Surhuizum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Surhuizum
Surhuzum
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Surhuizum
Surhuizum
Surhuizum
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Achtkarspelen Achtkarspelen
Coördinaten 53° 12′ NB, 6° 11′ OL
Algemeen
Inwoners (1 jan. 2012) 1349
Detailkaart
Locatie in de gemeente Achtkarspelen
Locatie in de gemeente Achtkarspelen
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Surhuizum (Fries: Surhuzum; "bij de zuiderhuizen") is een dorp in de gemeente Achtkarspelen, aan de Provinciale weg 358 tussen de dorpen Surhuisterveen en Buitenpost, in de Nederlandse provincie Friesland. Het dorp telt ongeveer 1350 inwoners. Het is een agrarisch streekdorp, hetgeen goed af te zien is aan de soms statige boerderijen die aan weerszijden van de hoofdstraat (Doarpstrjitte) staan.

Geschiedenis[bewerken]

Mogelijk stond al in de 12e eeuw een houten kerk op de plek van de kerkelijke begraafplaats, maar hierover is niets bekend. Begin 13e eeuw was het veenmoeras rondom het dorp zover ontgonnen (waarschijnlijk met de Lauwers en de Oude Ried als ontginningsassen) dat er een stenen kerk kon worden gebouwd. De dorp wordt voor het eerst genoemd in een preek die Olifernus in 1217 op het kerkhof hield om de mensen op te roepen deel te nemen aan de Vijfde Kruistocht. Volgens de overlevering zouden maar liefst 80 schepen met kruisvaarders de Lauwers afgevaren zijn. Bij de kerk werd ook een markante romaanse toren gebouwd met 8 hoge verspringende steunberen (twee aan elke zijde) en met een gemetselde spits (het enige andere Friese voorbeeld van een gemetselde spits bevindt zich in Harich, in Groningen zijn de juffertorens bekend). Het dorp vormde de grootste kern van de acht kerspelen in de middeleeuwen en vormde de grootste kern van de grietenij, waarbinnen ook het kerkdorp Kortwoude was gelegen (een van de acht kerspelen), dat echter wegens bevolkingtekort (om de kerk te kunnen onderhouden) in 1441 toestemming kreeg van de paus om zich aan te sluiten bij Surhuizum. Kortwoude vormt nu een buurtschap ten noorden van Surhuisterveen. In 1594 werd de kerk verwoest door de Spanjaarden, waarna ze in 1614 weer werd opgebouwd uit de overblijfselen. In de 17e eeuw was Surhuisterveen zover gegroeid dat ze een eigen kerk kon betalen en zich af kon scheiden van Surhuizum. De kerk staat nu los van de toren, die er op voor Friesland unieke wijze mee is verbonden door een stenen luchtbrug.

Verenigingsgebouw

Eind 19e en begin 20e eeuw werden een aantal notabele en burgerwoningen gebouwd in de buurt van de kerk. Een van de markantste is het Verenigingsgebouw van de Nederlands Hervormde Kerk uit 1929 tegenover de kerk in de stijl van de Amsterdamse School naar een ontwerp van architect J.C. Velding. De toren van dit gebouw had tot midden jaren 1950 een met lood beklede koepel.[1] Daarnaast zijn er nog twee andere monumenten in Surhuizum.

Aan oostzijde van het dorp werd met name in de jaren 1960 en 1970 flink uitgebreid in de richting van de weg tussen Surhuisterveen en Buitenpost.

Bevolking[bewerken]

Bevolkingsontwikkeling
1849 1869 1890 1955 1960 1965 1970 1973 2006 2012
859 1047* 1433 1407 1300 1275 1270 1272 1346 1349
* waarvan 202 buiten bebouwde kom

Geboren[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • P. Karstkarel. Surhuizum. 419 x Friesland. Uitgeverij Kok (2005)