Uilen (vlinders)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Uilen
Roesje (Scoliopteryx libatrix)
Roesje (Scoliopteryx libatrix)
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)
Klasse: Insecta (Insecten)
Orde: Lepidoptera (Vlinders)
Familie
Noctuidae
Latreille, 1809
Afbeeldingen Uilen op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Uilen op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Insecten

De Noctuidae (uilen) zijn een familie van nachtvlinders. Meer dan 25.000 soorten vlinders worden tot deze familie gerekend en het vermoeden bestaat dat er nog veel meer soorten zijn; mogelijk omvat de familie zelfs 100.000 soorten.

Classificatie[bewerken]

De grenzen van de familie zijn recent enkele keren gewijzigd. De families Agaristidae, Cocytiidae, Dilobidae en Strepsimanidae zijn nu in deze familie ondergebracht en vormen niet langer zelfstandige families in de orde Lepidoptera. In 2006 zijn echter weer voorstellen gedaan voor herschikkingen van de superfamilie Noctuoidea, waartoe de uilen behoren.[1][2] Vast was komen te staan dat de uilen geen monofyletische groep waren. Aanvankelijk waren er twee voorstellen: de familie splitsen of juist de donsvlinders, visstaartjes en beervlinders als onderfamilie toevoegen aan de uilen. Uiteindelijk is het eerste voorstel breed geaccepteerd, en is een deel van de oorspronkelijke uilen samen met de donsvlinders en beervlinders ingedeeld bij de spinneruilen (Erebidae).

Kenmerken[bewerken]

De meeste soorten uilen hebben grauwe voorvleugels. Van sommige soorten zijn de achtervleugels wél fel gekleurd. Op de voorvleugel zijn vaak twee uilvlekken te herkennen, die "ringvlek" en "niervlek" worden genoemd. De vleugelspanwijdte is meestal minder dan 5 cm. Meestal is er weinig verschil tussen de beide seksen. De rupsen zijn in het algemeen niet of zwak behaard; hierop bestaan enkele uitzonderingen, zoals de soorten uit het geslacht Acronicta.

Leefwijze[bewerken]

De overweldigende meerderheid van de soorten vliegt 's nachts en wordt sterk aangetrokken door licht. Veel soorten worden ook aangetrokken door suiker en bloemen die rijk zijn aan nectar.

Verschillende soorten hebben larven die onder de grond leven en voor de landbouw schadelijk zijn. Vooral kool en sla is hier gevoelig voor. De meeste schadelijke larven voeden zich 's nachts en rusten overdag in de grond of in een spleet in de voedselplant. Voorafgaand aan de gedaanteverwisseling vormen ze harde, glimmende cocons.

Voortplanting[bewerken]

De eieren worden afzonderlijk of in groepjes van 50 tot 300 afgezet aan de voet van de waardplant of in de grond.

Verspreiding en leefgebied[bewerken]

Deze familie komt wereldwijd voor in allerlei vegetaties, ook op landbouwgewassen.

Uilen in Nederland[bewerken]

In Nederland zijn 354 uilen aangetroffen. Vrijwel alle soorten zijn nachtactief; enkele soorten zijn echter uitsluitend overdag actief zoals de mi-vlinder (Callistege mi) en de bruine daguil (Euclidia glyphica). Sommige soorten zijn nachtactief maar kunnen overdag gemakkelijk worden opgejaagd, zoals de zilverstreep (Deltote bankiana) en de zilverhaak (Lithacodia uncula). Uilen uit het geslacht Noctua, met oranje achtervleugels en een zwarte band op de achtervleugels, zijn bekend onder de naam huismoeders. De meest talrijke soort uit deze groep is de (gewone) huismoeder (Noctua pronuba), die overal in Nederland kan worden aangetroffen. Verwante soorten zijn Noctua comes (volgeling), Noctua orbona (zwartpuntvolgeling), Noctua fimbriata (breedbandhuismoeder), Noctua janthina (kleine breedbandhuismoeder), Noctua janthe (open-breedbandhuismoeder) en Noctua interjecta (kleine huismoeder). Een uil met opvallend rode achtervleugels is het rood weeskind (Catocala nupta).

Ziekte-overbrengers[bewerken]

Bij de Zuidoost-Aziatische soorten Calyptra eustrigata, Calyptra minuticornis, Calyptra orthograpta en Calyptra labilis van het geslacht Calyptra is de roltong vervangen door een prikkende tong die tot 7 mm diep in de huid van een slachtoffer kan doordringen. Deze vlindersoorten voeden zich soms met het bloed van zoogdieren en mensen[3]. Ze kunnen hierdoor een aantal infecties als virussen overbrengen.[4][5]

Taxonomie[bewerken]

De uilen kennen de volgende onderfamilies:[6][7]

Geslachten[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Fibiger, M. en Lafontaine, J.D. (2005). "A review of the higher classification of the Noctuoidea (Lepidoptera) with special reference to the Holarctic fauna". Esperiana nr. 11 pp.7-92
  2. Lafontaine, J.D. en Fibiger, M. (2006). Revised higher classification of the Noctuoidea (Lepidoptera). Canadian Entomologist, vol. 138, pp. 610-635.
  3. Bloedzuigende vlinders
  4. Skin-piercing blood-sucking moths I: ecological and ethological studies on Calpe eustrigata (Lepid., noctuidae) (en)
  5. Skin-piercing blood-sucking moths II: Studies on a further 3 adult Calyptra [Calpe sp. (Lepid., Noctuidae) (en) ]
  6. Lafontaine, J.D.; Fibiger, M. 2006: Revised higher classification of the Noctuoidea (Lepidoptera). Canadian entomologist, 138: 610-635. DOI:10.4039/n06-012
  7. Hacker, H.H.; Zilli, A. 2007: Revisional notes on the genus Thiacidas Walker, 1855, with descriptions of Thiacidinae subfam. nov. and eleven new species (Lepidoptera, Noctuidae). Esperiana Memoir, 3: 179-246.
  • David Burnie (2001) - Animals, Dorling Kindersley Limited, London. ISBN 90-18-01564-4 (naar het Nederlands vertaald door Jaap Bouwman en Henk J. Nieuwenkamp).