Dubbel geart. approximanten  ʍ w ɥ Lat. approx. l ɭ ʎ ʟ Dubbel geart. plosief  k͡p ɡ͡b ŋ͡m

Deze pagina bevat fonetische informatie in het IPA, die in sommige browsers mogelijk niet correct wordt weergegeven. Waar symbolen in paren voorkomen, vertegenwoordigt het rechter teken een stemhebbende medeklinker. Gearceerde gebieden bevatten medeklinkers die worden beschouwd als onuitspreekbaar. Zie ook: IPA, Klinkers