Synagoge (Groningen)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Folkingestraat met Synagoge (vanaf het Gedempte Zuiderdiep)

De synagoge in de stad Groningen is een schepping van de architect Tjeerd Kuipers. Volgens een artikel van Gerrit de Jong en Kees van der Ploeg, 'Gereformeerde kerken in de provincie Groningen', in het blad Groninger Kerken 1993, deel 3, 65, werkte Tjeerd Kuipers voor de synagoge samen met architect Ytzen van der Veen. Over Ytzen van der Veen is niet veel bekend, wel bevindt zich in de Groninger archieven een plattegrond van de synagoge, gemaakt door Ytzen van der Veen. Beiden werkten onder andere ook samen bij de bouw van de Zuiderkerk in de Stationsstraat te Groningen.

Het kruisvormige gebouw werd in 1906 ingewijd en kenmerkt zich vooral door de Moorse stijl, met veel oosters aandoende hoefijzer- en sleutelgatbogen in de ramen en galerijen. Deze nieuwe synagoge verving een gebouw uit 1756 dat te klein, maar vooral te bouwvallig was geworden. De oriëntaalse stijl ontleende men aan de synagoge in Berlijn. Deze stijl werd overigens door de architect Gottfried Semper geïntroduceerd met diens synagoge in Dresden.

Verdere geschiedenis[bewerken]

De Groningse synagoge bood voor de Tweede Wereldoorlog plaats aan ruim zeshonderd synagogegangers. In 1942 werd het gebouw door de bezetters gesloten en vervolgens gebruikt als opslag- en verzamelplaats voor radio's, koper en tin. De kostbare thorarollen en liturgische voorwerpen werden verborgen in de kluis van een bankgebouw in Groningen. Slechts ongeveer tweehonderd van de 2800 Groningse joden overleefden de oorlog. De joodse gemeente zag zich daarom genoodzaakt het gebouw in 1952 te verkopen. De nieuwe eigenaar was het Apostolisch Genootschap. Zij gebruikten het gebouw voor hun doordeweekse en zondagse samenkomsten. De synagoge werd later, tot 1975, een wasserij met de naam Astra. Na deze periode van verpaupering en vervolgens enkele jaren leegstand besloot de Groningse gemeenteraad het gebouw aan te kopen en te restaureren. In 1981 werd de synagoge heringewijd door rabbijn Jacobs. Sindsdien wordt de synagoge gebruikt als 'sjoel' door de joodse gemeente Groningen en als culturele ruimte voor concerten, exposities, rondleidingen en educatie door de Stichting Folkingestraat Synagoge. De buitenzijde werd in 2011 opnieuw gerestaureerd.

Boek[bewerken]

Ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van de synagoge schreef Johan van Gelder het boek Het Huis van Gronings Israel, De synagoge en haar gemeente, 1906-2006. Hij beschrijft onder meer de tijd van de oude synagoge, de bouw van de nieuwe synagoge, de Joodse notabelen rond de synagoge, de deportatie van de Joodse Groningers, de wederopbouw, de Joodse erfenis in de provincie Groningen, de redding van de synagoge, antisemitisme, de rol van oud-wethouder Jacques Wallage en een wandeling door de voormalige Joodse buurt in Groningen.

  • Gelder, Johan van. Het huis van Gronings Israël : de synagoge en haar gemeente, 1906-2006. Westervoort : Van Gruting, 2006. - 175 p., [8] p. pl. ISBN 90-75879-33-4

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]