Orkney-eilanden

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Orkney
Àrcaibh
Raadsgebied van Schotland Vlag van Schotland
Vlag van Orkney
ScotlandOrkneyIslands.png
Ligging van Orkney in Schotland
Algemeen
Oppervlakte 990 km²
Hoofdplaats Kirkwall
- rang 16e
Inwoners (2004) 19.500 (20 inw./km²)
Politiek
Bestuur Independent
MP's Alistair Carmichael
MSP's Liam McArthur
Overig
ONS code 00RA
ISO 3166 GB-ORK
Website orkney.gov.uk
Portaal  Portaalicoon   Verenigd Koninkrijk
Orkney Map.png
Hart van neolithisch Orkney
Werelderfgoed cultuur
Orkney Skara Brae.jpg
Land Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
UNESCO-regio Europa en Noord-Amerika
Criteria i, ii, iii, iv
Inschrijvingsverloop
UNESCO-volgnr. 514
Inschrijving 1999 (23e sessie)
UNESCO-werelderfgoedlijst

De Orkney-eilanden of Orcaden (Schots-Gaelisch: Àrcaibh, Engels en Schots: Orkney of Orkney Islands) vormen een groep van ongeveer 200 kleine eilanden die 16 km ten noorden van Caithness in Noord-Schotland voor de kust liggen. De Orkney-eilanden vormen één van de raadsgebieden (council areas) en lieutenancy areas van Schotland. Het grootste eiland staat bekend als Mainland. In totaal zijn ongeveer 20 van de eilanden bewoond. Mainland (Stromness) is bereikbaar met een veerboot vanaf Thurso in Schotland. De hoofdplaats is Kirkwall en het raadsgebied heeft 19.500 inwoners (2004).

Eilanden[bewerken]

De belangrijkste eilanden zijn:

Plaatsen[bewerken]

Orkney's bestuurlijke hoofdstad Kirkwall ligt op Mainland en is een klein havenstadje met ongeveer 7000 inwoners. Ook staat hier de Saint Magnus Kathedraal. De enige andere grote plaats is Stromness in het westen van Mainland, met een inwonertal van ongeveer 2000. De derde grote plaats is St Margaret's Hope, op South Ronaldsay.

De bewoners benadrukken graag hun betrekkelijke zelfstandigheid door niet te spreken van de Orkney-eilanden, maar van Orkney.

Geschiedenis[bewerken]

Prehistorie[bewerken]

De eerste mensen vestigden zich op Orkney in het vierde millennium voor Christus. Het Neolithische Hart van Orkney, bestaande uit Skara Brae, de Stones of Stenness, de Ring of Brodgar en de tombe Maes Howe, is een werelderfgoed dat een goed overzicht geeft van de steentijd. Tevens zijn er op de Orkney-eilanden vele archeologische vondsten gedaan die betrekking hebben op de bronstijd en de ijzertijd, zoals de brochs en Earth Houses. Voorbeelden hiervan zijn de Broch of Gurness, gelegen op het noordelijk deel van Mainland, en het Grain Earth House in Kirkwall. Bewoners uit deze laatste periodes zijn de Picten. De eerste schriftelijke vermelding van Orkney als "Orkas" stamt van de Griek Pytheas, die in 325 v. Chr. rond Groot-Brittannië zeilde[1]. Zijn werk Ta peri tu Ōkeanu is verlorengegaan, maar hij wordt geciteerd in overgeleverde werken zoals van Timaeus, de Geographika door Strabo, Naturalis historia door Plinius de Oudere en Bibliotheca historica door Diodoros van Sicilië.

De middeleeuwen[bewerken]

In de 8ste en 9de eeuw werden de eilanden gekoloniseerd door Vikingen. Zo werd Orkney door de kolonisatie het centrum van de Vikingbeschaving van Groot-Brittannië. De geschiedenis van Orkney staat opgetekend in de Orkneyinga Saga. De invloed van de vikingen gaat zo ver dat tot in de 19de eeuw hier Norn werd gesproken in plaats van Gaelisch. Ook stammen vele plaatsnamen uit het Norn.

Schotten aan de macht[bewerken]

Aan het einde van de middeleeuwen werd Orkney als bruidsschat aan Schotland gegeven. Deze periode wordt gekenmerkt door wanorde. In de 18de eeuw was er een bloeiperiode dankzij de productie van potas door verbranding van zeewier. Potas werd gebruikt als bestanddeel in de glasindustrie. Veel landhuizen dateren uit deze tijd.

Huidige tijd[bewerken]

Op de eilanden is landbouw nu de belangrijkste inkomstenbron, en dan specifiek rundveehouderij en zuivelproductie. En daarnaast destilleren (Highland Park-whisky), toerisme en olie dat ontgonnen wordt in de Noordzee en via de Orkney's naar Europa gaat.

Scapa Flow[bewerken]

De Orkney eilanden speelden een belangrijke rol in beide wereldoorlogen, omdat ze een natuurlijke haven en beschutte baai vormden voor de Britse vloot met de naam Scapa Flow. In 1939 is een Duitse U-boot Scapa Flow binnengedrongen en deze heeft het oude slagschip HMS Royal Oak tot zinken gebracht, waarbij 833 opvarenden omkwamen.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties