Nijmeegse Vierdaagse

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nijmeegse Vierdaagse
Intocht Vierdaagse 2006 dag 1.JPG
Algemene informatie
Organisatie Stichting Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen
Plaats Nijmegen
Lengte 30, 40 en 50 km
Duur 4 dagen
Frequentie Jaarlijks
Bijzonderheden Grootste wandelevenement ter wereld
Officiële website
Portaal  Portaalicoon   Sport
Traditionele vlag van de Nijmeegse Vierdaagse

De Nijmeegse Vierdaagse, officieel de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen, wordt ieder jaar gehouden en start op de derde dinsdag van juli. Het is het grootste wandelevenement ter wereld en sinds 2012 het grootste sportevenement ter wereld. De Nijmeegse Vierdaagse wordt door Stichting DE4DAAGSE (onderdeel van de KNBLO-NL) georganiseerd. Deelnemers aan de Vierdaagse lopen vier dagen lang 30, 40 of 50 kilometer; militairen lopen 40 km (met 10 kg bepakking) of 50 km zonder. De Nijmeegse Vierdaagse valt samen met de Vierdaagsefeesten (voorheen Nijmeegse Zomerfeesten).

Gebouw en terreinen van De Vereeniging aan het Keizer Karelplein in Nijmegen zijn langjarig start- en finishplaats en onderkomen van de organisatie geweest. Inmiddels is dat verplaatst naar de nabijgelegen Wedren, waar met tijdelijke voorzieningen veel meer ruimte is gecreëerd. Gestart wordt in afstandsblokken 's ochtends vanaf 04.00 uur en de uiterlijke finishtijd is de eerste drie dagen uiterlijk 17 en op vrijdag 18 uur.

Het evenement werd sinds 1928 traditioneel geopend met een vlaggenparade; sinds 1951 werd deze kleurrijke deelnemersontvangst in Stadion De Goffert in Nijmegen gehouden, de laatste jaren niet meer op de maandagavond voorafgaand aan de start, maar al op zondagmiddag. In 2011 werd de vlaggenparade voor de laatste keer gehouden vanwege de teruglopende belangstelling.[1]

Programma[bewerken]

Polygoonjournaal over de eerste dag van de Vierdaagse in 1955

De over vier dagen verspreide wandeltocht is ingedeeld in vaste routes. Elke wandeldag heeft een aparte naam, vernoemd naar de belangrijkste plaats die die dag wordt bezocht.

Dag van Elst[bewerken]

De eerste dag van de Vierdaagse gaat door de Betuwe en Elst ten noorden van Nijmegen. Hierbij lopen de wandelaars zowel in het begin als aan het eind van de dag over de Waalbrug. Traditioneel is het laatste deel van het parcours, de dijk tussen Oosterhout en Lent, een zwaar stuk. Hier ziet men in de verte de spoorbrug en later de Waalbrug al liggen, terwijl men nog ruim een uur (militairen twee uur) moet lopen. Dit deel van het parcours heeft in 2006 de meeste problemen veroorzaakt. Mogelijke oorzaken van deze problemen zijn: het afleggen van dit traject op het heetst van de dag terwijl men al vermoeid is (laatste deel van de route), het grote aantal mensen waardoor de wandelsnelheid daalt en ook het ontbreken van voldoende mogelijkheden om op een verantwoorde manier (niet op relatief koude grond) te rusten.

Plaatsen van de Dag van Elst
Met afstanden naar de plaats in km
Plaats 30km 40km 50km
Civiel Militair
Lent
(1e doorkomst)
4 4 9 4
Bemmel - 9 14 9
Huissen - - - 21
Elden - - - 29
Elst 14 21 20 35
Valburg 18 25 24 39
Slijk-Ewijk 23 30 29 44
Oosterhout 26 33 32 47
Lent
(2e doorkomst)
31 38 37 52
Nijmegen
(Wedren)
33 40 39 54
Heumensoord - - 44 -

Dag van Wijchen[bewerken]

Tijdens de tweede dag worden Wijchen en Beuningen bezocht. Deze plaatsen liggen ten westen van Nijmegen. Op deze dag vallen de meeste mensen uit (veelal de ongetrainden). Tot en met 2005 liep de route via 'In de Betouwstraat' en de Van Welderenstraat, waar o.a. Villa Lila, het COC en homo-vriendelijke uitgaansgelegenheden zijn gevestigd, waardoor ook de naam Roze Woensdag sinds 2002. Uiteindelijk ontstond daar een groot volksfeest, waarbij lopers in het gedrang kwamen. 'Snelheden' van een paar meter per minuut waren het gevolg. In 2005 kostte het in de drukste periode een uur om deze twee straten door te 'lopen'. Onder normale omstandigheden wordt dit in tien minuten gelopen. Vanaf 2006 gaat de route daarom via de Waalkade.

Net als op de eerste dag moeten de militaire deelnemers die de mars vanaf Heumensoord lopen, nog een kilometer of vijf (ongeveer een uur gaans) afleggen nadat de civiele lopers op de 30, 40 en de 50 km gefinisht zijn. Dit laatste stuk, waarvan de Heyendaalseweg het grootste deel is, met nauwelijks of geen publiek, is slechts voor weinig militairen reden tot vreugde.

Plaatsen van de Dag van Wijchen
Met afstanden naar de plaats in km
Plaats 30km 40km 50km
Civiel Militair
Alverna 13 13 11 13
Balgoij - - - 19
Niftrik - - - 26
Wijchen 14 22 16 31
Woezik 16 24 18 33
Beuningen 21 29 23 38
Weurt 27 33 25 42
Nijmegen
(Wedren)
33 39 30 48
Heumensoord - - 35 -

Dag van Groesbeek[bewerken]

Op de derde dag is de marsroute heuvelachtig met als toppunt de beruchte Zevenheuvelenweg. De route loopt deze dag ten zuiden van Nijmegen aan de oostzijde van de Maas. Via Mook en Milsbeek wordt de klim ingezet naar Groesbeek. De 50 kilometerlopers en de militairen maken bij Milsbeek een extra lus waarbij eerstgenoemden ook Ottersum aan doen. Van Groesbeek gaat de route via de Zevenheuvelenweg naar Berg en Dal en vandaar terug naar Nijmegen. Halverwege de Zevenheuvelenweg stoppen de 'mannen in uniform' bij de Canadese militaire begraafplaats om een eerbetoon te brengen aan de gesneuvelde militairen in de Tweede Wereldoorlog.

Plaatsen van de Dag van Groesbeek
Met afstanden naar de plaats in km
Plaats 30km 40km 50km
Civiel Militair
Malden 10 10 9 10
Molenhoek 13 13 12 13
Mook 14 14 13 14
Middelaar - 18 17 18
Plasmolen - 19 18 19
Milsbeek - 21 20 21
Ottersum - - - 26
Breedeweg - 26 25 36
Groesbeek 20 29 28 39
Berg en Dal 25 34 33 44
Nijmegen
(Wedren)
30 39 - 49
Heumensoord - - 40 -

Dag van Cuijk[bewerken]

De intocht van de vierdaagse in 1997

De route van de vierde en laatste dag is wederom ten zuiden van Nijmegen, alleen wordt nu de zuid- en westzijde van de Maas bezocht. Tot Overasselt lopen de meeste parcoursen gelijk op. Soldaten slaan vlak voor Overasselt af naar Grave (via de Graafsebrug), de 50km slaat in Overasselt af, ook naar Grave. De 40-km-wandelaars lopen via Overasselt naar de Maasbrug van de A73 bij Heumen en komen dan in het kleine dorp Linden. Dit dorpje wordt ieder jaar voor de wandelaars versierd aan de hand van een bepaald thema. Voor de soldaten en de 50-km-wandelaars gaat het na Grave en Gassel verder via Beers, waar de 40-km-wandelaars, de soldaten en de 50-km-wandelaars elkaar even ontmoeten. Na Beers is het rechtstreeks naar Cuijk, behalve voor de 50km, die de laatste lus via Vianen maakt. In Cuijk steken de wandelaars de Maas over via een pontonbrug, traditioneel aangelegd door de Genie. Wanneer de wandelaars ten laatste male Nijmegen binnen komen over de St. Annastraat, welke voor de Vierdaagse is omgedoopt tot de Via Gladiola (omdat de toeschouwers de wandelaars traditioneel gladiolen geven), worden de volhouders onthaald door een grote schare toeschouwers en wachtende vrienden en familie. Alle ontberingen en pijnen 'verdwijnen' en ontvangt men bij de Wedren het felbegeerde 'Vierdaagse-kruisje' als reglementair aan alle voorwaarden is voldaan. De finishtijd mag nu een uur later zijn dan op andere dagen.

Plaatsen van de Dag van Cuijk
Met afstanden naar de plaats in km
Plaats 30km 40km 50km
Civiel Militair
Overasselt 14 14 - 14
Heumen 20 - - -
Linden - 20 - -
Nederasselt - - 14 18
Grave - - 17 21
Gassel - - 21 25
Beers - 24 26 30
Vianen - - - 33
Cuijk - 27 29 35
Mook - 31 33 39
Molenhoek - 33 35 41
Malden 23 35 37 43
Nijmegen
(Wedren)
30 42 45 50
Heumensoord - - -* -

* De militairen worden vlak na de Wedren door bussen terug gebracht naar Kamp Heumensoord.

Beloning[bewerken]

Gouden kruis met kroon (elf deelnames) met speld voor veertien deelnames

De Vierdaagse kent vier verschillende soorten beloningen:

  • Het Kruis voor betoonde marsvaardigheid, beter bekend als het Vierdaagsekruis
  • de groepsmedaille
  • de verzorgingsmedaille
  • Het diploma (met ingang van 2006 als losse beloning, voor diegenen die 10 km per dag minder dan de reglementaire afstand liepen, afgeschaft: men mag alleen nog de afstand lopen die bij geslacht en leeftijd hoort)
  • Naast de officiële beloning (medaille of volgcijfer) kan een certificaat besteld worden

Wandelaars die tien keer of vaker reglementair de Vierdaagse hebben uitgelopen, kunnen lid worden van de in 1951 opgerichte vereniging Gouden Kruisdragers Vierdaagse.

Het Vierdaagsekruis is een onderscheiding, die door Nederlandse militairen in binnen- en buitenland op het uniform gedragen mag worden.

Geschiedenis[bewerken]

Op 3 april 1908 vindt de oprichting plaats van de Nederlandse Bond voor Lichamelijke Opvoeding (NBvLO), later KNBLO, de Koninklijke Nederlandse Bond voor Lichamelijke Opvoeding, en nog later KNBLO-NL, KNBLO Wandelsportorganisatie Nederland.
Eerste wapenfeit van de nieuwe organisatie is de voor voornamelijk militairen georganiseerde wandelvierdaagse van 1909. Op 1 september 1909 ging de eerste Vierdaagse van start. Er waren 306 deelnemers. Bij de wandelaars waren maar tien burgers, verder alleen militairen. Er werd in vier dagen 140 kilometer afgelegd waarbij men pas op de laatste dag weer terugkeerde naar de startplaats. In 1913 liep men in drie dagen van Amersfoort, via Ede, Arnhem, Middachter Allée, Doesburg, Zevenaar naar Nijmegen. De vierde dag liep men tocht rond Nijmegen. In 1914 en 1915 ging de Vierdaagse niet door in verband met de mobilisatie vanwege de eerste Wereldoorlog. Voor 1925 konden de mensen ook in 12 andere plaatsen starten. In 1925 werd Nijmegen de startplaats. De routes liggen sindsdien in en om Nijmegen heen. Je kon kiezen uit 35, 45 en 55 km per dag.[2] In 1928 liepen de eerste buitenlanders mee. De Vierdaagse werd een internationale wandeltocht. Deelnemers komen uit de hele wereld tot aan Japan toe. Ook in de Tweede Wereldoorlog ging de Vierdaagse niet door. In 1998 liep de miljoenste deelnemer mee.
In 2006 werd de Vierdaagse na de eerste dag afgelast. Veel wandelaars hadden last van de hitte en uitdrogingsverschijnselen, waardoor de hulpdiensten overbelast raakten. Ook overleden twee deelnemers, overigens nadat ze de eerste dag met succes hadden volbracht. Omdat de weersverwachtingen voor de dagen erna nog warmer waren, werd vastgesteld dat het onverantwoord was om de Vierdaagse door te laten gaan. De deelnemers die de eerste dag waren gestart, kregen in plaats van de vierdaagsemedaille een speldje.

Reglementaire afstand en keuze afstand[bewerken]

De Nijmeegse Vierdaagse werkt als een van de weinige wandeltochten met reglementaire afstanden en keuze afstand gebaseerd op leeftijd en geslacht. Om het Vierdaagse kruisje te behalen moet op zijn minst de reglementaire afstand worden afgelegd. Indien mogelijk mag een deelnemer ook voor kiezen voor een langere afstand. Tot en met 2005 was het mogelijk om een diploma afstand te lopen. Dit is een afstand die lager ligt als de reglementaire afstand en hiervoor kon men alleen een diploma krijgen en geen vierdaagse kruisjes.

Militairen mogen de 40 km lopen vanaf Kamp Heumensoord, ook al hebben ze als reglementaire afstand de 50km, op voorwaarde dat ze met bepakking lopen die te allen tijde minstens 10kg weegt.

Leeftijd 30km 40km 50km
M V M V M V
12 - 15

1999 - 2002

R R K K K K
16 - 18

1996 - 1998

- - R R K K
19 - 49

1965 - 1995

- - - R R K
50 - 59

1955 - 1964

- - R R K K
60 & ouder

1954 & eerder

R R K K K K
* De leeftijd betreft de leeftijd die men heeft op 31 december van het jaar waarin de Vierdaagse gehouden wordt.
* De jaartallen zijn gebaseerd voor het jaar 2014.
R Reglementaire afstand
K Keuze afstand
- Deze afstand mag men niet lopen, alleen als ze als begeleider meelopen met een minderjarige. Je kan dan geen Vierdaagse kruisje verdienen.

Kritiek[bewerken]

Hoewel vele duizenden mensen ieder jaar veel plezier beleven aan de Vierdaagse, zijn er ook kritische geluiden. Zo vinden veel wandelaars de tocht veel te druk en te massaal.[3] Veel van deze wandelaars wijken uit naar andere evenementen zoals de Achterhoekse Wandelvierdaagse en de Apeldoornse Vierdaagse.

Militarisme[bewerken]

Een minderheid stoort zich aan het in hun ogen militaristische karakter van de Vierdaagse. In 1986 pleitte de PSP voor een "verbod van militair vertoon bij civiele evenementen als de Vierdaagse van Nijmegen".[4] In 2000 trok Sylvain Ephimenco in het dagblad Trouw van leer tegen het "lopen in een kudde" in deze "verstikkende militaristische parade".[5] In de jaren tachtig en negentig liep de antimilitaristische "Wandelklup Is het hier Oorlog?" in een deel van het parcours mee met protestleuzen. Sommige lopers en omstanders reageerden hier negatief op.[6]

Roze Woensdag[bewerken]

Roze Woensdag (ook wel Pink Wednesday, vanwege buitenlandse Vierdaagse-gangers) in Nijmegen wordt (sinds 2002) meestal op de 3e woensdag in juli[7] georganiseerd, en dus tijdens de tweede dag van de Vierdaagse.

Trivia[bewerken]

  • Elk jaar doen er deelnemers (onder wie een aantal militairen) uit ruim zeventig landen mee.
  • Het recordaantal deelnemers stamt uit 2003. Er waren 44.812 deelnemers van wie er 40.706 de eindstreep haalden.
  • Het is twee keer voorgekomen dat de te lopen afstanden werden ingekort (1972 en 2003).
  • Het is één keer voorgekomen dat de Vierdaagse werd afgelast. Dat was in 2006. Nadat er de eerste dag twee mensen waren overleden door de hitte, en er voor de dagen erna hetzelfde weer verwacht werd, besloot de Vierdaagse-commissie na één dag het evenement af te gelasten. Voor deze gelegenheid werd een herinneringsspeld uitgereikt aan de wandelaars die waren begonnen aan deze nooit voltooide Vierdaagse.
  • Zes mensen overleden gedurende de Vierdaagse. De eerste in 1927 (aan een zonnesteek). Vervolgens viel op de tweede dag in 1963 een Nederlandse soldaat uit, die later die week zou overlijden. Daarna stierven twee Zwitserse militairen in 1972 en vervolgens twee wandelaars in de editie van 2006.
  • In 2003 werd een Vierdaagse-huwelijk voltrokken in Linden, op 21 juli 2006 te Grave, en op 22 juli 2011 op de pontonbrug na Cuijk (tussen twee Duitse militairen).[8]
  • Annie Berkhout en Bert van der Lans delen het recordaantal van 66 voltooide deelnames. Annie Berkhout voltooide haar 66e vierdaagse in 2002, Bert van der Lans deed dit in 2013.
  • Bert van der Lans heeft in 2013 voor 67e keer deelgenomen aan de Vierdaagse, maar in 2006 heeft hij geen eindbeloning ontvangen door de algehele afgelasting na de eerste dag. Bert van der Lans is dus één keer vaker dan Annie Berkhout aan de start verschenen.
  • De St. Annastraat in Nijmegen, het stuk naar de finish op de laatste dag, wordt de "Via Gladiola" genoemd.
  • Er is veel binnen- en buitenlandse media-aandacht voor de Vierdaagse: de KRO zendt het programma Het gevoel van ... de Vierdaagse en De Wandeling uit en SBS 6 een dagelijkse journaalprogramma De Nijmeegse Vierdaagse, op TV Gelderland is elke dag het 4Daagse Journaal te zien; ook worden er elke dag radioprogramma's gemaakt. Live t.v.-registratie op de landelijke zenders van de intocht op vrijdag is niet altijd gegarandeerd, maar veel wordt goed gemaakt door uitzendingen van de gezamenlijke regionale omroepen.
  • In 2008 maakten Nijmeegse zendamateurs via de kortegolf veel publiciteit over 'De Vierdaagse' en organiseren de HAM 4 Days Marches.
  • Een aantal wandelaars kiest ervoor de afstand van hun woonplaats naar de start in Nijmegen lopend - in etappes - af te leggen, in een enkel geval zelfs vanuit het buitenland,
  • Aan het hoofd van de organisatie, die grotendeels uit vrijwilligers bestaat, staat traditioneel iemand met een militaire achtergrond. Deze heeft ook wel de naam Marsleider, hoewel hij zelf niet meeloopt. Sinds enkele jaren prefereert men echter de term 'Algemeen Manager' voor deze functionaris, die het gezicht naar buiten is. De huidige marsleider/algemeen manager is Johan Willemstein.
  • In laatste decennia van de 20e eeuw hebben mensen met een lichamelijke functiebeperking (met name rolstoelgebonden gehandicapten) lang gestreden om volwaardig aan de Vierdaagse te mogen deelnemen. Omdat de reglementen voorschrijven dat deelnemers beide benen moeten gebruiken,[9] konden zij niet het felbegeerde kruisje behalen. Na enig lobbywerk is er een oplossing gevonden door hen bij goed gevolg een diploma te verstrekken als proeve van betoonde marsvaardigheid. Tevens kan men in aanmerking komen voor een echt herinneringsteken.
  • De Commissie Gelijke Behandeling heeft tot twee keer toe de Vierdaagse op de vingers getikt, dat er verboden onderscheid wordt gemaakt naar geslacht. Mannen moeten 50km wandelen vanaf het jaar waarin ze 19 worden tot en met het jaar waarin zij 49 worden, vrouwen hoeven gedurende die periode maar 40 km per dag te lopen. De Vierdaagse heeft echter tot op heden geen gevolg gegeven aan deze uitspraken en blijft het onderscheid maken.[10][11]
  • Sinds 1996 staat tijdens de intocht de zogenaamde swingende agent op de kruising St. Annastraat (Via Gladiola)/ Groenestraat / Groenewoudseweg. Max Walg is deze traditie gestart in '96 en heeft dit gedaan tot en met 2009, waarna Johan Gommers het over heeft genomen. De swingende agent is voor veel lopers en toeschouwers van de vierdaagse een vaste herkenning waar na de eerste wandeldag al over gepraat wordt.

Externe links[bewerken]


Bronnen, noten en/of referenties
  1. Vlaggenparade, vierdaagse.com
  2. Huis van de Nijmeegse geschiedenis
  3. Vier dagen rustig wandelen, Dagblad Tubantia/Twentsche Courant, 11 augustus 2007
  4. Programma PSP Tweede Kamerverkiezingen 1986, Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen. (HTML-versie)
  5. Sylvain Ephimenco, Trouw, 20 juli 2000
  6. Teun Lagas, Is het hier oorlog? rukt op naar Nijmegen, Trouw, 22 juli 1992
  7. Roze Woensdag tijdens de Vierdaagse in Nijmegen (www.rozewoensdag.nl)
  8. De Gelderlander: Militair huwelijk óp ponton. Geraadpleegd op 1 augustus 2011
  9. 4daagse.nl: Reglementen. Geraadpleegd op 18 juli 2008
  10. Commissie Gelijke Behandeling (tegenwoordig: College voor de Rechten van de Mens), geraadpleegd op 20 juli 2013
  11. Commissie Gelijke Behandeling (tegenwoordig: College voor de Rechten van de Mens), geraadpleegd op 20 juli 2013