Vitruvius (architect)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De "Curia Julia" op het Forum Romanum
Zuilorden

Marcus Vitruvius Pollio8520 v.Chr.)[1] was een Romeins militair, architect en ingenieur.

Hij is bekend als auteur van een boek over de bouwkunst en architectuur: De Architectura libri decem[2][3][4] (De bouwkunst, in tien delen)

Hij is voornamelijk bekend geworden door dit werk, aangezien dit boek een van de weinig overgebleven boeken over de klassieke bouwkunde is, en daarom is de invloed op de Europese bouwkunst groot. Hij is een van de belangrijkste bronnen van de Romeinse bouwkunst en techniek van die periode in zijn vakwetenschap.[2]


Biografie[bewerken]

Van zijn leven is alleen bekend wat hij er in De Architectura over vertelt. De architect Sextus Iulius Frontinus noemt hem als Vitruvius de architect. Plinius de Oudere schijnt Vitruvius gekend te hebben, maar noemt hem niet expliciet.

Zijn geboorteplaats is niet met zekerheid bekend, maar is hoogstwaarschijnlijk Fondi of Verona geweest.[1]

Vitruvius diende mogelijk als (hoofd)ingenieur (praefectus fabrum) in het leger van Julius Caesar in de eerste eeuw voor Christus.[3] [5]

Volgens eigen woorden [6] diende Vitruvius bij de Ballista (artillerist), het derde soort wapen in het Romeinse leger. Waarschijnlijk was hij hoofd van de ballista (senior artillerie-officier) die leiding gaf aan de doctores ballistarum (artillerie-experts) en libratores die de machines bedienden[7].

Vitruvius sloot zich na 44 v.Chr. aan bij het kamp van Octavianus.[1][5] Keizer Augustus sponserde Vitruvius met een pensioen om hem financiële onafhankelijkheid te garanderen [8]

Het enige gebouw waarvan we weten dat Vitruvius eraan gewerkt heeft,[9] is een basilica voltooid in 19 v.Chr.[5][10] Deze stond in Fanum Fortunae, het huidige Fano. De plaats van de Basilica di Fano (in modern Italiaans) is onbekend, maar er zijn pogingen gedaan haar te visualiseren[11]. Mogelijk is ook in Fano de kathedraal een voortzetting van een Romeinse openbaar gebouw, een vroeg-christelijke gebruik: dan zou Vitruvius' basilica opgegaan zijn in de latere kerk.

Vitruvius wordt wel 'de eerste ingenieur' genoemd.[12]

Hij heeft naast zijn militaire werk ook nog veel met water gewerkt. Hij heeft namelijk in 33 v.Chr. en later aquaducten gebouwd.[5][1]

Zijn werk[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie De architectura voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Zijn De Architectura libri decem is de enige bewaarde klassieke bron over architectuur. Hij droeg zijn werk op aan Augustus. [5] Toch worden de bouwwerken uit de Augusteïsche tijd nauwelijks genoemd.[2]

Het is als het ware een verhaal over de oorsprong van het bouwen en moet waarschijnlijk gezien worden als een soort catalogus voor Augustus bij de opbouw van Rome.[3] Met het samenstellen van dit boek wilde hij roem winnen bij het nageslacht.[3] Toch vindt hij zichzelf geen stylist [13]

Volgens bronnen schreef hij het boek ca. 25 v.Chr.[2] Maar volgens andere bronnen is het boek waarschijnlijk tussen 32 v.Chr. en 27 v.Chr. gepubliceerd.[3] Deze laatste bron wordt versterkt doordat hij schrijft over keizer Augustus, en aangezien deze pas in 27 v.Chr. keizer werd, moet het boek wel later zijn geschreven of aangepast door Vitruvius.[14]

Met de naam Architectura bedoelt Vitruvius iets anders dan dat dat wij onder de term architectuur verstaan[14]. Hij ziet architectuur namelijk als een imitatie voor orde in de natuur[3]. Vogels en bijen bouwen nesten voor beschutting tegen elementen dus bouwen mensen huizen van natuurlijke materialen, die hen beschutting gaf.

De Grieken hebben zijn kunst van bouwen geperfectioneerd met de uitvinding van de Dorische, Ionische en Corinthische stijl[14].

Het werk is opgebouwd als 10 boeken, telkens zonder titel. Algemeen kan gesteld worden dat Boeken 1 (Architectuurtheorie en stadsaanleg) en 2 (Bouwmaterialen) het hebben over het ontstaan van de architectuur.[3][1] Daarnaast staat in deel 1 dat een architect een Uomo universale moet zijn. Hij moet dus van veel verschillende richtingen verstand hebben, zoals filosofie, natuurkunde, muziek, geneeskunde, recht en astronomie.[5]

Boek 3 en boek 4 gaan over heilige gebouwen (De Korinthische en Dorische tempel) en over symmetrie in tempels en het menselijk lichaam.[2][3][1]

Boek 5 gaat over openbare gebouwen en boek 6 over particuliere gebouwen.[3][1]

Boek 7 over Wand- en vloerdecoraties omvat principes rond afwerking en interieur.[1]

Boek 8 gaat over watervoorzieningen. Door het bouwen van aquaducten heeft Vitruvius namelijk veel kennis erover gekregen. In het hoofdstuk staat waar je water kan vinden, wat water precies is, hoe regen ontstaat, hoe je een waterleiding kan aanleggen en hoe je de kwaliteit van water kan meten. Op lood controleren was namelijk erg belangrijk voor de gezondheid. De gezondheid was iets wat Vitruvius erg belangrijk vond[5].

Boek 8, Boek 9 (Uurwerken) en Boek 10 (Machinebouw) omvatten technische projecten.[14]

Er stonden eerst ook nog illustraties in het boek die de tekst begeleidde maar die zijn verloren geraakt. [15]. Dat is erg jammer omdat zijn stijl aardig onbekend is. [14]

Vooral de oorsprong van de ordes en betekenis van het ornament nemen een vooraanstaande plaats in in het werk . De belangrijkste basisprincipes zijn de ordinatio (ordening) die zorgen voor symmetria (symmetrie). Door dispositio (ontwerp) van deze ordening en symmetrie ontstaat er eyrytmia (harmonie). Door op zijn beurt distributio (de juiste materialen aanwenden) toe te passen, ontstaat er een decor (passendheid).

Zelf claimt hij in zijn voorwoord te schrijven over het “lichaam van de architectuur”; een perfect lichaam . Voor Vitruvius was het menselijke lichaam het perfecte voorbeeld van een proportioneel geheel. De Vitruviaanse man van Leonardo da Vinci weerspiegelt dit gegeven.

Ondanks het feit dat hij een Romeinse auteur en zelfs architect was, is het vooral zijn hellenistische training die boven komt [2]wanneer hij in zijn corpus de nadruk legt op het Griekse verleden. Hij heeft het niet veel over zijn eigen praktijk, het Romeinse heden. [14]

Een groot voordeel was dat Vitruvius leefde in een tijd waarin bepaalde zaken nog bestonden die nu verdwenen zijn. Daarbij sluit aan dat hij ruimte laat aan filosofische overwegingen en aan cultuurhistorische stukjes en zich niet beperkt tot louter bouwkundige instructies. Het boek is daardoor goed te volgen[5]. Aanwijzingen leren dat hij een lange tijd heeft gedaan over het verzamelen van gegevens en het maken van aantekeningen bruikbaar voor zijn boeken.

Verhoudingen[bewerken]

Da Vinci's Vitruviusman.

Een van zijn belangrijkste stellingen is dat de lengte, de breedte, de hoogte en de diepte van een gebouw de menselijke maat (de verhoudingen van het menselijk lichaam) dienen te weerspiegelen. Leonardo da Vinci's (1452-1519) beroemde tekening Vitruviusman van het menselijk lichaam, passend in een cirkel en een vierkant, is gebaseerd op Vitruvius' theorie.

Vitruvius schreef de afmetingen voor van de Curia, de vergaderzaal voor de Romeinse senatoren op het Forum Romanum in Rome.

Functionalisme[bewerken]

Ook het functionalisme is volgens de aanhangers ervan een bedenksel van Vitruvius. Het functionalisme houdt in dat bij een ontwerp of het gebruik van iets wordt uitgegaan van de functie die het voorwerp heeft. De schoonheid van een gebouw is zo, volgens Vitruvius, terug te vinden in de mate van functionaliteit — in het Latijn utilitas — van het gebouw. Maar Vitruvius laat zich niet zo gemakkelijk in een hokje duwen. Hij verbindt de utilitas niet alleen aan de firmitas (degelijkheid), maar ook aan de venustas (schoonheid).

Verder beschreef Vitruvius drie zuilenorden, waarbij de zuil (de ronde pilaar die bijvoorbeeld neoclassicistische bouwwerken vaak ondersteunt) de maat voert.

Vertalingen[bewerken]

Er zijn geen eigentijdse literaire verwijzingen naar Vitruvius bekend. Wel wordt hij in de 1ste eeuw AD door Plinius vermeld als bron. Door latere Romeinse auteurs wordt hij veelal verkeerdelijk vermeld

De eerste geïllustreerde Latijnse editie werd gepubliceerd door Fra Giocondo in 1511. De eerste vertaling was van de hand van Cesare Cesariano in 1521 . Er zijn talloze vertalingen gemaakt van de “De Architectura” en dit in verschillende talen. Deze vertalingen leidden op hun beurt ook vaak tot eigen interpretaties.

Zo verschijnt in 1549 het Duitse boek “The Vitruvius Teutch ”. Daarin wordt de Vitruviaanse theorie van kolommen, ontstaan als gradueel geabstraheerde menselijke figuren of beelden, verder ontwikkeld in de richting van een mengeling van planten, ornamenten en lichaamselementen (mens en dier) in nieuwe richtingen.

Herontdekking[bewerken]

Interieur van het Pantheon (deel van een achttiende-eeuws schilderij van Panini). Een van de best bewaarde Romeinse gebouwen.

Men stelt wel eens dat de renaissance begon in 1416 wanneer de Italiaan Poggio Bracciolini het manuscript van Vitruvius terugvond in het Zwitserse klooster van Sankt Gallen. Hierdoor was de renaissance meer dan een Italiaanse revival van een stijl van eigen bodem. Het werd een revelatie van een vergeten verleden en het heropvatten van ideeën nodig voor de logische opvolging van artistieke principes.

In de renaissance werd Vitruvius vereerd als een unieke bron van overlevering. Zijn taalgebruik, met een sterke Griekse inslag werd echter als verwarrend ervaren, waardoor er veel slechte kopieën ontstonden waarbij vooral het Griekse aandeel verwaarloosd of verkeerd geïnterpreteerd werd, zoals bij Alberti en Filarete. Zowel Alberti, Antonio Filarete, Francesco di Giorgio, Sebastiano Serlio, Palladio, Giacomo Vignola en Vincenzo Scamozzi werden geïnspireerd dan niet gemodelleerd volgens de principes van Vitruvius.

In 1542 werd een Vitruviaanse Academie opgericht in Rome.

De invloed van Vitruvius is op theoretische architectuurbeschouwingen altijd veel groter geweest dan op de feitelijke bouwpraktijk.

Na de renaissance waarin Vitruvius werd beschouwd als autoriteit en zijn werk wel wat werd verbeterd maar nooit in vraag gesteld, gebeurde er in het Frankrijk van de 17de eeuw een ommezwaai. O.a. Perrault en de l’Orme waren hiervan drijvende krachten. Naarmate er meer gekend werd over de klassieke oudheid werd hij bijna verguisd omwille van het verkeerd beschrijven van gebouwen die hij nooit gezien had en het negeren van de gebouwen uit zijn eigen tijd. Vooral vanaf het maniërisme en de Barok was zijn ster tanende.

Hodometer[bewerken]

Naast zijn bekendheid in verband met de bouwkunst, was hij de eerste die een beschrijving gaf van een hodometer, een apparaat waarmee afgelegde afstand gemeten wordt.

Vernoemingen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c d e f g h [1], School of Mathematics and Statistics University of St Andrews, Scotland
  2. a b c d e f g h i , 'Latin Literature' van Gian Biaggio Conte, 1987 (vertaald door Joseph B. Solodow in 1994), editie 1999, pagina 387 en 388.
  3. Vitruvius - vertaling Ton Peters (2008) Handboek bouwkunde, Amsterdam: Polak & van Gennep - ISBN 978 90 253 5885 3 - NUR 302, 308
  4. a b c d e f g h , 'Het feest van Saturnus' van Piet Gerbrandy, Amsterdam, 2007, pagina 128, 129 en 130.
  5. De Archtectura. Boek 1, inleiding sectie 2
  6. Yann Le Bohec "The Imperial Roman Army" Routledge, pg 49 2000 ISBN 0-415-22295-8 [2]
  7. (De Arch., Boek i.preface.2) geraadpleegd mei 2014
  8. (De Arch., Boek V.i.6) geraadpleegd augustus 2008
  9. Fausto Pugnaloni en Paolo Clini "Vitruvius Basilica in Fano, Italy, journey through the virtual space of the reconstructed memory" GISdevelopment.net last accessed 3/8/2008 [3]
  10. P. Clini "VITRUVIUS’ BASILICA AT FANO: THE DRAWINGS OF A LOST BUILDING FROM DE ARCHITECTURA LIBRI DECEM" The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, Vol. XXXIV, Part 5/W12 pp121 - 126 2002 [4]
  11. The art of bridging the gap - The New Zealand Herald, Saturday 30 May 2009
  12. (De Arch., Boek x.viii.6) geraadpleegd mei 2014
  13. a b c d e f ,'A Handbook of Latin Literature' van H.J. Rose, London 1936, oplage uit 1991 van de herziene en uitgebreide uitgave uit 1966, pagina 432, 433 en 434.
  14. (De Arch., Boek iii.v.8) geraadpleegd mei 2014
Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan Vitruvius (architect).