Rijperkerk
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
 |
|||
 |
|||
|
|
|||
| Provincie | Friesland | ||
| Gemeente | Tietjerksteradeel | ||
|
|
|||
| Inwoners (1-1-2009) | 818 | ||
|
|||
Rijperkerk (officieel, Fries: Ryptsjerk) is een dorp in de gemeente Tietjerksteradeel, in de Nederlandse provincie Friesland. Het ligt tussen de N 355 en Trijnwouden, en heeft ongeveer 810 inwoners (2009). Bij het dorpje Rijperkerk licht ook het zo geheten recreatie gebied de Groote Wielen. Samen met de dorpen Giekerk, Oudkerk, Oenkerk, Roodkerk en Molenend, op de zandrug Trijnwouden.
[bewerken] Geschiedenis
De naam Rijperkerk (Ryptsjerk in het Fries) is afgeleid van Riperkerka, kerk op een ripe, een zandrug. Het achtervoegsel "rijp" of "ripe" komt in meerdere plaats- en familienamen voor.
Genoemde zandrug is een restant van de laatste ijstijd, die circa 200.000 jaar geleden in Nederland heerste. Op deze zandrug ligt de huidige Oosterdijk, de oudste weg van het dorp
In de 14e eeuw wordt voor het eerst melding gemaakt van Riperkerka, een nederzetting van vissers, turfmakers en rietsnijders. Waarschijnlijk werd ook reeds zeer extensieve veeteelt aangetroffen. In de loop der jaren werden Binnendijk en Westerdijk aangelegd, parallel lopend met de Oosterdijk en onderling verbonden door Ypeysingel en Brédyk, waardoor het dorp min of meer zijn huidige vorm kreeg. Toen de mens leerde het water te beheersen, trok het dorp meer boeren aan en dit bracht nijverheid met zich mee, zij het op bescheiden schaal. Toch hielden nog lange tijd de rietcultuur en het turfmaken stand. Het beeld "de Leiker" herinnert nog aan het opbaggeren van de "klyn", de grondstof voor turf. De laatste binnenvisser is in 1988 overleden.
Leeuwarden, het bestuurscentrum van Friesland ligt op vrij korte afstand van Rijperkerk. Zandgrond is bosrijk en om deze reden stichtten veel bestuurlijke hoogwaardigheidsbekleders zomerverblijven in zowel de Trijnwouden als Rijperkerk en Tietjerk. Rijperkerk kende drie adellijke behuizingen, het nog bestaande Vijversburg, Ulenburgh-state en Heerma-state. Van dit laatste buitenverblijf, dat omstreeks 1850 moet zijn afgebroken, is weinig meer bekend. Ulenburgh-state, aan de Oosterdijk gelegen en in 1708 afgebroken, was het zomerverblijf van Rombertus van Ulenburgh, burgemeester van Leeuwarden. Zijn dochter Saskia was de vrouw van Rembrandt van Rhijn. Over Vijversburg, dat sinds 1970 op het grondgebied van Tietjerk ligt (de Rijksweg Leeuwarden-Groningen vormt nu de grens tussen beide dorpen), is meer te vertellen.
In 1808 kocht de welgestelde Age Looxma dit buitenverblijf. Zijn dochter Baudina huwde de arts Nicolaas Ypey, geboren uit een geslacht van intellectuelen. Rijkdom, zakelijk inzicht en intellect werden aldus samengevoegd. Ze kregen een zoon, Age die, ongehuwd gebleven, in zijn testament uit 1892 bepaalde dat zijn totale bezit, hetwelk werd geschat op maar liefst fl. 1.500.000,-, zou worden ondergebracht in een stichting. De belangrijkste bepaling in het testament was wel dat "oudere behoeftigen uit de dorpen Rijperkerk, Tietjerk en Hardegarijp in 20 te bouwen woningen hun oude dag mogen doorbrengen". Tot op de huidige dag zijn de huizen bewoond. Door de van overheidswege toegenomen zorg voor bejaarden zijn het niet meer alleen ouden van dagen die er mogen wonen, maar worden de woningen normaal verhuurd door de drie regenten die het beheer uitoefenen over de "Stichting op Toutenburg" te Zwartewegsend.
Uiteraard is een der markantste gebouwen van het dorp de Nederlands Hervormde Kerk, die omstreeks 1750 is gebouwd. Het is geen belangrijk cultuurhistorisch monument. Een ouder kerkje moet hebben gestaan bij het voormalige sluisje, waar de Oosterdijk uitkomt op de Slachtedijk. In de toren hangt een uitermate fraaie luidklok, gegoten in 1546. Twee voorstellingen op de zijkant beelden Simson uit in gevecht met de leeuw, en Delila die een speer draagt. Welhaast zeker zijn ze bedoeld als symbolen, wijzend op de gevaren voor de in celibaat levende rooms-katholieke geestelijken. De sterke Simson versloeg de leeuw, maar was tegen een verleidelijke vrouw niet opgewassen. Hoewel de klok in 1943 door de Duitse bezetter werd geroofd, is de 598 kilo zware kolos ongeschonden teruggekeerd van een opslagplaats in Giethoorn.
Het is wat merkwaardig dat, waar in dorpen als Tietjerk, Hardegarijp en Giekerk/Oenkerk sinds de jaren 50 van de twintigste eeuw veel nieuwbouw verrees, Rijperkerk niet werd "opgestoten in de vaart der dorpen". Pas sinds de 70-er jaren is er een, zij het bescheiden, groei waarneembaar. Heden ten dage vormen de "allochtonen", veelal ambtenaren en gepensioneerden, een belangrijke aanvulling op het autochtone deel dat nogal honkvast is. Mogelijk kan de wederzijdse beïnvloeding van oorspronkelijke bevolking en import een positieve uitwerking hebben op de beide groeperingen.
[bewerken] Bekende inwoners
- Enneüs Heerma, voormalig CDA-fractievoorzitter, is hier geboren.
| Gemeente Tietjerksteradeel (Tytsjerksteradiel) |  |
|---|---|
|
Steden, dorpen en gehuchten: |
