Ponsband

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
5- en 8-gats ponsband

De ponsband is een verouderde methode om informatie op te slaan. Het bestaat uit een papieren band waarin de informatie gecodeerd in ronde gaten is geponst, geordend in vijf tot acht rijen. Vanaf het begin van de jaren vijftig tot aan het eind van de jaren zeventig van de twintigste eeuw was het een wijdverbreid opslagmedium voor zowel data als software in computers.

Oorsprong en gebruik[bewerken]

In de negentiende eeuw werden soortgelijke systemen al gebruikt bij automatische weefgetouwen, in draaiorgels en soortgelijke automatische muziekinstrumenten.

Toen de telex in het begin van de twintigste eeuw opkwam, werd de ponsband gebruikt als opslagmedium voor de berichten. Men ging uit van een tape met ruimte voor vijf rijen gaten, met een extra rij kleinere gaatjes tussen de tweede en derde rij, om de tape door het leesapparaat te transporteren. Om te voorkomen dat de band achterstevoren in het apparaat werd gelegd (waardoor de tekst in omgekeerde volgorde zou worden afgedrukt) werden ponsbanden vaak bedrukt met pijlen die de inlegrichting aangaven. De V-vorm van het ponsapparaat waarlangs de geponste band werd afgescheurd gaf ook een indicatie van de inlegrichting. De vijfgatsbanden waren aanvankelijk gecodeerd met de Baudotcode, later met de Murraycode. Specificaties hiervoor werden door CCITT vastgesteld.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog ontstond in Bletchley Park een van de eerste computers, en het lag voor de hand om de ponsband als opslagmedium te gebruiken.

De eerste "elektronische rekenmachine" van Nederland, de Miracle van Shell in 1953 maakte gebruik van ponsband.

Vorm en codering[bewerken]

Een ponsband bestaat uit een strook papier van ongeveer 2 cm of 2,54 cm breedte. De mechanische specificaties waaraan zowel ongeponste als geponste ponsband dient te voldoen, zijn vastgelegd in een ECMA standaard, ECMA-10. Deze standaard is tot in het midden van de jaren 70 van de twintigste eeuw bijgewerkt [1].

Omdat vijf bits te weinig waren voor dataopslag, werd de ponsband uitgebreid. Tegenover de drie gaten aan de ene zijde van de rij transportgaatjes (die iets kleiner zijn dan de andere) konden zich twee of vijf gaatjes bevinden. We spreken dan van vijfgats- resp. achtgatstape. In de achtgatstape werden ASCII - tekens dan wel 6, 7 of 8 bits data geponst. Er zijn vele coderingsmethoden in gebruik geweest. Om fouten bij het ponsen en inlezen op te vangen werd er desgewenst een controlebit (pariteitsbit) aan toegevoegd. Een speciale rij die er voor zorgde dat het totaal per kolom oneven werd gemaakt. Het lezende apparaat stopte indien er een even aantal gaatjes werd geconstateerd. Het was dan aan de operator om de fout te detecteren en middels een aantekening op de meelopend printverslag de administratie op de hoogte van de leesfout te stellen.

Na het inlezen van de ponsband moest deze voor toekomstig gebruik worden opgerold. De berg "ponsbandsla" van soms honderden meters papierstrook werd opgerold. Hiervoor bestond een apparaat met een hendel. Vooral als de strook lang was, moest voorzichtig gewerkt worden bij het oprollen. Daarbij kwamen er wel eens scheuren in de ponsband. Dit kon hersteld worden met speciale plakapparaten, een beetje lijkend op de apparatuur om film te repareren. Met een speciale sjabloon en een prikpen konden bij een gescheurde en gerepareerde ponsband de gaatjes opnieuw worden aangebracht. Hierbij was het noodzakelijk om de ponsband te kunnen lezen en begrijpen. Op dezelfde manier werden ook correcties in de geponste gegevens aangebracht. De term die voor zo'n correctie werd gebruikt is patch; dit is ook nu nog de term die wordt gebruikt om correcties in software te benoemen.

Meestal was een ponsband gewoon een witte strook papier. Met de invoering van het lezen van ponsbanden met licht, werd ook donkergekleurd papier gebruikt.

Naast de ponsband werd als invoersysteem voor gegevens en computerprogramma's ook gebruikgemaakt van de ponskaart.

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. http://www.polyomino.org.uk/computer/ECMA-10/