Extreem grote telescoop

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Artistieke impressie van de European Extremely Large Telescope (E-ELT)
Bron: ESO

Onder een extreem grote telescoop (Engels: extremely large telescope, ELT) wordt verstaan een spiegeltelescoop met een diameter groter dan 20 m, voor gebruik met ultraviolet, zichtbaar of infrarood licht.[1] Telescopen voor andere golflengtegebieden kunnen veel groter zijn; er zijn er van 100 m, zoals de Green Bank Telescope (VS) of de LOFAR.

ELT's worden ontworpen ter vergroting van de kans dat men aarde-achtige planeten rond andere sterren vindt.[2]

Deze telescopen hebben een aantal eigenschappen gemeen. Dat betreft in de eerste plaats een gesegmenteerde hoofdspiegel (net als bijvoorbeeld de bestaande Keck-telescopen), en het gebruik van actieve optiek voor hogere-ordecorrecties.[3][4] Zie voor andere grote telescopen ook het overzicht van de grootste optische telescopen aan het einde van dit artikel.

Hoewel ELT's groot zijn, hebben zij een kleinere apertuur dan de apertuursynthesetelescopen of de grote optische interferometers. Zij hebben echter een veel grotere lichtopbrengst, samen met nog een aantal andere voordelen.

Voorbeelden van ELT's[bewerken | brontekst bewerken]

Het OWL-project (lichtroze achtergrond) is voorlopig opgeschort.
Voor de E-ELT, de TMT en de GMT (lichtgrijze achtergrond) is de financiering op dit moment (mei 2010) rond.
De LBT en de GTC (lichtgele achtergrond) zijn gereed, maar zij zijn iets kleiner.
De GTC valt met een diameter van „slechts” 10,4 m eigenlijk buiten de categorie extreem grote telescopen.

Naam Apertuur (m) Equiv. apertuur Oppervlak (m2) Hoofdspiegel Stand van zaken
november 2018
Overwhelmingly Large Telescope (OWL) 100 100 6000  3048 hexagonale segmenten[5] à 1,6 m Project opgeschort
European Extremely Large Telescope (E-ELT) 39 39 1116 [6] 798 hexagonale segmenten à 1,45 m In aanbouw; de grootste op moment van financiering
Thirty Meter Telescope (TMT) 30 30 655 [3] 492 hexagonale segmenten à 1,45 m Locatie gekozen
Giant Magellan Telescope (GMT) 24,5 21,4 368 [4] 7 spiegels à 8,4 m In aanbouw, 1 spiegel gegoten
Large Binocular Telescope (LBT) 22,8* 11,7 111 2 spiegels à 8,4 m; één montering Grootste binoculaire telescoop;
grootste niet-gesegmenteerde spiegel;
in gebruik sinds 2008
Gran Telescopio Canarias (GTC) 10,4 10,4 74 36 hexagonale segmenten à 1,9 m Grootste enkelvoudige spiegel;
in gebruik sinds 2009

*Basislijn van LBT door middel van apertuursynthese.

Ook kan hier de Very Large Telescope worden genoemd, met 4 spiegels van 8,2 m, 4 van 1,8 m en 1 van 2,61 m. Ze staan ieder op een eigen montering, maar kunnen worden gekoppeld ten behoeve van interferometrie.

Plannen[bewerken | brontekst bewerken]

Rond de eeuwwisseling waren er diverse projecten in ontwikkeling, maar slechts enkele ervan zijn tot concrete plannen gekomen.

Voor de volgende projecten is de financiering geheel of gedeeltelijk rond (stand van zaken medio 2010):

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Referenties[bewerken | brontekst bewerken]

Optische telescopen groter dan 4 meter
Naam Diameter (m) Spiegel Nationaliteit van de sponsors Locatie In gebruik
A. "Extreem grote telescopen" (diameter > 20 m):
Extremely Large Telescope (ELT) 39,3 798 segm. à 1,45 m ESO-landen Cerro Armazones, Chili gepland ca. 2024
Thirty Meter Telescope (TMT) 30 492 segm. à 1,4 m VS, Canada, Japan, China Mauna Kea-observatorium, Hawaï gepland ca. 2029
Giant Magellan Telescope (GMT) 24,5 7 spiegels à 8,4 m VS, Australië, Korea Las Campanas-observatorium, Chili gepland ca. 2024
B. Overige telescopen groter dan 4 meter:
Very Large Telescope 1 t/m 4 4 × 8,2 = 32,8 4 × enkel ESO-landen + Chili Paranal-observatorium, Chili 1998-2001
Keck-telescopen I en II 2 × 10 = 20 gesegmenteerd VS Mauna Kea-observatorium, Hawaï 1993, 1996
Large Binocular Telescope (LBT) 2 × 8,4 = 11,8 2 × enkel VS, Italië, Duitsland Mount Graham Int.-obs., Arizona 2007
Gran Telescopio Canarias (GTC) 10,4 gesegmenteerd Spanje, Mexico, VS Obs. R. de los Muchachos, Can. Eil. 2006
Southern African Large Telescope (SALT) 9,5 gesegmenteerd Zd.-Afrika, VS, VK, Duitsland, Polen, Nw.-Zeeland South African Astron. Obs., Zd.-Afrika 2005
Hobby-Eberly-telescoop (HET) 9,2 gesegmenteerd VS, Duitsland McDonald-observatorium, Texas 1997
Subaru-telescoop (JNLT) 8,3 enkel Japan Mauna Kea-observatorium, Hawaï 1999
Gemini North 8,1 enkel VS, VK, Canada, Chili, Australië, Argentinië, Brazilië Mauna Kea-observatorium, Hawaï 1999
Gemini South 8,1 enkel VS, VK, Canada, Chili, Australië, Argentinië, Brazilië Cerro Pachón, Chili 2001
Atacama-obs. v.d. Univ. van Tokio (TAO) 6,5 enkel Japan Cerro Chajnantor, Chili 2011?
Multiple/Magnum Mirror Telescope (MMT) 6,5 enkel VS Fred L. Whipple Obs., Arizona 1987, 2002
Magellan-1 (‘W. Baade’) en -2 (‘L. Clay’) 6,5 enkel VS Las Campanas-observatorium, Chili 2000, 2002
Bolshoi Teleskop Alt-azimutalnyi (BTA-6) 6 enkel Rusland Zelentsjoekskaja, Karatsjaj-Tsjerk. (Rusl.) 1976
Large Zenith Telescope (LZT) 6 vloeibaar Canada, Frankrijk M. Knapp Research Forest, Brits-Columbia 2003
Haletelescoop 5 enkel VS Palomar-observatorium, Californië 1948
William Herschel-telescoop 4,2 enkel VK, Nederland, Spanje Obs. R. de los Muchachos, Can. Eil. 1987
Southern Astrophys. Res. Telescope (SOAR) 4,1 enkel VS, Brazilië Cerro Pachón, Chili 2002
Niet opgenomen zijn telescopen die nog overwogen worden (zoals de Overwhelmingly Large Telescope (OWL), voorlopig opgeschort, zie ESO).