Read-only memory

Een ROM met BIOS-systeem.

Een read-only memory (Engels: alleen leesbaar geheugen) of ROM is een geheugenopslagmedium in computers en andere elektronische apparaten. In het ROM van pc's wordt meestal de firmware bewaard. De naam "ROM-geheugen" wordt ook vaak gebruikt maar is eigenlijk een pleonasme, aangezien de M al voor memory (= geheugen) staat.

Een read-only memory wordt gebruikt wanneer een apparaat, ook als het uitstaat, een programma moet bewaren (normaal geheugen RAM verliest zijn inhoud wanneer er geen spanning meer is), of wanneer het nooit of slechts zelden nodig is om het programma te wijzigen. ROM is, in tegenstelling tot wat sommige mensen denken, zeker niet sneller dan RAM; daarom werd op oude pc's het ROM door de computer snel in RAM gekopieerd alvorens het te gebruiken. Dit proces heette ROM shadowing.

Het ROM is relatief traag, en kan na 2003 niet erg veel kleiner, goedkoper en sneller meer worden (het zou zijn inhoud langzaam verliezen als het nog kleiner gemaakt wordt).

De naam ROM wordt veelal exclusief voor het masker-ROM gebruikt. Bij deze oervorm wordt de data tijdens het fabricageproces in de chip aangebracht. Dit gebeurt door delen van de chip selectief weg te laten.

Commerciële ROMs

De inhoud van ROM-chips in cartridges van commerciële videospellen kan gekopïeerd worden met speciale software of apparaten. Dit proces wordt ook wel dumpen genoemd. Het resultaat van het dumpen is een ROM-bestand en dat kan gebruikt worden als duplicaat van het originele spel, of als bestand om te spelen met een speciale emulator voor een console. ROM's zijn vooral bedoeld voor de pc, maar sommige emulators kunnen ook gebruikt worden op een spelconsole. De naam ROM is ontstaan doordat de nieuwste spellen vooral op cd-roms en andere optische media worden uitgegeven.

ROM-bestanden bevatten meestal commerciële bestanden die beschermd zijn met copyright. De ongeautoriseerde distributie van deze met copyright beschermde producten is meestal een overtreding van de wet (hoewel het dupliceren van bestanden voor back-ups is toegestaan).

Verschillende soorten

ROM

Het oudste soort ROM is 'mask programmed'. Hij wordt in de chipfabriek van gegevens voorzien. Een dergelijke ROM is dan ook alleen op bestelling leverbaar, en bovendien alleen in grote aantallen. Desondanks was een dergelijke ROM zeer bruikbaar voor fabrikanten van elektronische apparatuur, waarin een vast computerprogramma moest worden ingebouwd.

PROM

Daarna kwam de PROM, Programmable ROM. Deze wordt 'leeg' verkocht. Met een speciaal apparaat, een PROM-programmer of (e)prommer, kunnen er gegevens in een PROM worden geschreven. Achteraf wissen is niet meer mogelijk.

EPROM

De volgende stap is de opmerkelijke EPROM, Erasable PROM. Deze heeft een glazen venstertje in de behuizing met een stickertje er overheen. Door het stickertje van het glazen venstertje te verwijderen en de EPROM een paar minuten in ultraviolet licht te leggen, wordt de inhoud gewist. Daarna kan hij met de eprommer opnieuw geprogrammeerd worden. Sommige PROM's zijn in werkelijkheid EPROM's, maar met een gesloten behuizing, zodat wissen praktisch gezien niet meer mogelijk is.

EEPROM

Daarna verscheen de EEPROM. Deze wordt gewist en beschreven door bepaalde elektrische spanningen. Hierdoor is het mogelijk de inhoud te wijzigen terwijl de EEPROM in de computer blijft zitten. Een vorm van EEPROM-geheugen is flashgeheugen.

RAM

Een geheugen dat bedoeld is om veelvuldig beschreven te worden, heet RAM. Dit betekent Random Access Memory. De naam is verwarrend, want een ROM is ook random-access: de gegevens kunnen, in tegenstelling tot de gegevens op een magneetband, in willekeurige volgorde gelezen worden. Er is wel eens voorgesteld dat de benaming RAM moet worden vervangen door RWM, of dat RAM de afkorting is voor Read And Write Memory, wat dan een backroniem is. De inhoud van een RAM gaat meestal verloren als de voedingsspanning wegvalt.

Types computergeheugen
Vluchtig: DRAM: SDRAM - DDR SDRAM · eDRAM · SRAM · TTRAM (in ontwikkeling) · 1T-SRAM · Z-RAM (in ontwikkeling) Niet-vluchtig: ROM · PROM · EPROM · EEPROM · Flashgeheugen · FeRAM (in ontwikkeling) · MRAM (in ontwikkeling) · NRAM (in ontwikkeling) · PRAM (in ontwikkeling) · RRAM (in ontwikkeling)