Oosterhout (Overbetuwe)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Oosterhout (Gelderland))
Ga naar: navigatie, zoeken
Oosterhout
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Oosterhout (Overbetuwe)
Oosterhout (Overbetuwe)
Situering
Provincie Vlag Gelderland Gelderland
Gemeente Vlag Overbetuwe Overbetuwe
Coördinaten 51° 53′ NB, 5° 50′ OL
Algemeen
Oppervlakte 9,67 km2 km²
Inwoners (1-1-2014) 2340
Overig
Postcode 6678
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Oosterhout is een dorp in de Nederlandse provincie Gelderland in de gemeente Overbetuwe, dat grenst aan de gelijknamige wijk in de gemeente Nijmegen.

Het oude deel (Overbetuwe) heeft 2340 inwoners (peildatum 1 januari 2014). De rooms-katholieke Sint-Leonarduskerk is een ontwerp van Clemens Hardeman uit 1931 in een sobere expressionistische stijl met een kruisweg van Jan Toorop uit 1918. Rond het dorp zijn tuinbouw en boomkwekerijen van economisch belang.

Huis Oosterhout ligt in de Nijmeegse wijk Oosterhout.

Geschiedenis[bewerken]

Het (oorspronkelijke) dorp Oosterhout is ontstaan in de Vroege Middeleeuwen op een stroomrug, een oude rivieroever van de Waal. In 1809 en 1820 werd Oosterhout getroffen door dijkdoorbraken, waarna de huidige dorpskern opnieuw, ditmaal in noordelijke richting, opgebouwd werd, ter hoogte van de huidige dorpsstraat.[1]

Oosterhout is een typisch, Betuws agrarisch dorp. De vruchtbare hoger gelegen stroomruggronden zijn van oudsher uitstekend geschikt voor akkerbouw, weidebouw en fruitteelt. De laaggelegen, natte komgebieden waren in gebruik als kruidenrijke hooilanden en als weide. In de 17e eeuw kwam de tabaksteelt in zwang.

In de tweede helft van de 19e eeuw nam de fruitteelt in de Betuwe en dus ook in Oosterhout een grote vlucht. Vele akkers op de vruchtbare stroomruggen maakten plaats voor hoogstamboomgaarden. De industrie speelde hier op in. In Oosterhout verscheen in 1868 nabij de Altena een kroetfabriek (appelstroop) van Van Woerkom. Daarna kwam aan de Dorpsstraat achter de Ceciliahof (Dorpsstraat 19) een jamfabriek (BATO) tot stand.[2] De fabriek bleef tot 1975 (20e eeuw) in bedrijf[3]. Daarna is op dit terrein nieuwbouw gepleegd.

Oosterhout hoorde van 1871 tot en met 2001 bij de gemeente Valburg. Na de herindeling is het dorp opgegaan in de heringedeelde gemeente Overbetuwe.

Dijkdoorbraken[bewerken]

In de 15e eeuw begon de zogenaamde Kleine IJstijd (circa 1430), die tot circa 1820 zou duren. Strenge winters maakten de kans van dijkdoorbraken groter. Op 15 januari 1809 breekt de Oosterhoutse Waaldijk als gevolg van ijsgang in de rivier bij huis Waaijenstein door. Het ijs zet zich vast bij Dodewaard, waarna het water bovenstrooms in korte tijd enorm oploopt. De doorbraak veroorzaakt een gat in de dijk van circa 140 meter met daarachter een enorme kolk, waarin huis Waaijenstein in zijn geheel verdwijnt. Ook het wiel uit 1651 wordt in de Waaijensteinkolk opgenomen. Daarachter komt een dik pakket overslaggronden tot stand. Van het oorspronkelijke Huis Oosterhout is vrijwel niets over.

Op 23 januari 1820 bezwijkt opnieuw de Oosterhoutse dijk op meerdere plaatsen onder invloed van kruiend ijs. Tegenover het inmiddels herbouwde huis Oosterhout breekt de oude omringdijk van 1682 door. Er ontstaat en reusachtig wiel, waarin het oude wiel van 1682 wordt opgenomen. De kolk krijgt de naam van Evert Verburgt, eigenaar van een boerderij aan de Groenestraat (De Zandhoek). Het Huis Oosterhout wordt wederom

Huis Oosterhout tijdens dijkdoorbraak op 23 januari 1820

onherstelbaar beschadigd. Dertig jaar later zal even ten noorden van de oorspronkelijke plaats een nieuw adellijk huis verrijzen.

Ook ten westen van de oude Dorpsstraat spoelt de Waaldijk over een grote afstand weg, waarbij twee langgerekte wielen ontstaan. Ze staan met elkaar in verbinding via de smalle strang, die op de kaart van De Man is weergegeven. Het wiel krijgt de naam Zandkolk. Bij de doorbraak ontstaat ook het kleine Smitskolkje ten noordwesten van de Zandkolk. Het kolkje is in het kader van de dijkverzwaring in 1982 gedempt. Vele huizen aan de Dorpsstraat en Dijkstraat worden door het kolkende overstromingswater en het kruiende ijs meegesleurd of zwaar beschadigd. Er waren 9 mensen omgekomen en van de 65 woningen die het dorp telde, waren er 18 totaal vernield, schuren, bakhuizen en hooibergen niet meegeteld. Slechts 10 huizen waren onbeschadigd gebleven. Ook de landerijen en boomgaarden hadden grote schade opgelopen. De noordelijke helft van de Dorpsstaat hogen de bewoners op met overslagzand, waarlangs zich het nieuwe dorp Oosterhout ontwikkelt.[2]

Na de laatste dijkdoorbraak (1820) werd er in Amsterdam een spontane inzamelingsactie gehouden, voor de wederopbouw van het verwoeste dorp. Hiervan werd een klein buurtschap gebouwd, dat de naam 'Klein Amsterdam' kreeg. De huisjes van ‘Klein Amsterdam’ zijn in de jaren zestig van de vorige eeuw afgebroken. In de gevel van Peperstraat 11, is nog een herinneringssteen terug te vinden, die ingemetseld is.[1]

Leven in Oosterhout (toerisme, winkels en evenementen)[bewerken]

Het dorp Oosterhout had een Spar-buurtsupermarkt, die op 3 mei 2014 zijn deuren gesloten heeft. Sinds 27 april heeft Oosterhout een vestiging van Lidl, die buiten de kern van het dorp gevestigd is. De komst van de nieuwe supermarkt heeft de sluiting van de Spar verspoedigd.[4]

Het toerisme dat de regio bezoekt heeft de mogelijkheid om in het dorp Oosterhout te verblijven. Op de locatie waarvan met enige zekerheid vaststaat dat op deze plaats al in 1617 een veerhuis (veerdienst om de Waal over te steken) en herberg aanwezig waren, is nu een restaurant en camping gevestigd. De herberg brandde rond 1900 af en is kort daarna weer herbouwd[2].

Sport[bewerken]

In Oosterhout zijn enkele sportverenigingen, waaronder:

Geboren in het Gelderse Oosterhout[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties

Beluister

(info)