Dharmist

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Een dharmist in Nederland

Een dharmist is een persoon die buiten de visie en uitleg van een bestaande school of stroming zelfstandig de Dhamma bestudeert en beoefent. Strikt genomen zijn dharmisten daarom géén boeddhisten.

Herkomst[bewerken | brontekst bewerken]

Het ontstaan van dit begrip is kenmerkend voor het ontstaan van een westers, eclectisch leken-boeddhisme, waarin de beoefening van het boeddhisme niet is voorbehouden aan kloosterlingen.[1]

De term dharmist valt binnen de nieuwe spiritualiteit, een moderne vorm van religiositeit waarin, aan de hand van vele bronnen en tradities, een eigen (transcendente) levensbeschouwing wordt samengesteld.[2]

Soorten dharmisten[bewerken | brontekst bewerken]

De term dharmist kan gebruikt worden door iemand die een levensstijl ontwikkelt op basis van een eigen interpretatie van de dharma. Daarnaast gebruiken dharmisten de term voor mensen die zichzelf boeddhist noemen maar geen contact hebben met een sangha, en voor een eclectische vorm van spiritualiteit.

Eigen interpretatie[bewerken | brontekst bewerken]

Dharmisten leggen de nadruk op de eeuwige essentie van de dharma, niet op de tijdelijke organisatie of traditie. Deze nadruk wordt verwoord door S. N. Goenka. Hij ziet zichzelf als hindoe die de dharma van Gautama Boeddha bestudeert:[3]

"Vraag: 'U hebt het steeds over de Boeddha. Onderwijst u het boeddhisme?'
Antwoord: 'Ik onderwijs de Dhamma, dat is wat Boeddha heeft onderwezen. Hij heeft nooit enig "isme" of een sektarische doctrine onderwezen. Het gaat bij de leer van Boeddha om de Dhamma, niet om het "isme"'.

De dharma heeft een universeel karakter. Iemand kan aanhanger zijn van een religie, en tegelijkertijd ook de dharma volgen. De veertiende dalai lama heeft in 2005 in een interview met Thomas Laird aangegeven dat iemand zeer goed christen of moslim kan zijn, en tegelijk de dharma kan bestuderen en beoefenen. Een dergelijk iemand noemt de dalai lama in dat interview een dharmist en geen boeddhist.[4]

Dharmisten laten zich inspireren door de volgende standaardbeschrijving van de Dhamma, die vaak in de Pali-canon wordt gebruikt:

De Dhamma is goed beschreven door de Gezegende (de Boeddha):
Waarneembaar in het hier en nu,
Tijdloos,
Aanmoedigend tot onderzoek,
Voorwaarts leidend,
Door de wijzen zelf te ervaren.

Deze dharmisten zien hierin argumenten om geen formeel boeddhist te worden. Naar hun mening dienen beperkende regels, structuur, dogmatiek, ethiek en normeringen losgelaten te worden om de dharma te kunnen volgen. Bestaande boeddhistische stromingen gaan volgens hen automatisch hiermee gepaard. Om die reden volgen ze de Boeddha en zijn leer, maar wensen ze zich niet aan te sluiten bij de daaruit voortgekomen scholen en stromingen. Hiermee zijn ze een sprekend voorbeeld van de ongebonden spiritualiteit, door uit bestaande vormen en tradities een nieuwe vorm van boeddhisme te creëren, die aansluit bij hun overtuigingen.

Puristen[bewerken | brontekst bewerken]

De puristen menen dat in de verschillende boeddhistische tradities en scholen te veel cultuur is ingeslopen. Het klopt dat elk land een ietwat andere vorm van boeddhisme belijdt en dat dit deels cultureel bepaald is. De puristen richten zich dan ook alleen maar op de Pali-canon, om zo zuiver mogelijk en zonder invloed van cultuur de dharma te bestuderen. Doordat de canon inmiddels in vele talen is vertaald en tevens op het internet te vinden is, neemt deze groep dharmisten in aantal toe.

Ongebonden boeddhisten[bewerken | brontekst bewerken]

Dharmisten zien geestverwanten in mensen die zich nadrukkelijk en exclusief boeddhist noemen, geen direct contact met een sangha van boeddhisten onderhouden, maar voor wie dit ongebonden boeddhisme geen principiële keuze is. Ook dit kan gezien worden als een vorm van nieuwe spiritualiteit.

Eclectische spiritualiteit[bewerken | brontekst bewerken]

Ten slotte is er een groep die op eclectische wijze uit verschillende bronnen put. Zij ontlenen inspiratie aan het boeddhisme, maar ook aan andere leermeesters en spirituele gemeenschappen. Een voorbeeld hiervan is Andrew Cohen (die van joodse afkomst is), gevormd door Advaita Vedanta en mede geïnspireerd door het boeddhisme.[5] Ook deze groep van eclectici kan ongebonden spiritueel worden genoemd.

Kritieken[bewerken | brontekst bewerken]

Het standpunt van dharmisten kan gezien worden als een filosofisch-idealistisch standpunt, dat de nadruk legt op de Dharmakaya, de kosmische orde en de eeuwige aspecten van de boeddhistische leer.[6] Maar het kan ook gezien worden als een uiting van modern westers individualisme en romantiek: de nadruk op gevoel, op intuïtief inzicht en op een ware essentie achter de wereld der verschijnselen.[7]

Het standpunt van de dharmisten wijkt af van de boeddhistische traditie, waarin een groot belang wordt gehecht aan de formele overlevering van de leer van leraar op leerling.[8][9] Weliswaar kent het boeddhisme de Pratyeka-boeddha, een verlichte die op eigen kracht, zonder leraar, de verlossing bereikt. Maar de boeddhistische traditie stelt ook dat de sangha, de spirituele gemeenschap en het naleven van de vijf voorschriften essentieel zijn voor de overdracht en de oefening van de dharma. Volgens de traditionele opvatting zijn dharmisten dus geen boeddhisten.[10][11]

Het boeddhisme is sinds de loop van haar geschiedenis steeds aan veranderingen onderhevig geweest.[12][13] Het westers boeddhisme heeft de uitdaging om de boeddhistische traditie te integreren in een westerse manier van denken en leven, waarbij onvermijdelijk ook veranderingen plaatsvinden.[1]

Met het citeren van de dalai lama en de Pali-canon wordt er toch een beroep gedaan op de traditie, om geloofwaardigheid te verkrijgen. Dit is een gebruikelijk verschijnsel in geloofsbewegingen, om een zogeheten plausibiliteitsstructuur op te bouwen.[14][15] Iets vergelijkbaars zien we in het christendom, waar apocriefe Bijbelboeken worden toegeschreven aan bekende Bijbelse personages, zoals Henoch, om zodoende de geloofwaardigheid te vergroten.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Verder lezen[bewerken | brontekst bewerken]

  • Yoshinori, Takeuchi (1999), Buddhist Spirituality. Later China, Korea, Japan and the Modern World. Delhi: Motilal Banarsidass Publishers Private Limited
  • Faure, Bernard (1991), The Rhetoric of Immediacy. A Cultural Critique of Chan/Zen Buddhism. Princeton, New Jersey: Princeton Universitu Press. ISBN 0-691-02963-6
  • Donk, W.B.H.J. van de, A.P. Jonkers, G.J. Kronjee en R.J.J. Plum (2006), Geloven in het publieke domein. Verkenningen van een dubbele transformatie. WRR

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]