Misdaad en straf

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Misdaad en straf
Oorspronkelijke titel Преступление и наказание (Prestoeplenië i nakazanië)
Auteur(s) Fjodor Dostojevski
Vertaler Jan Meijer
Land Rusland
Taal Russisch
Genre Roman
Uitgever De Russische Bibliotheek
Uitgegeven 1866
ISBN-code 9789028204065
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Misdaad en straf (alternatieve titel: Schuld en boete) (Russisch: Преступление и наказание, Prestoeplenië i nakazanië) is een roman in 6 delen met epiloog van de Russische schrijver Fjodor Dostojevski uit 1866. Het ging slecht met de student Rodion Raskolnikov. Hij had de universiteit verlaten, trok zich terug op zijn kamertje en verviel in armoede. Hij pleegde een roofmoord op een oude woekeraarster. Het artikel Over de misdaad wierp echter een ander licht op zijn motieven. Rodion zat met rare ideeën in zijn hoofd en begon te twijfelen aan zichzelf. Dat was voor Dostojevski het vertrekpunt om te filosoferen over de geest en redding van de misdadiger.

Samenvatting[bewerken]

Dostojevski gaat in Misdaad en Straf uit van het bestaan van een soort übermensch. De hoofdpersoon, Raskolnikov, suggereert dat sommige mensen zo geniaal zijn, dat wetten die zijn opgesteld door middelmatige mensen niet op hen van toepassing zijn. Effectief staan ze dus boven de wet.

Raskolnikov (links) en de alcoholist Marmeladov, in 1874 afgebeeld door de Russische kunstenaar Michail Petrovitsj Klodt (1835-1914)

Rodion Romanytsj Raskolnikov is een gesjeesde student uit het Sint-Petersburg van de negentiende eeuw. Omdat hij ervan overtuigd is dat hij een bijzonder mens is, denkt hij vrij van wroeging een oude woekeraarster genaamd Aljona Ivanovna te kunnen vermoorden. Hij wordt bovendien overgehaald door een intense droom en een opgevangen gesprek in een café, waarin pandjesbazin Ivanova wordt beschreven als een verachtelijk untermensch. Raskolnikov wordt na zijn daad gekweld door twijfel, met name doordat hij gedwongen werd de onschuldige en menslievende halfzus Lizaveta te doden. Verdiende die woekeraarster echt niet beter ten gevolge van haar smerige praktijken waarmee ze de armen uitzoog? Is hij echt die übermensch? Wilde hij zijn eigen theorie aan de praktijk toetsen, namelijk dat het sommigen, zoals Napoleon Bonaparte, door de natuur toegestaan wordt te doden? Of was het allemaal gewoon het gevolg van een diepgewortelde mentale afwijking, die samen met een langdurige staat van koorts en ijlen een explosieve cocktail vormde?

Alsof deze kwellingen op zich nog niet erg genoeg zijn, wordt Raskolnikov verliefd op Sonja, die door haar stiefmoeder gedwongen was zich te prostitueren. Bovendien heeft hij te maken met een betrouwbare vriend, Dmitri Prokofjitsj Razoemichin, die hem maar niet met rust wil laten, met zijn familie die hij steeds bitsiger van zich af snauwt en met een listige rechter-commissaris, Pjotr Petrovitsj Porfiri, die de dubbele moord onderzoekt. Raskolnikov besluit uiteindelijk - na in gesprekken met Sonja begrepen te hebben dat hij 'een luis is als alle anderen' - zich te melden bij de politie en aanvaardt bijna dankbaar de straf - 8 jaar strafkamp in Siberië - voor zijn daden. De relatief lichte straf kwam voort uit het feit dat hij zich uiteindelijk toch nog vrijwillig aangaf, terwijl de dubbele moord fanatiek door een onschuldige schilder werd opgeëist. In de epiloog vergezelt Sonja hem vrijwillig naar Siberië.

Thema[bewerken]

Dostojevski's voornaamste inspiratiebron was zijn verlangen om te reageren tegen de, in zijn ogen, negatieve gevolgen van de opkomst van de doctrines van het Russisch nihilisme. In zijn roman Misdaad en straf maakt Dostojevski de lezer bewust van de gevaren van het utilitarisme en het rationalisme die aan de basis liggen van de inspiratiebron voor radicalen.

Als slavofiel gebruikte Dostojevski zijn personages, dialogen en vertelstijl in Misdaad en straf om argumenten te benadrukken tegen de verwestersing van ideeën.

Het eerste deel van de roman staat sterk in het teken van de gepleegde misdaad en de nog onbekende straf. Gaandeweg komt er schuld om de hoek kijken en in de epiloog doet de hoofdpersoon oprecht boete in het strafkamp. Zo komen dan ook de twee gangbare titels aan hun bestaansrecht.

Invloed in literatuur en andere media[bewerken]

  • Het boek inspireerde de Amerikaanse regisseur Woody Allen voor de film Match Point, die zich in Londen afspeelt.
  • Het boek inspireerde het werk Pickpocket van Robert Bresson.
  • In de roman Gifsla van Jan Wolkers wordt er verwezen naar het Raskolnikov-effect.

Trivia[bewerken]

  • Oorspronkelijk werd de titel vertaald als Schuld en boete, toen Russische werken nog naar het Nederlands vertaald werden via het Duits.
  • De beschrijvingen van Sint-Petersburg in deze roman zijn zeer nauwkeurig. De route die Raskolnikov loopt, is zelfs nu nog te volgen.
  • Later heeft Friedrich Nietzsche eveneens de idee van de übermensch beschreven en uitgewerkt.

Vertalingen[bewerken]

Het boek werd meermaals in het Nederlands vertaald: door Jan Meijer, door Else Bukowska, door Hermien Manger en door Lourens Reedijk.[1][2]

Externe link[bewerken]

Verwijzingen[bewerken]

  1. http://www.antiqbook.com/search.php?action=search&l=nl&country=1&author=Dostojevski&title=Misdaad%20en%20straf%20&rlist=nrc
  2. http://www.antiqbook.com/books/bookinfo.phtml?nr=1250279233&l=en