Lutterade

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Lutterade is een wijk van de voormalige Nederlands-Limburgse gemeente Geleen, die op haar beurt sinds 2001 behoort tot de gemeente Sittard-Geleen. De naam Lutterade betekent kleine rade; een rade is een ontginning van een bos. De wijk is ontstaan uit het voormalige buurtschap Lutterade, dat samen met de andere buurtschappen Krawinkel, Oud-Geleen, Spaans Neerbeek en Daniken de gemeente Geleen vormde. Sinds 1840 maakte Lutterade deel uit van de kerkparochie Lutterade-Krawinkel.

Lutterade is gelegen ten zuiden van Sittard aan de spoorlijn Sittard-Maastricht. In het centrum ligt Station Geleen-Lutterade.

Geschiedenis[bewerken]

In de 18e en 19e eeuw was Lutterade naast de landbouw bekend om zijn kleine industrie, zoals leerlooierijen, spijkerindustrie, smidsen enz. De komst van de Staatsmijn Maurits, die in 1926 in gebruik werd genomen en later uitgroeide tot de grootste mijn in Europa, heeft verregaande gevolgen gehad voor Lutterade. Op haar hoogtepunt leverde de mijn werk aan zo'n 16.000 mijnwerkers. Een deel van het dorp en de parochiekerk moesten wijken voor de mijn en het dorp groeide in ijltempo uit tot een stad. De open ruimten tussen de diverse buurtschappen Lutterade, Krawinkel en Oud-Geleen werden geheel opgevuld met woningbouw ten behoeve van de arbeiders, die van heinde en verre kwamen om in de mijn te werken en later in de Chemische Industrie van DSM. Lutterade werd het centrum van de gemeente Geleen.

In de mijn werd zogenaamde vetkool ontgonnen, die uitermate geschikt was voor verwerking tot lichtgas en voor gebruik voor chemische doeleinden. De cokesfabrieken konden een groot deel van Nederland voorzien van lichtgas voor huishoudelijk gebruik. Hiervoor werd te Lutterade de grootste gashouder van Europa gebouwd. Nog voor de oorlog begon de ontwikkeling van de Chemische bedrijven door de Staatsmijnen in Limburg, later kortweg DSM genoemd. Het eerst ontstond het SBB (Stikstof Bindingsbedrijf) voor de productie van kunstmest en nylons, later werd de locatie Kunststoffen te Beek hieraan toegevoegd. Deze laatste bedrijven werden enkele jaren geleden verkocht aan het Saoedi-Arabische bedrijf Sabic. Bij haar 100-jarig bestaan in 2002 kreeg DSM het predicaat Koninklijk. Het industriecomplex bij Geleen en Beek heet tegenwoordig Chemelot.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd op 5 oktober 1942 abusievelijk een deel van Lutterade door de Engelsen gebombardeerd. Uit Britse archieven blijkt dat het eigenlijke doelwit voor RAF Bomber Command in de nacht van 5-6 oktober 1942 Aken is geweest. Door de slechte weersomstandigheden werd echter niet Aken maar vooral Lutterade gemarkeerd door lichtkogels. Een groot deel van de bomladingen viel dan ook geheel onverwacht boven Lutterade naar beneden. Bij dit bombardement kwamen 83 mensen om het leven.

Toen in 1965 door de Minister van Economische Zaken Joop den Uyl namens de Nederlandse regering bekend maakte dat de Staatsmijn Maurits zou worden gesloten, had dat voor de jonge gemeente Geleen enorme nadelige gevolgen. De ontwikkeling van de gemeente, die zich voorheen zo snel ontwikkelde, stokte enorm. De Maurits werd in 1967 gesloten, de schachten werden gedempt en een aantal industriële gebouwen vervolgens gesloopt.

In de hoogtijdagen van de mijnindustrie bloeide ook een intensief sportleven op, gestimuleerd door het bedrijf. De amateurvoetbalclub Maurits, genoemd naar de mijn, maakte landelijk furore samen met andere amateurclubs uit de mijnregio's. In het centrum van Lutterade werd het voor die tijd moderne Mauritsstadion gebouwd, waar de mijnwerkers 's zondags naar hun favoriete club konden gaan kijken. Het kon niet lang uitblijven of de roep naar betaald voetbal had tot gevolg dat een echte profclub werd opgericht, Fortuna '54, die in het stadion haar wedstrijden ging spelen.

Na het sluiten van de mijn gingen ook de aspiraties van Fortuna '54 teloor en werd de club door financiële perikelen gedwongen tot fusie met Sittardia, een andere profclub uit het naburige Sittard, en ontstond de Fortuna Sittardia Combinatie (FSC, later hernoemd tot Fortuna Sittard). Het stadion in Geleen werd gesloopt en het terrein bestemd voor woningbouw.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Door de mijnbouw zijn veel bijzondere gebouwen verdwenen. Van de weinige dingen die resteren is het Drossaerdhuis aan de Geenstraat vermeldenswaard. In het Openluchtmuseum te Arnhem staat een authentieke Limburgse hoeve uit Lutterade. Van de voormalige Staatsmijn Maurits zijn het hoofdgebouw en een watertoren overgebleven en als monument aangeduid.

Een opmerkelijke gedenksteen staat aan de linkerkant voor de seniorenflats. Het betreft de gedenksteen ter nagedachtenis aan Zr. Aloysia Löwenfels (geboren op 5 juli 1915 te Trabelsdorf), woonachtig en werkzaam bij de Arme Dienstmaagden van Jezus Christus te Lutterade. Omdat zij joods was zat zij naar zeer aannemelijk is bij de katholieke zusters ondergedoken. Hier moet ze ontdekt of verraden zijn want zij sterft op 9 augustus 1942 in Auschwitz.

In 1858 werd er 14.000 gulden door de raad bijgedragen voor de bouw van een kerk in Lutterade-Krawinkel. Eerst werd er een noodkerk ingericht, en in 1862 kon worden begonnen met de bouw. De architect was Carl Weber. In 1907 werd de stompe torenspits vervangen door een hoge ingesnoerde zeshoekige vorm. Deze kerk werd in 1937 afgebroken. Daarna werd de huidige kerk gebouwd naar ontwerp van Jos Cuypers, en zoon Pierre Cuypers jr.. In 2005-2006 is de kerk gerestaureerd.