Toerskiën

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Ski Mountaineering)
Ga naar: navigatie, zoeken
Met vellen omhoog lopen
Afdaling door poedersneeuw

Toerskiën (ook wel ski-alpinismeof Ski Mountaineering) is een skisport waarbij geen gebruik wordt gemaakt van skiliften. Omdat toerskiërs zelf de berg omhoog lopen, moeten zij een zeer goed uithoudingsvermogen hebben. Bij het stijgen doen de skiers stijgvellen onder hun ski's, waardoor zij tegen de berg kunnen oplopen. Het skiën naar beneden gaat net als normaal skiën. De stijgvellen moeten dan worden afgedaan. Door de manier waarop de sport wordt uitgevoerd, lijken toerskiën en langlaufen op elkaar.

Net zoals bij alle andere vormen van alpinisme, moeten toerskiërs er altijd rekening mee houden, dat het weer snel kan omslaan. Door de aard van de sport draagt een toerskiër bijna altijd een rugzak, met daarin extra warme kleding, bescherming tegen de zon, voedsel en te drinken.

Achtergrond[bewerken]

Het is gebruikelijk op deze manier alpinetochten van een aantal dagen te maken. Vaak wordt er geslapen in een berghut, een tent, of een bivak in de vorm van een sneeuwhol.

Omdat men zich bij toerskiën buiten de gezekerde skipistes bevindt, is het gevaar voor lawines en afgronden groot.

Het grootste deel van de beklimming gebeurt op tourski's, gebruikmakend van stijgvellen. Beklimmingen over gletsjers en moeilijke beklimmingen kunnen het gebruik van touw, stijgijzers en ijsbijlen noodzakelijk maken. Bij zeer steile passages worden de ski's op de rugzak bevestigd en wordt er te voet verder gegaan.

De afdalingen gebeuren op tourski's. Afhankelijk van de moeilijkheidsgraad van een afdaling kunnen hindernissen, zoals een rotsbarrière van 50 meter hoog, een continue afdaling onmogelijk maken. Deze hindernissen worden afgeklommen, met de ski's op de rugzak bevestigd, of er wordt een touw uit de rugzak gehaald om hiermee af te dalen.

Ski-mountaineering vindt plaats in Alpine terrein waar ook alpine gevaren op de loer liggen zoals: afgronden, Lawines, gletsjerspleten, steen en ijsslag en natuurlijk het verdwalen en het onvoorspelbare weer.

Het idee achter toerskiën is, door tourski's te gebruiken bij beklimmingen en afdalingen, de algemene gebergte-ervaring te verhogen. Dit vanwege de verhoogde snelheid en efficiëntie (dan te voet).

Deze discipline wordt ook op competitief niveau beoefend. Een wedstrijd bestaat uit een parcours in het hooggebergte, dat op voorhand wordt uitgestippeld en vaak de nodige technische moeilijkheden bevat, zo snel mogelijk af te leggen. Bij een wedstrijd worden gemiddeld tussen de 1800 en 2000 positieve hoogtemeters beklommen. Dit komt overeen met ongeveer zes maal de hoogte van de Eiffeltoren.

Geschiedenis[bewerken]

Oorsprong[bewerken]

Toerskiën stamt uit de tijd dat er nog geen afgebakende skigebieden en skiliften bestonden. Voor de bewoners van bergstreken was het stijgen en dalen met ski's een manier om zich te kunnen verplaatsen voor hun dagelijkse activiteiten in het besneeuwde landschap. Dit evolueerde reeds in de 18de eeuw naar een sport.

Militaire competities[bewerken]

De huidige competitie toerskiën vindt zijn oorsprong in het militaire milieu. De pionier van het "militair patrouille skiën", zoals het destijds in Centraal-Europa werd genoemd, was de Duitser luitenant Wilhelm Paucke, bijgenaamd de "winterluitenant". In 1893 slaagde hij er in de generale staf te overtuigen om detachementen van ski-patrouilles in te voegen in de bataljons "Jäger" met als hoofdtaak verkennings-, beveiligings- en verbindingsmissies. Hij bedacht ook de competitie voor militaire ski-patrouilles (bestaande uit vier en later drie coureurs of militairen) uit, die een enorm succes kenden in de volgende jaren. De Duitse uitvinding werd overgenomen door het Oostenrijks leger en de Franse "Chasseurs alpins".

Olympische Spelen[bewerken]

Civiele wedstrijden werden vanaf de jaren 1920 georganiseerd. Deze nieuwe competitievorm werd, door zijn enorm succes, opgenomen in het programma van de Olympische Winterspelen te Chamonix in 1924, naast de disciplines bobsleeën, schaatsen, schansspringen, ijshockey en curling. De patrouilles die deelnamen in deze competitie bestonden uit vier personen (een officier, een onderofficier en 2 korporaals) in velduniform met wapens en bepakking. Het parcours was 30 km lang en overbrugde 800 positieve en negatieve hoogtemeters en een 250 meter-schietstand: schoten die op het doel waren reduceerden de totale tijd.

Biatlon[bewerken]

Ondanks het feit dat deze discipline deel uitmaakte van de eerste Olympische winterspelen, moest na de Tweede Wereldoorlog het "militair patrouille skiën" plaats maken voor biatlon. Volgens de toenmalige organisatie zou de moderne evolutie van het "militair patrouille skiën" niet toerskiën zijn (zelfs al was het technische alpine element een belangrijke en beslissende factor), maar wel biatlon. De eerste Olympische competitie voor biatlon werd in Grenoble gehouden en was vergelijkbaar met de wedstrijd "militair patrouille skiën" in Chamonix. Tijdens de verdere evolutie van beide sporten, groeiden ze echter verder uit elkaar. Toerskiën verloor grotendeels zijn militaire element. Tijdens civiele wedstrijden worden uiteraard geen uniformen gedragen en de 250 meter schietstand maakt geen deel meer uit van het parcours. In verschillende wedstrijden worden nog steeds in teams van twee of drie gestreden. Het technische alpiene element bleef een belangrijke en beslissende factor. Bij biatlon bleef de schietstand behouden, maar ging het technische alpiene element volledig verloren en werd vervangen door het langlaufelement.

De naoorlogse periode[bewerken]

In de naoorlogse periode ontstonden de legendarische wedstrijden als "Patrouille des Glaciers" in Zwitserland of "Trofeo Mezzalama" in Italië. Elk land, waar de competitie toerskiën heeft overleefd, heeft wedstrijden georganiseerd die aan hun tradities beantwoorden.

In de jaren 1980 zagen nieuwe wedstrijden het daglicht die de aanzet waren voor het moderne toerskiën. Men ging over tot competitie tussen patrouilles bestaande uit 2 coureurs. Verschillende alpenlanden organiseerden dergelijke wedstrijden.

In Frankrijk werd voor de eerste maal de legendarische wedstrijd "Pierra Menta" georganiseerd. Wat de Tour de France is voor het wielrennen, is de "Pierra Menta" voor het ski mountaineeren. Een vierdaagse wedstrijd, waarin 10.000 positieve hoogtemeters tussen tweemansteams gestreden wordt.

In het begin van de jaren 1990 werd CISAC (Comité International de Ski Alpinisme de Compétition) opgericht door enkele gepassioneerde Fransen, Italianen, Spanjaarden, Slowaken en Zwitsers. De eerste Europese beker en het Europees kampioenschap zagen het daglicht. Er werden voor de eerste maal individuele wedstrijden georganiseerd.

Internationaal en nationaal[bewerken]

De UIAA (Union Internationale des Associations d'Alpinisme) nam CISAC over en richtte ISMC (International Council for Ski Mountaineering Competition) op. Vandaag zijn reeds 23 landen aangesloten, waarvan ook verschillende niet-Europese landen.

In 2001 werd BCSMC (Belgische Commissie voor Ski Mountaineering Competitie, deel uitmakend van de nationale federatie Club Alpin Belge - Belgische Alpen Club, kortweg de CAB-BAC) opgericht en zag de Belgische competitie Ski Mountaineering het daglicht.

  • Belgisch Kampioenschap 2001: Pyreneeën (Spanje)
  • Belgisch Kampioenschap 2002: Valerette (Zwitserland)
  • Belgisch Kampioenschap 2003: Gastlosen (Zwitserland)
  • Belgisch Kampioenschap 2004: Valerette (Zwitserland)
  • Belgisch Kampioenschap 2005: Vulmix (Frankrijk)
  • Belgisch Kampioenschap 2006: Valerette (Zwitserland)
  • Belgisch Kampioenschap 2007: Les Arcs, Bourg-Saint-Maurice(Frankrijk)
  • Belgisch Kampioenschap 2008: tijdens de "Trophée des Gastlosen" te Jaun (Zwitserland)
  • Belgisch Kampioenschap 2009: Berchtesgaden (Duitsland)
  • Belgisch Kampioenschap 2010: Berchtesgaden (Duitsland)
  • Belgisch Kampioenschap 2011: Andelsbuch (Oostenrijk)
  • Belgisch Kampioenschap 2012: Chamonix (Frankrijk)
  • Belgisch Kampioenschap 2013: Oberstaufen (Duitsland)

Nederlanders doen al vele jaren mee aan internationale wedstrijden zoals de Patrouille des Glaciers. In 2012 wordt door de NKBV voor het eerst het Nederlands Kampioenschp Ski Mountaineering georganiseerd.

  • Nederlands Kampioenschap 2012: Chamonix (Frankrijk)
  • Nederlands Kampioenschap 2013: Oberstaufen (Duitsland)

Na de Europese beker en het Europees kampioenschap werd voor de eerste maal een wereldkampioenschap georganiseerd:

  • In januari 2002 te Serre Chevalier, waar de beste ski-alpinisten ter wereld zich met elkaar konden meten.
  • In 2004 werd het tweede wereldkampioenschap in Spanje georganiseerd
  • in 2006 in Cuneo, Italië.
  • In 2008 ging het WK door te Chablais - Portes du Soleil in Zwitserland.
  • In 2009 splitste de ISMC zich af van de UIAA en werd de ISMF (International Ski Mountaineering Federation) opgericht.
  • In 2010 zal het 5e wereldkampioenschap in Canillo (Andorra) plaatsvinden.

De evolutie naar een moderne sport is zowel op technisch (zeer licht materiaal) als op ethisch vlak gerealiseerd. De wedstrijden toerskiën worden tegenwoordig dichter bij de valleien en de skigebieden georganiseerd om er, zoals bij elke sport, zijn publiek te vinden.

Het materiaal[bewerken]

Bij het stijgen doet een toerskiër stijgvellen onder tegen zijn ski's, die ervoor zorgen dat hij niet terugglijdt. Indien het terrein te ijzig of te stijl wordt en men zou kunnen uitglijden worden vervolgens de skistijgzijzers op de binding geplaatst. Net als in het alpinisme, maar uiteraard anders van vorm en aantal punten, zorgt dit voor een perfecte indruk in de harde ondergrond en geven deze stabiliteit. Elk skibindingmerk heeft specifiek materiaal dat enkel voor die binding geschikt is. Stijgvellen worden onder de ski's geplakt, maar voordat de skiër aan de afdaling begint kan hij ze weer lostrekken. De ski's zijn dan hetzelfde als gewone ski's.

De skibinding kan los gezet worden aan de achterkant en scharnieren aan de voorkant, waardoor het mogelijk zich als bij wandelen op de ski's voort te bewegen. Bij het naar beneden skiën wordt de binding vastgezet en functioneert als een gewone veiligheidsbinding.

Een toerskiër heeft toerskischoenen aan, die wat op gewone skischoenen lijken maar beschikken over een wandelzool en eveneens geschikt zijn om stijgijzers op aan te brengen, zodat men aan ski alpinisme kan doen indien nodig. Toerskischoenen zijn ook beter aangepast voor gewoon lopen dan gewone skischoenen, daar ze beschikken over een ski- en wandelmodus. In tegenstelling tot bij langlaufen zijn de skischoenen niet soepel, de schoen en de binding scharnieren als geheel.

Skitochten[bewerken]

Het is gebruikelijk op deze manier alpine tochten van een aantal dagen te maken. Beginners schrijven zich dan meestal in voor een cursus, meer ervarene gaan als snel met hun lokale Alpenclub (zoals je die in alle Alpenlanden in dorpen en steden vindt) er op uit in een meer professionele omkadering en structuur die in Nederland en Vlaanderen (Wallonië is geschoeid op de Franse sterkte) in schaal en ervaring ontbreekt. Mensen vanuit Nederland of België kiezen meestal de Alpen uit om te gaan toerskiën. Zij slapen soms in een berghut b.v. voor een Mont Blanc beklimming of een andere 4000'er, vaker houdt men het bij een korte tocht om b.v. een mooie freeride afdaling te bereiken. Je kan echt bijna overal in het bergterrein van de Alpen, Pyreneeën, Vogezen, Centraal massief en vele andere aan tourskiën doen.

Normaal wordt een skitocht afgelegd op de ski's, hetzij al lopende om te klimmen, hetzij gewoon skiënd bij het afdalen. In enkele gevallen moet de skiër een passage door, die te lastig is om op ski's te doen. Dan moeten de ski's worden afgebonden en op de rugzak mee worden genomen.

Alpine gevaren[bewerken]

Omdat men zich bij toerskiën buiten de gezekerde skipistes begeeft, is het gevaar voor lawines en gletscherspleten groot. Het is daarom verstandig alleen onder leiding van een berggids aan toerskiën te beginnen.

Wedstrijden[bewerken]

Getrainde alpinisten uit de Alpenlanden zelf organiseren wedstrijden toerskiën. De bekendste wedstrijd daarvan is de Patrouille des Glaciers, die wordt gehouden in de bergen van Wallis, in Zwitserland.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties