Fender Precision Bass

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Fender Precision Bass met 'custom contoured body' en palissander toets

De Fender Precision Bass, ook wel "P-bass" genoemd, was de eerste in serie geproduceerde elektrische basgitaar. Hij is ontworpen door Leo Fender en is sinds 1951 bij Fender in productie. De Fender Precision Bass is de best verkochte basgitaar aller tijden.[bron?]

Ontwikkeling[bewerken]

Het instrument is ontworpen in 1950-51 door Leo Fender en zijn ontwikkelteam. Het werd volgens Leo Fender ontwikkeld om de bassist te bevrijden van diens 'hondenhok', zoals de contrabas door hem werd betiteld.

Anders dan dikwijls wordt beweerd, was de Precision Bass niet de eerste elektrische basgitaar. Vijftien jaar eerder had Audiovox Manufacturing Company uit Seattle al een elektrische basgitaar gemaakt. De Fender Precision Bass was echter wel de eerste elektrische basgitaar die in groten getale werd geproduceerd en die een commercieel succes was.
De Precision wordt nog steeds geproduceerd in de fabriek in Corona; een aangepaste versie van het model wordt gemaakt in een Fender-fabriek in Ensenada. Onder de merknaam Squier produceert Fender ook versies in lage lonen-landen.

Ontwerp[bewerken]

Tekening ten behoeve van patentaanvraag

De kast was van essenhout en was geheel vlak (in het Engels slab body genoemd als verwijzing naar een blok hout). Hierin werd een hals uit één stuk esdoornhout geschroefd, met de frets direct in de hals - niet in een afzonderlijke toets. Door de hals liep een stalen halspen die aan de achterzijde van de hals werd ingelaten. De hiervoor benodigde sleuf werd met een strip van walnotenhout afgedekt. De kop was gemodelleerd naar die van de Fender Telecaster. Het geheel werd afgelakt met nitrocelluloselak. Het logo op de kop was een plakplaatje op basis van glucose, en werd over de laklaag aangebracht. Ter bescherming van de kast was deze voorzien van een slagplaat van zwart bakeliet.

Fender Telecaster-achtige kop (hier van een heruitgave uit 2008 van de Fender Precision Bass)

De snaren werden aan de achterkant van de kast ingevoerd en liepen over een brug met twee zadels van bakeliet - één zadel per twee snaren. De stemmechanieken waren Kluson 546 "Reverse"-mechanieken, waarbij door draaien in de klokrichting de snaarspanning toenam.
Leo Fender dacht dat de bespeler de snaren zou aanslaan met de rechterduim, en om dat gemakkelijker te maken werd aan de kant van de G-snaar een vingersteun ("tug bar") van zwart geverfd hout gemonteerd.[1]

De elektronica bestond uit een enkelspoelselement met vier poolstaafjes, een potmeter voor volume en een potmeter met condensator voor de toon. Deze potmeters waren op een metalen plaatje gemonteerd en waren voorzien van van messing knoppen, met ronde bovenkanten.
De Precision was voorzien van metalen kappen over de brug en het element - de laatste om het element af te schermen van magnetische interferentie. De kap over de brug was aan de binnenzijde voorzien van een stuk schuim dat de snaren afdempte, om zo meer het geluid van een contrabas te imiteren.

Brug met twee zadels (hier op een heruitgave uit 2008 van de Fender Precision Bass)

In 1954 werd het ontwerp aangepast en ging de kast meer op de net geïntroduceerde Fender Stratocaster lijken, met een uitgesneden achterkant en meer afgeronde randen (custom contoured body). Tevens werden enkele andere zaken aan het oorspronkelijke ontwerp opgewaardeerd, zoals een brug met twee zadels van staal in plaats van bakeliet, een sunburst-afwerking als optie naast de "butterscotch blonde"-afwerking, en een slagplaat van wit vinyl in plaats van zwart bakeliet.

Split pickup van een Fender Precision Bass

In 1957 werd het ontwerp ingrijpend aangepast. Zo werd de brug opgewaardeerd naar een brug met vier verstelbare metalen zadels zodat de snaarlengte per snaar ingesteld kon worden. Ook werden de snaren voortaan aan de achterzijde van de brug ingevoerd ("toploader") in plaats van door de kast. De grootste verandering was het nieuwe element (Eng. pick-up). Het enkelspoelselement van de eerste Precisions werd vervangen door een split pickup. Eigenlijk waren het twee kleine elementen - één per twee snaren - die als humbucker waren geschakeld. Met dat laatste liep Fender niet te koop, omdat het patent van Gibson op de humbucker nog niet was verlopen.

In hetzelfde jaar werd ook de kop van de hals gewijzigd van het Telecastermodel naar een Stratocastermodel, en de slagplaat werd voortaan van geanodiseerd aluminium gemaakt en werd opnieuw ontworpen, met de volume- en toonregeling op de slagplaat in plaats van op een apart metalen plaatje zoals tot dan het geval was. Twee jaar later werd van het geanodiseerd aluminium alweer afgestapt; de slagplaat was nu van vierlaags celluloid met schildpadmotief. (In 1964 werd het celluloid vervangen door plastic.) In 1959 werd ook de hals gewijzigd. Tot dan zaten de frets direct in de van esdoornhout gemaakte hals, maar vanaf nu zaten ze in een toets van palissander. (Het oude ontwerp van de hals werd in 1970 opnieuw geïntroduceerd; het model met palissander toets bleef daarnaast echter bestaan, en er werd nu ook een fretloze versie daarvan geleverd.)

Het oorspronkelijke ontwerp van de Precision Bass werd, met een paar wijzigingen, in 1968 opnieuw geïntroduceerd, onder de naam Fender Telecaster Bass. Begin jaren tachtig bracht Fender een aantal nieuwe Precision-ontwerpen uit, waaronder in 1981 de Precision Special. Deze basgitaar was gemaakt uit speciale houtsoorten (de eerste bassen waren van walnotenhout) en had vergulde hardware, en een ingebouwde voorversterker. Het jaar erop werd deze basgitaar omgedoopt tot Precision Elite, en later tot Precision Elite II. Deze bassen waren identiek aan de Precision Special, maar hadden in plaats van één split-element, twee split-elementen, zodat de bas ook meer Jazz Bass-achtige klanken kan voortbrengen. Vanaf het eind van de jaren negentig verschenen allerlei speciale uitvoeringen van de Precision Bass. Er bestaat ook een vijfsnarige versie.

Tijdlijn[bewerken]

Fender Precision Bass - van links naar rechts: eerste uitvoering, standaard model met palissander toets, standaardmodel met hals van esdoorn, fretloze uitvoering
  • 1952 - Allereerste modellen, met een vlakke kast van essenhout, een hals van esdoornhout, en een slagplaat van bakeliet. De brug had twee zadels van bakeliet, en de snaren werden door de kast gevoerd. Het element was enkelspoels. De allereerste bassen hadden het serienummer op de brugplaat staan.
  • 1953 - Geen grote wijzigingen tegenover 1952, behalve dat het serienummer nu op de halsplaat stond in plaats van op de brug.
  • 1954 - De kast kreeg uitfrezingen aan de achterzijde en de voorzijde, respectievelijk voor de buik en de elleboog, de zogenaamde "contoured body", dit in navolging van de Fender Stratocaster, die in dat jaar geïntroduceerd werd. Ook werd een 2-tone sunburst (zwart-geel)-afwerking ingevoerd, naast de "butterscotch blonde"-afwerking, en de zwarte slagplaat werd vervangen door een witte van vinyl. De bakelieten zadels van de brug werden vervangen door stalen zadels.
  • 1955 - Geen noemenswaardige wijzigingen tegenover 1954.
  • 1956 - Voor de bassen met sunburst afwerking werd vanaf nu elzenhout gebruikt voor de kast. Voor bassen in de blonde afwerking bleef het essenhout.
Stratocastor-achtige kop (hier op een Fender Precision Bass uit 1981)
  • 1957 - Totale vernieuwing van het model. De kast bleef gelijk, maar de hals kreeg nu een kop die meer leek op die van de Fender Stratocaster. De slagplaat werd opnieuw ontworpen en kreeg de vorm zoals die nu bekend is; hij werd gemaakt van geborsteld en geanodiseerd aluminium, en werd gemonteerd met 10 schroeven. Het enkelspoelselement werd vervangen door een split pickup, met in totaal acht poolstaafjes, waarbij de twee poolstaafjes voor de A-snaar hoger waren dan de andere, om zo voor iedere snaar een gelijke signaalsterkte te bereiken. De brug werd vervangen door een model met voor iedere snaar een afzonderlijk zadel, gemaakt van staal met een schroefdraad ingetapt, om zo de individuele snaarlengte te kunnen regelen. De regelknoppen kregen nu afgeplatte bovenkanten. De verchroomde kappen werden ook opnieuw ontworpen. De kleur van de blonde afwerking werd iets meer wit dan geel. De vingersteun werd nu gemaakt van zwart plastic, en werd gemonteerd met twee schroeven.
  • 1958 - Een 3-tone sunburst (zwart-rood-geel) werd ingevoerd, verder geen noemenswaardige wijzigingen.
  • 1959 - In de zomer van het jaar werd de hals uitgerust met een "slab" palissander toets. De halspen werd nu aan de toetszijde ingelaten, waardoor de strip van walnotenhout aan de achterzijde van de hals niet meer nodig was. De positiemarkeringen werden gemaakt van "clay", een soort van keramische vulstof. Vlak daarna werd de aluminium slagplaat vervangen door een vierlaags celluloid slagplaat met schildpadmotief. Tegen storende interferenties werd onder de slagplaat een dun aluminium afschermingsplaatje aangebracht.
  • 1960 - De twee verhoogde poolstaafjes voor de A-snaar werden weer ingekort. Er kwam een draagknop aan de achterzijde van de kop voor bassisten die de bas liever verticaal bespeelden. De blonde afwerking (en dus ook het essenhout) verdween uit het gamma, om vervangen te worden door een witte afwerking.
  • 1961 - Geen noemenswaardige wijzigingen tegenover 1961, alleen waren vanaf nu ook speciale kleuren tegen een meerprijs van 5% beschikbaar. De standaardkleuren waren wit en 3-tone sunburst.
  • 1962 - Het logo op de kop kreeg nu twee patentnummers onder "PRECISION BASS", en in de zomer van het jaar werd de palissander "slab"-toets vervangen door een dunnere fineer toets. Er waren vanaf nu vier halsprofielen mogelijk, aangeduid van A tot en met D, met A als dunste en D als dikste. B kwam het meest voor. Voor de speciale kleuren werd een drielaags witte slagplaat beschikbaar gesteld.
  • 1963 - Geen noemenswaardige wijzigingen tegenover 1962. Halverwege 1963 kreeg het logo vijf patentnummers.
  • 1964 - De "clay"-positiemarkeringen werden nu gemaakt van imitatie parelmoer, en de gele kleurlaag van de sunburstafwerking werd nu dekkend gemaakt, zodat voor de kast ook minder fraaie stukken hout konden worden gebruikt. Aan de achterzijde van de kop werden uitsparingen gemaakt waarin uitstekende montagebeugels van de stemmechanieken pasten, zodat de mechanieken nu mooi op de kop passen. De slagplaat werd nu gemaakt van plastic in plaats van celluloid.
  • 1965 - In januari werd Fender door CBS overgenomen. Het lettertype van het logo werd nu iets vetter, de gebruikte draad voor de spoelen van het element wijzigde, net als het materiaal waaruit de spoelen en de magneten gemaakt werden. Op de halsplaat stond nu onder het serienummer een grote "F" gestempeld.
  • 1966 - Geen noemenswaardige wijzigingen tegenover 1965, alleen werd nu een esdoornhouten "slab" toets als optie aangeboden.
  • 1967 - Geen noemenswaardige wijzigingen tegenover 1966.
  • 1968 - Het instrument werd nu volledig in polyesterlak afgewerkt, met uitzondering van de voorkant van de kop. De Kluson-stemmechanieken werden vervangen door mechanieken van eigen makelij (hierbij verdwenen ook de inkepingen achteraan de kop), met Fender erin gestempeld, de knop achteraan de kop verdween en het logo werd aanzienlijk uitgerekt en besloeg nu de gehele lengte van de kop, dit teneinde een duidelijker beeld te hebben op de televisie (het zogenaamde "T.V. Friendly"-logo). De frets waren nu ook iets hoger en breder. De zadels van de brug werden niet meer gemaakt van schroefdraad, maar van een glad stuk staal met in het midden een inkeping, het zogenaamde "barrel"-zadel. De intonatieschroef voor de G-snaar was iets langer dan die van de andere snaren.
  • 1969 - Geen noemenswaardige wijzigingen tegenover 1968.
  • 1970 - Een hals uit één stuk esdoornhouten werd weer aangeboden, naast de hals met palissander toets, die nu ook in een fretloze versie werd aangeboden. Voor de kast werd van elzenhout geleidelijk weer overgestapt naar essenhout. De hals werd iets smaller gemaakt. Het aluminium afschermingsplaatje onder de slagplaat verdween.
  • 1971 - Geen noemenswaardige wijzigingen tegenover 1970, de hals van esdoornhout wordt steeds populairder
  • 1972 - Een drielaags zwart-wit-zwarte slagplaat vervangt het schildpaddenmotief.
  • 1974 - De vingersteun ("tug bar") wordt verplaatst van de kant van de G-snaar naar de kant van de E-snaar (duimsteun).
  • 1975 - De stemmechanieken zijn nu van Schaller (met Fender-stempel erop), het logo op de kop wordt weer iets kleiner en het serienummer staat nu mee in het logo op de kop, in plaats van op de halsplaat.
  • 1976 tot 1980 - Geen noemenswaardige wijzigingen tegenover 1975.
  • Na 1980 - Talloze uitvoeringen en speciale versies.

De Precision in de muziek[bewerken]

Mike Mills met Fender Precision Bass, 2004

Vanaf de introductie, begin jaren vijftig, heeft de Precision Bass een vaste plaats in de populaire muziek weten te verwerven. De P-Bass, zoals hij ook wordt genoemd, droeg in belangrijke mate bij aan het geluid van de moderne muziek. Hij werd door Bill Black, de bassist van Elvis Presley "geïntroduceerd" ("Jailhouse Rock"), en werd ook een handelsmerk van Motown, waar bassisten als James Jamerson en Bob Babbitt in de jaren zestig met hun Precision bepalend waren voor de klank van de bands die onder dit muzieklabel huisden. Ook de bekende Stax-bassist Donald "Duck" Dunn maakte in die tijd gebruik van deze Fender-bas.[2]

Ook met de komst van de hardere rockmuziek wordt de Precision nog veel gebruikt (John Entwistle, John McVie, Tony Levin). De Precision Bass is al lange tijd favoriet bij rockbassisten die met een plectrum spelen. Hij heeft een helder en stuwend geluid. Een van de bekendste bespelers is Jean-Jacques Burnel van The Stranglers, die zijn Precision als een solo-instrument hanteerde dat het geluid van de band domineerde ("No more heroes"). Queen-bassist John Deacon gebruikte bijna altijd een Precision Bass in de studio en tijdens concerten. Ook R.E.M. bassist Mike Mills gebruikt deze bas als hoofdbas.

Jet Harris van The Shadows was in 1958 een van de eerste Europeanen die een Fender Precision Bass bespeelde.[bron?]

In Nederland is Herman Deinum van (onder andere) Sweet d'Buster een bekende bespeler.