Recht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Dit artikel gaat over het begrip recht. Zie Recht (België) voor de Belgische plaats.
Vrouwe Justitia is het symbool voor de rechtspraak

Het recht is een systeem van regels waarmee de mens de samenleving ordent. In het recht staat wat je wel en wat je niet mag doen. Soms staat er ook in op welke manier je iets moet doen. Sommige regels zijn opgeschreven in wetten. Het recht ligt steeds vervat in een rechtsbron. Het recht kan worden onderverdeeld in verschillende disciplines, rechtstakken genoemd. De verschillende rechtstakken maken meestal het voorwerp uit van een aparte studieonderdeel in de Rechtenopleidingen aan de universiteiten, maar hangen allemaal samen.

Inleiding[bewerken]

Gezien het belang van het recht voor een samenleving is het recht van oudsher een van de klassieke onderwerpen van de wetenschap. De oudste tot dusver gevonden rechtsbron is de codex van Ur-Nammu, koning van Ur (2500 BC).

De studie en de verklaring van het recht is het onderwerp van de rechtswetenschap.

Indelingen[bewerken]

Om het recht inzichtelijk te maken bedienen wij ons van een systeem van onderverdelingen in het recht, classificaties, aan de hand waarvan men van het algemene rechtsbegrip de weg kan vinden naar een specifiek onderdeel van het recht. Zo zijn er classificaties naar de bron, naar land, naar rechtssysteem (bijvoorbeeld continentaal of Napoleontisch versus Angelsaksisch), of naar onderwerp.


Classificaties naar de bron:

Classificaties naar onderwerp:

en zo voort. Al die gebieden hebben dan nog weer een eigen onderverdeling.

Via de verschillende links op deze pagina wordt getracht zo veel mogelijk onderdelen van het recht toegankelijk te maken.

Die wetenschap houdt zich niet alleen bezig met de bestudering van bestaande regels positief recht, maar ook met een scala van aanverwante onderwerpen (metajuridische disciplines):

Verwant aan de rechtsgeleerdheid is het vakgebied van de criminologie.

Indelingen positief recht[bewerken]

Traditioneel wordt het nationale recht ingedeeld in publiekrecht en privaatrecht. Het privaatrecht regelt de verhoudingen tussen particulieren onderling en het publiekrecht regelt het functioneren van de staat en de rechtsverhoudingen tussen particulieren en de staat op het moment dat de staat gebruik maakt van haar exclusieve bevoegdheden.

Tot het privaatrecht behoren onder meer het burgerlijk recht en het handelsrecht (of commercieel recht).

Het grondwettelijk recht of staatsrecht, het fiscaal recht of belastingrecht, het administratief recht of bestuursrecht en het strafrecht behoren tot het publiek recht.

Naast, en deels boven, het nationaal recht kent men ook nog het communautaire recht of Europees recht dat bestaat uit het primaire gemeenschapsrecht (verdragen) en het secundaire gemeenschapsrecht (EG-verordeningen en EG-richtlijnen).

Naast dit gemeenschapsrecht, en ook weer deels boven, staat het internationaal recht dat vooral zijn oorsprong vindt in bilaterale dan wel multilaterale verdragen tussen staten.

Burgerlijk recht[bewerken]

Het burgerlijk recht (ook wel het civiel of privaatrecht genoemd) regelt de rechtsverhoudingen tussen rechtssubjecten, zoals natuurlijke personen en rechtspersonen. Deelgebieden van het burgerlijk recht zijn het personen- en familierecht, het rechtspersonenrecht (waaronder het verenigingsrecht en het vennootschapsrecht), het goederenrecht (waaronder het eigendomsrecht en de daarvan afgeleide goederenrechtelijke rechten), het verbintenissenrecht (waaronder de bijzondere overeenkomsten zoals koop en huur), het aansprakelijkheidsrecht en het erfrecht. Juristen geven juridisch advies op deze deelgebieden van het burgerlijk recht.

Centraal in het burgerlijk recht staat het Burgerlijk Wetboek. In België is het Burgerlijk Wetboek (afkorting: B.W.) geïnspireerd door de Code Civil of de Code Napoleon uit 1804. In Nederland is dit het (nieuw) Burgerlijk Wetboek waar Eduard Meijers de grondlegger van is. Dit wetboek is een structurele herziening van het oude Burgerlijk Wetboek, dat evenals het Belgische op de Code Civil gebaseerd was.

Sociaal recht[bewerken]

Het sociaal recht is de verzamelterm voor de regels die de sociale grondrechten verder uitwerken. Het omvat de regels over de verhoudingen tussen werkgevers en werknemers (collectief en individueel arbeidsrecht) en de regels bedoeld die de sociale risico's door maatschappelijke solidariteit opvangen (sociaal zekerheidsrecht en de sociale vangnetten of sociale bijstand).

Strafrecht[bewerken]

In het strafrecht zijn de regels vastgelegd waaraan burgers zich moeten houden. Houdt iemand zich niet aan deze regels, dan pleegt hij volgens de wet een strafbaar feit. Bij een vermoeden van een strafbaar feit kan hij door het Openbaar Ministerie vervolgd worden en moet, wanneer het Openbaar Ministerie dat beslist, als verdachte voor de rechter verschijnen. Daarvoor wordt eerst een opsporingsonderzoek verricht door de politie of gespecialiseerde inspectiediensten. De keten van strafrecht, ofwel de strafrechtsketen beschrijft de meest gebruikelijke procedure, welke wordt doorlopen wanneer iemand berecht wordt voor de door hem begane misdaad.

In het strafrecht kan men twee takken onderscheiden: enerzijds het materieel strafrecht (dit is de beschrijving van strafbare gedragingen en hun straffen) en anderzijds het formeel strafrecht (dit zijn de procedures ter afdwinging van het materieel strafrecht). Het materieel strafrecht wordt in België geregeld door het Strafwetboek (afkorting: Sw.). Het formeel strafrecht wordt ook de strafvordering genoemd en wordt in België geregeld door het Wetboek van Strafvordering (afkorting: Sv.).

In het artikel Strafrecht (Nederland) wordt de strafrechtsketen besproken.

Staatsrecht[bewerken]

Het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen. Het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen. De staat wordt onderverdeeld in de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht. Voorbeelden van overheidsorganen zijn het parlement, de regering en de besturen van de gemeenten, de provincies en de waterschappen.

In België ligt het staatsrecht vervat in de Grondwet (afkorting: G.W.).

Bestuursrecht[bewerken]

Het bestuursrecht of administratief recht regelt de verhoudingen tussen de overheid (de 'administratie') en de burgers. De overheid mag in beginsel alleen beslissingen over burgers of hun eigendommen nemen, wanneer de wet de overheid daartoe legitimeert. Burgers kunnen tegen beschikkingen (schriftelijke besluiten met een rechtsgevolg) van de overheid opkomen bij de bestuursrechter. Tegen feitelijk handelen van de overheid kan een burger opkomen bij de burgerlijke rechter.

Procesrecht (in België soms gerechtelijk recht)[bewerken]

Het procesrecht regelt hoe een procedure voor een gerechtelijke instantie verloopt. Ieder rechtsgebied kent zijn eigen regels. Dat zijn zowel regels met betrekking tot de wijze waarop een procedure verloopt, als regels over hoe de rechterlijke instantie een procedure moet behandelen.

Het maakt het mogelijk dat materiële rechtsregels kunnen afgedwongen worden. Het omvat niet alleen regels inzake een geschil en een geding, maar ook regels inzake de 'rechtsvordering' van de rechtssubjecten, de 'rechterlijke organisatie', de 'rechtsmacht' en de 'bevoegdheid van de hoven en de rechtbanken', 'executie' en 'arbitrage'.

De organisatie van de rechtbanken wordt in België geregeld door het Gerechtelijk Wetboek. Het Gerechtelijk Wetboek regelt ook de procedures voor de burgerlijke rechtbanken en hoven. De procedures voor strafrechtbanken en -hoven in België wordt geregeld door het Wetboek van Strafvordering (afkorting: Sv.). Nederland kent het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering het Wetboek van Strafvordering en de Wet op de rechterlijke organisatie. Ook de Algemene wet bestuursrecht geeft regels van procesrecht.

Belastingrecht[bewerken]

Onder de term belastingrecht of fiscaal recht wordt verstaan het geheel aan regels over de heffing en de invordering van belastingen.

Sommige belastingen zoals de btw en Invoerrechten worden door de belastingplichtige zelf berekend en betaald. De belastingplichtige wordt in dat geval ook wel de afdrachtplichtige genoemd. De heffing van andere belastingen is een zaak van de belastinginspecteur, die door middel van een aanslag vaststelt hoeveel belasting iemand verschuldigd is. De ontvanger draagt er zorg voor dat het verschuldigde geld ook daadwerkelijk wordt betaald. Aangezien belastingheffingen in de verhouding overheid-burger plaatsvinden, is belastingrecht in feite onderdeel van het bestuursrecht (of publiekrecht). Belastingrecht kent echter sterk afwijkende procesregels en heeft als discipline een heel ander karakter. Belastingjuristen moeten bijvoorbeeld naast juridische kennis ook economische en boekhoudkennis hebben.

Functies van het recht[bewerken]

  • Normatieve functie
  • Geschiloplossende functie
  • Additionele functie
  • Instrumentele functie

Aanverwante onderwerpen[bewerken]

Zie ook: Wet

Algemeen[bewerken]

Rechtstakken[bewerken]

Een aantal van onderstaande rechtstakken wordt soms als onderdeel van een andere rechtstak beschouwd, zo zijn in Nederland het familierecht en het arbeidsrecht onderdeel van het Burgerlijk recht.

Burgerlijk recht of civiel recht

Publiekrecht

Het Nederlands rechtssysteem[bewerken]

Het Belgische rechtssysteem[bewerken]

Internationaal[bewerken]

Rechtshulp[bewerken]

Rechtshulp (juridische bijstand) wordt onder meer verleend door:

Zie ook rechtshulp in Nederland.

Geschiedenis[bewerken]

Belangrijke personen[bewerken]

Zoek dit woord op in WikiWoordenboek
Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan Recht.