Batadorp
| Wijk van Best | |
|---|---|
 | |
| Kerngegevens | |
| Gemeente | Best |
| Coördinaten | 51°29'28"NB, 5°23'46"OL |
| Oppervlakte | 0,25 km² |
| - land | 0,23 km² |
| - water | 0,02 km² |
| Inwoners (2023) |
485[1] (1.940 inw./km²) |
| Woningvoorraad | 214 woningen[1] |
| Foto('s) | |
 | |
| Batadorp (1939) | |
Batadorp is een wijk in de plaats Best, in de Nederlandse provincie Noord-Brabant. De wijk is in 1934 voor de van oorsprong Tsjecho-Slowaakse schoenenfabriek Bata gebouwd op grond die het bedrijf van de gemeente Best had gekocht. Het dorp is gebouwd naar de overtuigingen van fabriekseigenaar en Bata-oprichter Tomáš Baťa, die zichzelf als socialist beschouwde. Hij zocht uitbreiding in het buitenland, mede om douanetarieven te omzeilen, en bouwde daar fabrieken en complete dorpen. In Nederland, waar Bata vanaf 1922 al actief was met Bata-winkels, koos men voor Best vanwege de lage grondprijs en de aanwezigheid van goedkope arbeidskrachten. Ook de gunstige verbindingen waren belangrijk: het dorp verrees aan het Wilhelminakanaal en tussen Rijksweg 2 en de spoorweg Amsterdam–Maastricht, terwijl het Eindhovense vliegveld Welschap dichtbij was. Men bouwde er in 1933 een fabriek die een exacte kopie was van de hoofdvestiging te Zlín. Bata bezat toen al 28 schoenwinkels en dit aantal nam toe tot 150 in 1961. Veel Bata-winkels hadden een eigen schoenreparatiewerkplaats en een pedicureafdeling. In Best werden dames-, heren- en kinderschoenen, maar ook sportschoenen geproduceerd.
Batadorp lag hemelsbreed op drie kilometer van de Bestse dorpsbebouwing en ook het kanaal was een hindernis. Het isolement werd vergroot toen de kanaalbrug in de Tweede Wereldoorlog verwoest werd, al voer er een veerpontje.[2] Bata had de wijk laten bouwen opdat de medewerkers dicht bij de fabriek konden wonen. Er werden 130 woningen gebouwd, alsmede scholen, een medische dienst en een kapsalon. Bata bouwde wel meer van dergelijke dorpen, overal ter wereld waar het bedrijf vestigingen had. Orde en netheid werden door Bata op prijs gesteld. Naar verluidt zouden de huizen in dit dorp daarom platte daken hebben; op zolders zou toch alleen maar rommel worden opgeslagen. De arbeiders mochten geen klompen dragen: het alternatief werd door Bata zelf geproduceerd. Tomáš Baťa regeerde met stevige hand en eiste hygiëne, stiptheid en gezonde eetgewoonten. Zulk paternalisme ging samen met hoge lonen en een voorzieningenniveau dat zijn tijd ver vooruit was. Tot de bedrijfsbemoeienis behoorde ook het oprichten van sportverenigingen, een toneelvereniging, een fanfare en een vrijwilligersbrandweerkorps; Anton Philips had een enigszins vergelijkbare aanpak, die onder andere het het Witte Dorp en voetbalclub PSV voortbracht.
Pas eind 1947 kwam de Bata-brug gereed die de landverbinding herstelde en het Bata-dorp voorgoed uit zijn isolement verloste.[3] Vanaf de jaren zestig verdween de schoenenproductie naar lagelonenlanden en werd Batadorp aan de gemeente Best verkocht. Het winkelnetwerk verdween eveneens; de laatste Nederlandse Batawinkel werd in 1996 gesloten, op de fabriekswinkel na. De oorspronkelijke bebouwing van Batadorp is nu als industrieel erfgoed een historische bezienswaardigheid. In 2016 werd het grootste deel van Batadorp een beschermd gezicht: Beschermd Dorpsgezicht Batadorp.
De fabriek bleef echter bestaan in afgeslankte vorm. Deze behoort nu tot de in 1970 opgerichte divisie Bata Industrials, die speciaal schoeisel maakt, zoals veiligheidsschoenen. Het hoofdkwartier van deze wereldwijd opererende divisie bevindt zich te Best. Ze beschikte in 2008 over 160 medewerkers die jaarlijks 900.000 paar veiligheidsschoenen en 1 miljoen paar veiligheidskousen produceerden.
Zie ook
[bewerken | brontekst bewerken]- Knooppunt Batadorp, een verkeersknooppunt voor de aansluiting van de autosnelwegen A2 en A58, geopend in 1974.
Externe link
[bewerken | brontekst bewerken]
- 1 2 Tabel: Bevolking; maandcijfers per gemeente en overige regionale indelingen, 1 januari 2023, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen
- ↑ Wilhelminadorp. Canon van Nederland. Geraadpleegd op 4 september 2025.
- ↑ "Eindhovensch dagblad", 13 december 1947. Geraadpleegd op 4 september 2025. – via Delpher.
· 
· 
