Onbeperkte duikbotenoorlog
Onbeperkte duikbotenoorlog is de naam van het Duitse gebruik van onderzeeërs tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog.
Het hield in dat de zogenaamde U-boten geen vooraf bepaalde of bevolen missies uitvoerden, maar alle schepen van vijandelijke landen die ze tegen kwamen tot zinken brachten. Dit waren dus niet enkel oorlogsschepen, maar ook koopvaardijschepen en soms zelfs passagiersschepen. Twee derde van de Britse burgerslachtoffers in de Eerste Wereldoorlog stierf door aanvallen van U-boten. Deze opdracht aan de duikboten liet ook het aanvallen van schepen uit neutrale landen toe als die (zouden) helpen bij de bevoorrading van de vijand. Er zijn gedurende de Eerste Wereldoorlog ook Nederlandse schepen getorpedeerd, mogelijk per vergissing. Foto's van vissersschepen uit die tijd tonen een brede rood-wit-blauwe band langs de boeg met daarin in grote letters het woord "HOLLAND".
Duitsland dacht met de onbeperkte duikbotenoorlog de bevoorrading van Groot-Brittannië te kunnen stilleggen, waarna het land zou moeten capituleren. Groot-Brittannië was in beide wereldoorlogen sterk afhankelijk van de aanvoer over zee van soldaten, levensmiddelen en andere goederen voor het front.
Inhoud |
[bewerken] Eerste Wereldoorlog
| Maand | 1914 | 1915 | 1916 | 1917 | 1918 |
|---|---|---|---|---|---|
| Januari | 47.981 | 81.259 | 368.521 | 306.658 | |
| Februari | 59.921 | 117.547 | 540.006 | 318.957 | |
| Maart | 80.775 | 167.097 | 593.841 | 342.597 | |
| April | 55.725 | 191.667 | 881.027 | 278.719 | |
| Mei | 120.058 | 129.175 | 596.629 | 295.520 | |
| Juni | 131.428 | 108.855 | 687.507 | 255.587 | |
| Juli | 109.640 | 118.215 | 557.988 | 260.967 | |
| Augustus | 62.767 | 185.866 | 162.744 | 511.730 | 283.815 |
| September | 98.378 | 151.884 | 230.460 | 351.748 | 187.881 |
| Oktober | 87.917 | 88.534 | 353.660 | 458.558 | 118.559 |
| November | 19.413 | 153.043 | 311.508 | 289.212 | 17.682 |
| December | 44.197 | 123.141 | 355.139 | 399.212 | |
| Totaal p/j | 312.672 | 1.307.996 | 2.327.326 | 6.235.878 | 2.666.942 |
| Totaal | 12.850.814 | ||||
De gevolgen van de onbeperkte duikbotenoorlog tijdens Eerste Wereldoorlog, die door Duitsland werd afgekondigd ingaande 18 februari 1915,[2] werden op 7 mei 1915 duidelijk door het torpederen van de Lusitania door de Duitse onderzeeboot U-20, onder commando van Kapitänleutnant Walther Schwieger, zonder enige waarschuwing vooraf. [3] Het passagiersschip was, naar achteraf bleek, inderdaad zoals de Duitsers beweerden in het geheim bewapend en het schip vervoerde munitie (sinds november 1914) voor de geallieerden. De onbeperkte duikbotenoorlog werd later in 1915 (waarschijnlijk omstreeks 6 juni) door de Duitsers herroepen mede door de angst van een mogelijke deelname van Amerika aan de oorlog, maar op 1 februari 1917 [4] werd mede op aandringen van de Duitse bevelvoerder Erich Ludendorff opnieuw de onbeperkte duikbotenoorlog ingevoerd.
De onbeperkte duikbotenoorlog zorgde voor een groot tekort aan onder andere tankers. De Amerikaanse ambassadeur in het Verenigd Koninkrijk, Walter Hines Page, schreef naar Washington "The submarines are sinking freight ships faster than freight ships are being built by the whole world. In this way, too, then, the Germans are succeeding. Now if this goes on long enough, the Allies' game is up. For instance, they have lately sunk so many fuel oil ships, that this country may very soon be in a perilous condition — even the Grand Fleet may not have enough fuel".[5] Georges Clemenceau schreef aan de Amerikaanse president Wilson "Gasoline is as vital as blood in the coming battles…a failure in the supply of gasoline would cause the immediate paralysis of our armies".[6]
Wilson reageerde met kracht. De War Shipping Board vorderde alle schepen in de Verenigde Staten en nam ook alle scheepswerven daar over. Er kwam een ongekend budget van 1,3 miljard dollar vrij en bij Hog Island werd de grootste scheepswerf ter wereld gebouwd, bekend van de Hog Islander. In 1918 werden door de War Shipping Board 533 schepen gebouwd van bij elkaar 3,3 miljoen ton dwt. De machine die in gang was gezet was niet direct te stoppen, zodat na het aflopen van de oorlog in 1918 het jaar daarop 1180 schepen werden gebouwd van in totaal 6,3 miljoen ton dwt.[7]
Op 6 april 1917 verklaarden de Verenigde Staten Duitsland de oorlog, enerzijds omwille van deze duikbotenoorlog, anderzijds omwille van een onderschept geheim telegram naar een Duitse diplomaat waarin Mexico delen van het zuiden van de Verenigde Staten beloofd werden als het zich zou aansluiten bij de Centrale Mogendheden. De onbeperkte duikbotenoorlog was al hervat in februari 1917 en de Britten begonnen op grote schaal met varen in beschermd konvooi vanaf september 1917. De zwaarste verliezen werden geleden in april 1917 toen een record van 881.027 ton tot zinken werd gebracht door de U-boten.
Om de duikboten in Wilhelmshaven te houden, legden de Britten zeemijnen. Een poging om die te ruimen werd verijdeld tijdens de Tweede slag bij Helgoland. De Duitsers verlegden zoveel mogelijk hun duikboten naar Brugge, wat ook een dag dichter bij hun actieterrein lag. De blokkade van Zeebrugge en Oostende was een Britse poging om de Duitse duikboten vanuit Brugge de weg te versperren.
[bewerken] Tweede Wereldoorlog
Eigenlijk is gedurende de gehele Tweede Wereldoorlog aan beide zijden een onbeperkte duikbotenoorlog gevoerd. Op 8 mei 1940 vaardigde de British Admiralty het bevel uit alle schepen die in zicht kwamen in het Skagerrak tot zinken te brengen en tijdens de processen van Neurenberg verklaarde admiraal Nimitz dat vanaf de Amerikaanse zijde in de Grote Oceaan de onbeperkte duikbotenoorlog van kracht was vanaf het moment van deelname aan de oorlog door de Verenigde Staten.
Van Duitse zijde werden duikboten met een steeds groter bereik ingezet, waardoor konvooien tot ver op de Atlantische Oceaan het risico liepen aangevallen te worden door zogenaamde "Wolfpacks", een groep van samenwerkende duikboten die op dezelfde manier een konvooi besloop en aanviel als een roedel wolven doet bij een kudde prooidieren. In 1942 vaardigde admiraal Dönitz het bevel uit dat overlevenden van getorpedeerde passagiersschepen niet meer geholpen mochten worden. De reden hiervoor was het Laconia-incident, waarbij Duitse onderzeeboten met overlevenden van het schip Laconia, voor een groot deel Italiaanse krijgsgevangenen, door Amerikaanse vliegtuigen werden aangevallen. Op dat moment was het geschut van de duikboten afgedekt met rode kruis-vlaggen.
In de eerste jaren van beide Wereldoorlogen zorgden de U-boten voor een enorme dreiging voor het scheepvaartverkeer over de Atlantische Oceaan, maar door gebruik van steeds effectievere dieptebommen, geallieerde duikboten, en - tijdens de Tweede Wereldoorlog - jachtvliegtuigen, sonars en het ontrafelen van de Duitse communicatiecodes nam hun overmacht snel af.
[bewerken] Zie ook
Bronnen, noten en/of referenties:
- ↑ Fayle, C. E. (1924): Seaborn Trade, Vol. 3, p. 465, Table I[a]; London: John Murray
- ↑ Algemeen Handelsblad / Nieuwe Amsterdamsche Courant, 5 februari 1915
- ↑ Volgens het oorlogsrecht mochten vijandelijke passagiersschepen slechts getorpedeerd worden nadat de passagiers in de gelegenheid waren gesteld van boord te gaan
- ↑ Maritieme kalender Scheepvaartmuseum
- ↑ iHaystack, The Life and Letters of Walter H. Page, Volume II
- ↑ Tsakiris, T. (2004): Energy Security Policy as Economic Statecraft: A Concise Historical Overview of the Last 100 Years
- ↑ Jack Devanney (2006): The Tankship Tromedy, The Impending Disasters in Tankers, CTX Press, Tavernier, Florida, ISBN 0977647900, p. 17-18
