Blu-ray

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Blu-ray (BD) is een formaat waarmee informatie op een optische schijf wordt opgeslagen. Dit is een ronde schijf van 120 mm middellijn (dezelfde afmeting als een cd/dvd). Het formaat is met name bedoeld als digitaal opslagmedium voor speelfilms in HDTV (720p- of 1080p-resolutie). De uitlezing gebeurt met behulp van violet laserlicht met een golflengte van 405 nm. Standaard-dvd's en -cd's gebruiken een rode laser met een golflengte van respectievelijk 650 nm en 780 nm.

Inhoud 1 Kenmerken 2 Geschiedenis en tijdslijn 3 Fysieke structuur 4 Software, datastructuren en codecs 5 BD-J 6 Specificaties 6.1 Spelerprofielen 7 Regiocodes 8 Compatibiliteit 9 Kopieerbeveiligingen 10 Apparatuur 10.1 Computers 11 Marktaandeel 12 Studio-ondersteuning 13 Blu-raydiskconsortium 14 Licenties 15 Externe links 16 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Kenmerken

Blu-ray is als formaat bedoeld voor de opslag van high-definition television-films en is een beoogde opvolger van de dvd. Voorheen was er nog een formaatoorlog tussen blu-ray en het incompatibele, concurrerende formaat HD DVD, geleid en gefabriceerd door Toshiba, maar nadat de voorsprong van blu-ray steeds groter werd heeft Toshiba in 2008 bekendgemaakt te stoppen met verdere steun aan het formaat en de productie van HD DVD-spelers te staken.^[1]

De kortere golflengte van de gebruikte blauwe laser maakt het mogelijk een hogere informatiedichtheid te behalen, zodat meer informatie op dezelfde schijf kan worden opgeslagen. Een blu-rayschijf heeft een capaciteit van ongeveer 25 GB of twee uur HDTV-audio + -video met een bandbreedte tussen 36 en 72 Mbps. Het is tevens mogelijk om verscheidene lagen boven op elkaar te zetten die elk 75 GB kunnen opslaan, hierdoor is het mogelijk om meer dan 150 GB op één schijf te zetten. In de toekomst zal blu-ray een hogere capaciteit hebben van 250 GB tot 1 Terabyte.

Een blu-rayschijf heeft een beschermlaag van iets minder dan 100 micrometer (0,01 cm) dik. De eerste blu-raydisks hadden een folie als beschermlaag, maar tegenwoordig wordt er een coating gebruikt, net als bij cd's en dvd's. Ook werden de eerste versies van de blu-raydisk, ter bescherming tegen krassen en vingerafdrukken, verpakt in een cartridge. In een later stadium werden deze vervangen, zodat ze er nu hetzelfde uitzien als de huidige cd's en dvd's. Bovenop de coating van de blu-rayschijf zit op dit moment (2006) ook een harde, krasvaste beschermlaag van enkele micrometers.

Door de hoge informatiedichtheid is het niet mogelijk om eenvoudig van aangepaste dvd-replicatieapparatuur gebruik te maken om platen te fabriceren. De concurrent HD DVD heeft een lagere informatiedichtheid (17 GB per laag) en kan met minder problemen op bestaande dvd-replicatieapparatuur gefabriceerd worden.

Blu-ray wordt ook gebruikt in de professionele broadcastmarkt. Sony levert videocamera's die werken met het "XDCAM professional disc system": een opslagmethode die ook gebruikmaakt van de blu-raydisk. In de televisiewereld staat dit beter bekend als (kortweg) XDCAM. Video wordt daarbij niet opgeslagen in MP4-formaat, maar in de codering MPEG IMX 20/30/50. XDCAM HD maakt gebruik van MPEG HD. Op een XDCAM-schijf van 23 GB kan 45 minuten beeldmateriaal opgeslagen worden, in IMX 50Mbps (standaarddefinitie of SD). Wordt er opgenomen in HD, kan er 70 minuten op de 23 GB-disk, mits deze 'maar' aan 35 Mbps 'streamt'. Niet alle type XDCAM-camera's van Sony kunnen hierin vrij geswitcht worden.

[bewerken] Geschiedenis en tijdslijn

De ingenieurs van Sony & Pioneer die de blu-raydisk in 1995 ontwierpen, hadden de taak om een optische vervanger te ontwerpen voor de DV-camcorder. Belangrijk was hierbij dat door de gebruiker moest kunnen worden opgenomen. Massa-replicatie voor distributie van videofilms en data was bij het ontwerp van ondergeschikt belang.

In het midden van de jaren 1990, toen commerciële HDTV-sets in grotere aantallen werden verkocht aan consumenten in Japan en de Verenigde Staten, was er echter geen goede, goedkope manier voor opname of weergave van HD-inhoud. Er was ook geen systeem voorhanden dat dergelijke hoge kwaliteit of hoeveelheid gegevens kon opslaan, behalve Digital VHS van JVC en HD Betacam van Sony. Maar het was bekend dat het gebruik van lasers met een kortere golflengte een optische opslagcapaciteit zou opleveren met een hogere dichtheid. Toen Shuji Nakamura de praktisch toepasbare blauwe laserdiodes uitvond, was dit een sensatie, maar een langdurige rechtszaak voor het octrooi vertraagde de commerciële introductie.

De eerste blu-rayrecorder werd onthuld door Sony op 3 maart 2003 en werd in april van dat jaar op de Japanse markt geïntroduceerd. Op 1 september 2003 kondigden JVC en Samsung hun blu-rayproducten aan op de Internationale Funkausstellung in Berlijn (Duitsland). Beide bedrijven zeiden dat hun producten vanaf 2005 op de markt zouden zijn.

• Op 12 januari 2004 kondigden Hewlett Packard en Dell steun voor de nieuwe standaard aan.
• Op 10 maart 2005 kwam Apple ook bij de groep, waardoor blu-ray een sterkere vertegenwoordiging kreeg dan de grote concurrent HD DVD.
• Op 5 januari 2006 kondigde Philips aan dat het in de tweede helft van 2006 jaar zowel een blu-rayspeler als een opnameapparaat op de markt gaat introduceren. Hierbij gaat het concern eveneens blu-raydisks verkopen met een capaciteit van 25 gigabyte en 50 gigabyte.
• Begin 2008 kondigde Time Warner aan te stoppen met de ondersteuning van HD-DVD en vanaf eind mei 2008 enkel nog blu-ray te zullen ondersteunen.^[2]
• Op 15 februari 2008 kondigde Wal-Mart, de grootste warenhuisketen van de Verenigde Staten, aan dat het per 1 juni stopt met het verkopen van HD DVD-spelers en films. ^[3]
• Op 19 februari 2008 kondigde Toshiba officieel aan het HD-DVD-project te stoppen. Blu-ray lijkt nu de opvolger te worden van de dvd.

[bewerken] Fysieke structuur

Een blu-rayschijf is een ronde schijf van 120 mm (de cd/dvd-afmeting) die met behulp van een blauwe laser met golflengte 405 nm (dvd 650 nm) uitgelezen wordt. Hierin is blu-ray identiek aan de concurrent HD DVD. In andere aspecten blijft HD DVD dichter bij de dvd dan blu-ray.

De numerieke apertuur van de lens is 0,85 (bij een dvd 0,6) waardoor een lagere diffractie bereikt wordt en de lichtvlek van de laser op de informatiedragende laag beter geconcentreerd wordt.

De laser bevindt zich in vergelijking tot de dvd dichter bij de informatiedragende laag. De beschermende laag bij een blu-raydisk is gemaakt van Durabis en is extra hard en dun en bedraagt 0,1 mm (bij een dvd 0,6 mm).

Al deze verschillen in opbouw met de dvd leiden ertoe dat de doorsnede van de lichtvlek op de informatiedragende laag 0,6 µm (bij een dvd 1,3 µm) bedraagt. Hierdoor is het mogelijk om meer bits per oppervlakte-eenheid op te slaan.

[bewerken] Software, datastructuren en codecs

• Video
  • MPEG-2, H.264/AVC, en SMPTE VC-1
• Audio
  • Verplicht voor alle spelers
    • Dolby Digital AC-3, DTS, en linear PCM (tot 7.1-kanalen)
  • Optioneel
    • Dolby Digital Plus, en de verliesvrije formaten Dolby TrueHD en DTS HD

[bewerken] BD-J

Geavanceerde interactiviteit wordt verkregen met behulp van de speciaal voor blu-ray ontwikkelde BD-J-standaard die zich baseert op Java, versie 1.3. BD-J is een deelverzameling van de Globally Executable MHP-standaard (GEM). GEM is de wereldwijde versie van de Multimedia Home Platform-standaard. BD-J bevindt zich op alle nieuwe blu-rayspelers (vanaf 31 oktober 2007). Oudere modellen hebben meestal geen BD-J, maar enkel HDMV, wat nauwelijks meer mogelijkheden biedt dan een standaard-dvd. BD-J biedt erg veel mogelijkheden, zelfs spelletjes, maar is niet streng gestandaardiseerd en eist veel van de spelers. ^[4][5] Het gevolg is compatibiliteitsproblemen, dit wil zeggen dat sommige films niet al hun mogelijkheden vertonen op alle modellen spelers. Of spelers hebben firmware-updates nodig om deze mogelijkheden te benutten. Ook zijn de laadtijden bij sommige spelers hierdoor erg lang. Daarnaast moeten de programmeurs tijdrovende testen doen op verschillende modellen spelers of zouden die moeten doen.

[bewerken] Specificaties

• Maximale resolutie: Full HD TV, te weten 1920 x 1080, progressief (1080p).
• Opslagcapaciteit
  • Enkellaags: 25 GB
  • Dubbellaags: 50 GB

• Maximale bitrates
  • Raw data overdracht: 53.95 Mbit/s
  • Audio+Video+ondertiteling: 48.0 Mbit/s
  • Video: 40.0 Mbit/s

[bewerken] Spelerprofielen

De BD-ROM-specificatie definieert vier profielen van blu-rayspelers; naast de drie hieronder in de tabel vermelde, bestaat er een vierde profiel dat alleen voor audio bedoeld is en dat geen videodecodering nodig heeft: BD-J.^[bron?] Alle videoprofielen hebben een volledige implementatie nodig van BD-J, maar met verschillende niveaus van hardwareondersteuning.

Mogelijkheid[6]	BD-Video (Gratieperiodeprofiel – Profiel 1.0)	Bonus View (Definitieve standaardprofiel – Profiel 1.1)	BD-Live (Profiel 2)
Ingebouwd permanent memory	64 kB	64 kB	64 kB
Lokale opslagcapaciteit[1]	–	256 MB	1 GB
Tweede videodecoder (PiP)	Optioneel	Verplicht	Verplicht
Tweede audiodecoder[2]	Optioneel	Verplicht	Verplicht
Virtueel filesysteem	Optioneel	Verplicht	Verplicht
Internetconnectiemogelijkheid	Nee	Nee	Verplicht

^ b Een tweede decoder wordt gewoonlijk gebruikt voor interactieve audio en commentaar.

Op 1 november 2007 werd het gratieperiodeprofiel (Engels:"grace period Profile") opgevolgd door "Bonus View" als het minimumprofiel voor nieuwe spelers die op de markt worden geïntroduceerd.^{[7] [8] [9]}De Panasonic DMP-BD30 zelfstandige speler (Eng:Stand alone player), eind 2007 geïntroduceerd, was de eerste (of een van de eerste) spelers die voldeed aan het Bonus View-profiel (Profiel 1.1).^[10][11]Deze speler is eind 2007 wellicht nog niet in Nederland of België verkrijgbaar. De Playstation 3 kan sinds 18 december 2007 met behulp van firmware-update 2.10 door de gebruiker geschikt worden gemaakt voor Bonus View .^[12] Op 25 maart 2008 werd versie 2.20 uitgebracht zodat ook BD-Live wordt ondersteunt.

[bewerken] Regiocodes

Blu-rayfilms bevatten, net als de dvd, regiocodes. De wereld is echter, anders dan bij de dvd, onderverdeeld in drie regio's:

Regiocode	Gebied
A/1	Noord-Amerika, Centraal-Amerika, Zuid-Amerika, Korea, Japan, Taiwan en Zuidoost-Azië.
B/2	Europa, Groenland, Franse overzeese gebieden, Midden-Oosten, Afrika, Australië en Nieuw-Zeeland.
C/3	Volksrepubliek China, Rusland, Centraal Azië en Zuid-Azië.

[bewerken] Compatibiliteit

Blu-rayfilms kunnen afgespeeld worden via blu-rayspelers en de Playstation 3. Beide ondersteunen alle HD-formaten (480p/i, 720p en 1080i/p). De films kunnen dus afgespeeld worden op standaard tv's, maar dan zonder HD-beeld, of op een HD-Ready-tv, met kwaliteit tot 1080i. Het beste beeld bereik je met een Full HD-tv, met de Full HD 1080p-kwaliteit.

Blu-ray is wederzijds incompatibel met HD DVD, maar er zijn ook enkele dualformatspelers op de markt, die echter een stuk duurder zijn dan singleformatspelers.

Blu-ray is meer onderhevig aan nieuwe ontwikkelingen en verbeteringen dan HD DVD, dat standaard over picture in picture en ethernet beschikt. Het is dus mogelijk dat bepaalde geavanceerde functies (zoals picture in picture en interactiviteit) van nieuw uitgebrachte Blu-rayfilms niet werken op oudere spelers.

Het is overigens mogelijk om met blu-rayspelers gewone dvd- en cd-schijven af te spelen.

[bewerken] Kopieerbeveiligingen

Zie Digital Rights Management voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Blu-ray maakt, net als HD DVD, gebruik van DRM-technieken (het zogeheten Advanced Access Content System of AACS) die het afspelen van de schijf buiten door de leveranciers toegestane hardware en software onmogelijk moeten maken teneinde onbedoeld gebruik van de media te voorkomen. Doordat deze beveiliging ook legale toepassingen blokkeert, zoals het maken van een back-up of het afspelen van de schijf zonder verplicht door de leveranciers goedgekeurde programma's te gebruiken, heeft het formaat kritiek ontvangen.^[13]

Daarnaast is blu-ray, in tegenstelling tot HD DVD, ook beveiligd met de DRM-technieken BD+ en BD-ROM Mark.

De filmstudio 20th Century Fox verkiest blu-ray boven HD DVD mede vanwege de uitgebreidere kopieerbeveiliging.

[bewerken] Apparatuur

Blu-rayspelers worden gemaakt door onder meer Philips, Sony, Samsung, Sharp en en ook vele andere merken kiezen voor de blu-raystandaard als drager voor HD-content. Populaire spelers zijn de gameconsole PS3 en de zelfstandige speler van Samsung, BD-P1400. Sommige merken hebben systemen waarmee ook opgenomen kan worden in blu-ray.

[bewerken] Computers

Het afspelen van HDTV-films op blu-raydisks kan ook via een redelijk recente computer, mits deze een recente CPU heeft of over een eigen GPU beschikt die H.264 kan decoderen op een hoge resolutie van minstens 1920x1080. Ook bij een hogere resolutie biedt het afspelen van HDTV-films op een computer een toegevoegde waarde ten opzichte van een film op een blu-rayhuiskamerspeler, omdat je dan niet vastzit aan H.264, maar ook bijvoorbeeld blu-ray met MPEG Pro kan weergeven. Tevens kan je via de computer zelf kiezen wat voor filters en scalingtechnieken je activeert bij het weergeven van blu-raycontent.

Er bestaan blu-rayrecorders zowel voor desktopcomputers als voor notebooks. Deze zijn in tegenstelling tot de langzame HD-DVD-recorders ook los beschikbaar voor de consument. Ze branden naast blu-rayschijven ook dvd's en cd's. De eerste blu-rayrecorders leveren een betere brandkwaliteit dan de eerste HD-DVD-recorders.^[14][15]

[bewerken] Marktaandeel

De verkopen van HD-DVD en blu-ray zijn erg klein vergeleken met die van de dvd. Met uitzondering van Japan is slechts een klein percentage huishoudens momenteel in het bezit van een HD-DVD- of blu-rayspeler, waardoor de marktaandelen snel en sterk kunnen veranderen. Soms wordt bij het bepalen van het marktaandeel de Playstation 3 niet meegeteld, omdat die door sommige gebruikers alleen gebruikt wordt als spelcomputer.

Sony en Samsung domineerden samen in de VS in 2007 de markt voor blu-rayspelers. ^[16]

[bewerken] Studio-ondersteuning

Blu-ray wordt ondersteund door bijna alle belangrijke Amerikaanse filmmaatschappijen, te weten Walt Disney, 20th Century Fox, Warner Bros. Entertainment, Sony Pictures Entertainment (Columbia Pictures, TriStar Pictures, Metro-Goldwyn-Mayer, New Line Cinema, Dreamworks, Weinstein Co. en Paramount. Universal Studios ondersteunt blu-ray vanaf de zomer van 2008.

[bewerken] Blu-raydiskconsortium

Het Blu-raydiskconsortium (Engels: Blu-ray Disc Association) is het industrieconsortium dat blu-raytechnologie ontwikkelt en licenties verleent. Het is ook verantwoordelijk voor het vaststellen van formaatstandaarden en het vinden van kansen voor het blu-rayformaat. Het consortium is ingedeeld in drie lidmaatschapsniveaus: 1. de directie, 2. degenen die een actieve bijdrage leveren (Eng.: the Contributors) en 3. de gewone leden (Eng.: General Members).

Het consortium omvat Philips, Matsushita, Sony, Samsung, LG, Apple, Thomson, Pioneer, Hitachi, Sharp en Mitsubishi.

[bewerken] Licenties

Bedrijven die films op blu-raydisks willen uitbrengen of blu-rayspelers fabriceren, moeten licenties betalen aan de bedrijven die het intellectuele eigendom bezitten. Dit zijn Sony, Panasonic, Pioneer, Time Warner, Walt Disney en waarschijnlijk nog meer bedrijven.^[17]

[bewerken] Externe links

• Stichting Blu-ray-promotie Benelux
• (en) Technische vergelijking tussen HD DVD en blu-ray

Digitale opslagmedia
Blu-raydisk · Cache · Cartridge · Cavendish-cel · CBHD · Compact disc · Digital Video · DCC · DAT · DAS · Diskette · Dvd · EEPROM · EPROM · EVD · Flashgeheugen · Geheugenkaart · Harde schijf · HD DVD · HVD · Magneetband · Minidisc · MRAM · NAS · PCRAM · Ponskaart · PROM · RAID · RAM · Registergeheugen · ROM · SAN · UMD · USB-stick · VMD · VRAM · Zipdisk