Mens van Vitruvius en Vitruviusman

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Vitruviusman)
Ga naar: navigatie, zoeken
Vitruviusman van Leonardo da Vinci, ca. 1490, Gallerie dell' Accademia, Venetië (inv. 228)

De Mens van Vitruvius is een stelsel van lichaamsverhoudingen zoals Vitruvius die beschreef in zijn De architectura. Een Vitruviusman is een afbeelding van een man als demonstratie van de voorschriften van Vitruvius. De bekendste Vitruviusman is een tekening van Leonardo da Vinci van omstreeks 1490, die onder meer op de Italiaanse versie van de 1 euromunt staat. De Vitruviusman wordt gezien als een symbool van het humanisme, met de mens als het middelpunt van het heelal.

Mens van Vitruvius[bewerken]

Vitruvius beschreef in het Latijn in zijn geschrift "De architectura" (Boek 3, Hoofdstuk 1) de verhoudingen van het menselijk lichaam en gaf voorschriften voor tempelbouw. Hij legde uit dat het lichaam precies in een omgeschreven cirkel of vierkant met de navel als middelpunt past, respectievelijk Homo ad circulum (mens in cirkel) en Homo ad quadratum (mens in vierkant). Vitruvius ging niet in op verschillen tussen man en vrouw, maar beschreef een algemeen menselijk lichaam. [1] [2]

  • paragraaf 3 ... erit eaque mensura ad manus pansas: "de lengte van de uitgestrekte armen is gelijk aan de lichaamslengte". Vitruvius rekende de verhoudingen om in de totale lichaamslengte en de grootte van het hoofd, in tabelvorm:
Afstand In lichaamslengte In grootte hoofd
Wijd uitgestrekte armen 1 -
Haargrens tot onderkant kin 1/10 -
Kruin tot onderkant kin 1/8 -
Onderin nek tot haargrens 1/6 -
Maximaal breedte schouders 1/4 -
Midden borstkas tot kruin 1/4 -
Elleboog tot vingertop 1/4 -
Elleboog tot oksel 1/8 -
Lengte hand 1/10 -
Onderkant kin tot neus - 1/3
Haargrens tot wenkbrauwen - 1/3
Lengte oor - 1/3
Lengte voet 1/6 -
  • paragraaf 8 ....palmus autem habet quattuor digitos: "een handpalm is de breedte van 4 vingers". Vitruvius rekende als volgt door - vergelijk onderstaande tabel:
een voet is de breedte van 4 handpalmen (12 inch), een kubit is de breedte van 6 palmen, de lengte van de man is 4 kubits (4 x 6 = 24 palmen).
Vingerbreedte Breedte handpalm Lengte voet Cubit (kleine el) Lichaamslengte
Vinger 1 1/4 1/16 1/24 1/96
Handpalm 4 1 1/4 1/6 1/24
Voet 16 4 1 2/3 1/6
Cubit 24 6 3/2 1 1/4
Lengte 96 24 6 4 1

Vitruviusman[bewerken]

Leonardo da Vinci[bewerken]

De beroemde tekening van Leonardo da Vinci van de Vitruviusman was één van de ongeveer 60 illustraties die hij maakte voor De divina proportione, een traktaat van de wiskundige Luca Pacioli.[3] Leonardo baseerde zich op de beschrijvingen van Vitruvius maar hij voerde empirisch onderzoek uit voordat hij de tekening maakte. De tekening wordt ingedeeld bij het anatomisch onderzoek waar Leonardo dan al enige tijd mee bezig is. Voorafgaand aan de tekening nam hij systematisch lichaamsmaten van mannen op. Proportieleer werd in deze tijd meer toegepast, onder meer door Leon Battista Alberti, die er een canon (de statua) over naliet. De tekening van 345 bij 245 mm maakte deel uit van een verzameling grafische kunst van Giuseppe Bossi die in 1822 door de Gallerie dell'Accademia van Venetië werd aangekocht. [4]

Volgens Leonardo's begeleidende tekst in spiegelschrift is de tekening een studie naar Vitruvius van het (mannelijke) menselijk lichaam, maar de tekening wijkt enigszins af van de conventies die Vitruvius definieerde als Homo ad circulum (mens in cirkel) en Homo ad quadratum (mens in vierkant). Volgens Frank Zöllner plaatste Leonardo vraagtekens bij de maten volgens de metrologische conventie van de antieken. [5] Als centrum nam Da Vinci voor de homo ad circulum de navel (volgens de conventies) maar voor de homo ad quadratum de genitaliën. De tekening geldt als een schoolvoorbeeld voor het streven naar wiskundige exactheid in de kunst. Het bijschrift van de tekening is opgesteld in spiegelschrift, zoals het leeuwendeel van de nalatenschap van Leonardo. [6] Hij hechtte aan meetkunde: Non mi segua chi non è matematico nelli principi, "Wie me niet volgt is geen wiskundige in de beginselen".

De Vitruviusman van Leonardo wordt vaak gebruikt om de gulden snede aan te duiden. Ook wordt hij vaak genoemd in verband met een pentagon of een pentagram. Er is geen bewijs dat Leonardo zich bewust was van deze relaties. De pentagramverwijzing is mogelijkerwijs een verwarring met de latere pentagram-man van Heinrich Cornelius Agrippa von Nettesheim.

Bijschrift tekening[bewerken]

Leonardo da Vinci schreef boven en onder zijn tekening van de Vitruviusman in slordig handschrift en in spiegelschrift een tekst in het Italiaans, waarin hij uitlegt dat hij de voorschriften van Vitruvius volgt in de lichaamsverhoudingen. De tekst luidt met uitgeschreven abbreviaturen en vertaling:

Regel Italiaans Vertaling
1 Vetruvio architetto mette nella sua opera d'architettura, chelle misure del' homo sono dalla natura Vitruvius de architect schrijft in zijn werk over de architectuur, dat de maten van de mens zijn volgens de natuur
2 distribuite inquesto modo certo (?), che 4 diti fa 1 palmo, et 4 palmi fa 1 pie, et 6 palmi fa un chubito, 4 verdeeld op deze vaste manier, dat 4 vingers is een palm, en 4 palmen maakt een voet, en 6 palmen maakt een cubit, 4
3 cubits fa 1 homo, he 4 chubits fa 1 passo, he 24 palmi fa 1 homo, ..queste misure son ne' sua edifiti (?). kubit maakt 1 man en 4 kubit maakt 1 pas, 24 palmen maakt 1 man, ... deze maten zijn in zijn bouw (?).
4 Settu apri tanto le gambe chettu chali da chapo 1/14 di tua altezza e apri e alza tanto le bracia che cholle lunge dita tu tochi la linia di Als je je benen zover spreidt, dat je lengte 1/14 minder wordt en je je armen zover opheft, dat je middelvingers de lijn (=het niveau) van
5-6 (Regel 5 en 6 horen bij elkaar. De ronde top van de cirkel in de tekening doorsnijdt deze regels in het midden.)
5 somita del chapo, sappi che, 'l centro delle stremita delle aperte membra fia il belico. E lo spatio kruin bereiken, moet je weten, dat het centrum van de uitgespreide benen in de navel valt. En de ruimte
6 che si truova infra le gambe sia triangolo equalatero. die zich bevindt tussen de benen een gelijkbenige driehoek moet zijn.
7 digiti palmi palmi digiti (rechte lijn met maatstreepjes en bijschrift) vingers palmen palmen vingers
8 Tanto aper(to) l'homo nelle braccia, quanto è la sua altezza. De lengte van 's mans wijd uitgestrekte armen is gelijk aan zijn lichaamslengte.
9 Da 'l nascemento de chapegli al fine d'sotto è il decimo dell'altezza del'uomo dalds otto selmento alla somi- Van de haargrens tot de onderkant van de kin is 1/10 van 's mans hoogte.
10 ta di lanpe he l'octuavo dell'altezza dell'omo. D'al sopra del'pecto alla somito del chaposia il sexto dell'omo. Alla so- Van de onderkant van de kin tot zijn kruin is 1/8 van zijn hoogte. Van de bovenkant van de borstkas (zie streepje) tot de kruin is 1/6 van de man.
11 pra del pecto al nasciamento de capegli sia la settima parte di tutte ll'omo da'lle tette alds'opra del chapo fa Van de bovenkant van de borstkas tot de haargrens is 1/7 van de hele man. Van de tepels tot de kruin is
12 la quarta parte dell'omo la maggiore largezza delle spalli chontiene (enfe lnoch) la quarta parte dell'omo. D'al so- 1/4 van de man. De grootste breedte van de schouders omvat (in zich 1/8) 1/4 van de man. Van de
13 mito alla punto della mano fa la decima parte dell'omo, questo somito al termine della aspalla sia la octava elleboog tot de punt van de hand is 1/10 van de man, van die elleboog tot de hoek van de oksel is 1/8 van de man.
14 parte desso'omo tutta la mano fa la decima parte dell'omo. Il memb(r)o virile nascere nel mezzo del'omo. Il De (lengte van de) gehele hand hand is 1/10 van de man. Het begin van de genitaliën geeft 1/2 van de man weer. De
15 Pie sia la settima parte dell'omo. Dals'otto del pie ald'otto del ginochio fa la quarte parte dell'omo. voet (lengtemaat) is 1/7 van de man. Van de voetzool tot net onder de knie is 1/4 van de man.
16 Dals otto del chinochio al nascermento del memb(r)o sia la quarte parte dell'omo. Le parte che se truovano infra Van onder de knie tot het begin van het lid moet 1/4 van de man zijn.
17 (il meto del naso el nascermeto de chapegli equel de cigli ciascuno uno spatie essimile all'orechio terzo del volto) Van de kin tot de neus en van de haargrens tot de wenkbrauwen is, beide even groot als het oor, 1/3 van het gezicht.

Anderen[bewerken]

Publicaties[bewerken]

  • 1511 - Vitruvius: De architectura, eerste gedrukte versie in het Latijn met twee tekeningen van de Man van Vitruvius.[7]
  • 1521 - Italiaanse vertaling van De architectura met een houtsnede die een Vitruviusman uitbeeldt. Deze heeft buiten proportie vallende voeten en handen om hem in zowel het vierkant als de cirkel te kunnen plaatsen.[7]
  • 1684 - C. Perrault: Les dix livres d'architecture de Vitruve, Corrigés et traduits en 1684, Parijs.
  • 1962 - F. Grancher, ed.: Vitruvius, De Architctura libri, London.
  • 1985 - H. Knell: Vitruvs Architecturstheorie, Versuch einer Interpretation, Darmstadt.
  • 1989 - J.J. Coulton, ed.: Modules and Measurements in Ancient Design and Modern Scholarship, H. Geertman & J.J. De Jong, Leiden, pp. 85 - 89
  • 1999 - Ton Peters: Vitruvius, Handboek bouwkunde, Amsterdam.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. penelope.uchicago.edu/Thayer: LacusCurtius, Vitruvius De architectura 3,1 in het Latijn
  2. penelope.uchicago.edu/Thayer: LacusCurtius, Vitruvius De architectura 3,1 Engelse vertaling
  3. Leonardo da Vinci - Sherwin B. Nuland ISBN 90-5018-578-9
  4. Leonardo da Vinci - Charles Nicholl ISBN 90-71206-83-1
  5. Leonardo da Vinci: Alle schilderijen en tekeningen - Frank Zöllner ISBN 3-8228-2634-0
  6. Notities - Leonardo da Vinci (samengesteld door H. Anna Suh) ISBN 1-4054-6415-1
  7. a b Universiteit van Stanford