Solanine
| Solanine | ||||
| Structuurformule en molecuulmodel | ||||
 |
||||
| Structuur van α-solanine | ||||
| Algemeen | ||||
| Molecuulformule (uitleg) |
C45H73NO15 | |||
| Andere namen | solanine, solatunine, α-solanine | |||
| Molmassa | 868,06 g/mol | |||
| SMILES | Zie voetnoot[1] | |||
| CAS-nummer | 20562-02-1 | |||
| PubChem | 30185 | |||
| Waarschuwingen en veiligheidsmaatregelen | ||||
|
||||
| H-zinnen | R23/25 | |||
| P-zinnen | S1 S25 S45 | |||
| Fysische eigenschappen | ||||
| Aggregatietoestand | vast | |||
| Smeltpunt | 285 °C | |||
| Oplosbaarheid in water | 0,00138 g/L | |||
| Slecht oplosbaar in | water | |||
| Waar mogelijk zijn SI-eenheden gebruikt. Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar) | ||||
|
||||
Solanine is een chemische stof van het type glycoalkaloïde, die zelf weer deel uitmaakt van de groep alkaloïden. Solanine wordt gevonden in planten die behoren tot de Nachtschadefamilie (Solanaceae), zoals de aardappel en de aubergine. Bij onrijpe (groene) tomaten komt het verwante tomatine voor.
Vergiftigingsverschijnselen treden bij de mens al op bij een inname van 25 mg tomatine. 400 mg tomatine kan al dodelijk zijn. Solanine veroorzaakt een branderig en scherp gevoel in de keel, diarree, misselijkheid, versuftheid, angstgevoelens, uitbreken van zweet, ademnood, bewusteloosheid en krampen.
Solanine is zeer hittebestendig en wordt door koken niet afgebroken. Door verhitting wordt het solaninegehalte echter wel lager. Een deel van de solanine lost op in het kookvocht, dat daarom niet voor verdere voedselbereiding gebruikt moet worden.
[bewerken] Solanine in aardappelen
30 tot 80% van de solanine in een aardappelknol zit net onder de huid en wordt bij het schillen en pitten verwijderd. Als aardappelen aan licht worden blootgesteld neemt de hoeveelheid solanine snel toe. Dit gebeurt al direct na het rooien. Groen gekleurde aardappels zijn dus ongezond.
.jpg)
Verder wordt het solanine gehalte bepaald door de groei- en bewaaromstandigheden, zoals droogte, ziekten, kou, grondsoort, klimaat en bemesting. Van jaar tot jaar kunnen grote verschillen optreden. Ook tussen de verschillende aardappelrassen komen grote verschillen in solaninegehalte voor. Consumptieaardappelen hebben een laag gehalte, maar zetmeelaardappelen kunnen een hoog gehalte hebben.
Vergiftigingsverschijnselen treden meestal op bij 2,5 mg alkaloïden per kg gewicht per dag. Dit komt bij iemand van 50 kg dus neer op 125 mg en dus op 1,8 kg ongeschilde aardappelen of 4 kg geschilde aardappelen. Aangezien een dagelijks portie meestal niet meer dan 250 gram aardappelen is, zal deze dosis voor volwassenen moeilijk te bereiken zijn.[2] Voor groene aardappelen en aardappelen die te lang in het licht hebben gelegen kan de concentratie alkaloïden hoger zijn en zodoende kunnen dezen wel vergiftigingsverschijnselen veroorzaken, ook in kleine porties.
In Nederland worden de rassen van zetmeelaardappelen ingedeeld in twee groepen:
- Rassen met een laag solaninegehalte
- Rassen met een hoog solaninegehalte.
Rassen met een hoog gehalte zijn ongeschikt voor menselijke consumptie. De grens tussen hoog en laag is 10 mg solanine per 100 gram versgewicht, omdat het tienjarig gemiddelde van het consumptieras Ehud hier niet boven komt.
[bewerken] Naamherkomst
De naam Solanine is zoals zeer veel namen van alkaloïden (b.v. nicotine, papaverine, coniïne) afgeleid van de Latijnse naam van een plantengeslacht waar de stof in voorkomt, in dit geval het geslacht Solanum uit de familie van de nachtschade-achtigen (solanaceeën). Die naam Solanum zelf heeft misschien weer te maken met het zich naar de zon (sol) wenden van bloemen van planten uit dit geslacht.
Bronnen, noten en/of referenties:
- ↑ SMILES (symbolische structuurweergave) =
C[C@H]1CC[C@@H]2[C@@H](C)C3C(C[C@H]4[C@@H]5CC=C6C[C@H](CC[C@]6(C)[C@H]5CC[C@]34C)O[C@@H]7O[C@H](CO)[C@H](O)[C@H](O[C@@H]8O[C@H](CO)[C@@H](O)[C@H](O)[C@H]8O)[C@H]7O[C@H]9O[C@@H](O)[C@H](O)[C@@H](O)[C@H]9O)N2C1 - ↑ De aardappel is géén dikmaker, onder het kopje Geen groene aardappelen a.u.b.
