Gouwe (rivier)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Gouwe
Location Gouwe.PNG
Lengte 14 km
Bron Oude Rijn
Monding Hollandse IJssel
Stroomt door Zuid-Holland
Hefbrug Gouwesluis over de Gouwe bij Alphen aan den Rijn ter hoogte van de kruising met de Oude Rijn.
Hefbrug Gouwesluis over de Gouwe bij Alphen aan den Rijn ter hoogte van de kruising met de Oude Rijn.
Portaal  Portaalicoon   Geografie

De Gouwe is een gekanaliseerde rivier in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, die van noord naar zuid een traject van de Oude Rijn naar de Hollandse IJssel aflegt. De Gouwe fungeert tevens als boezemwater voor het Rijnland.

Etymologie[bewerken | brontekst bewerken]

De Gouwe werd in 1139 voor het eerst vermeld in een oorkonde, onder de Latijnse naam Golda. Hierin werd gesproken over 'nove culture juxta Goldam' (de nieuwe ontginningen aan de Gouwe). In een oorkonde uit 1178 erkent bisschop Godfried dat hij zich 'terram quandam juxta Goldam' (zeker land aan de Gouwe) ten onrechte heeft toegeëigend.[1]

De herkomst van de naam Gouwe is niet met zekerheid vast te stellen. Er bestaan hierover meerdere verklaringen. Een daarvan is dat de naam afgeleid zou zijn van een algemene benaming 'gouw(e)' voor een rivier met een weg erlangs. Een andere verklaring is dat de naam betrekking heeft op de gouden gloed die het water van de Gouwe, ooit een veenstroom, heeft gehad. Deze gloed werd veroorzaakt door het veen dat door het heldere water zichtbaar was. Op beide verklaringen valt echter het nodige af te dingen.[2]

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

De Gouwe is ontstaan als veenstroompje ter hoogte van Boskoop, dat uitkwam op de Hollandse IJssel in Gouda. In de 13e eeuw werd het riviertje de Gouwe door een kanaal verbonden met de Oude Rijn. De monding van de Gouwe in de Hollandse IJssel werd uitgebreid tot een haven met een tolhuis.

In de 15e eeuw werd de rivier gekanaliseerd en was er definitief een betrouwbare route tussen Alphen aan den Rijn en Gouda. De Gouwe maakte deel uit van de voornaamste (verplichte) scheepvaartverbinding in Holland, die Dordrecht met Haarlem en later met Amsterdam verbond. De steden aan de route hielden samen met de graven van Holland, die bij Gouda en Spaarndam tol hieven, deze route in stand, tot ongenoegen van steden als Delft en Leiden. De visrechten op de Gouwe waren een heerlijk recht. Binnen de gemeente Alphen aan den Rijn waren de visrechten in de vroege negentiende eeuw in handen van Theodorus Pieter baron de Smeth.

Er dienden Gouwerechten te worden betaald, een scheepvaartrecht dat eind vorige eeuw pas werden afgeschaft. In 1895 werden ze al eens verlaagd door de Provincie Zuid-Holland, die ze ook gelijk zelf ging innen. Vanaf 1936 werden ze geheven op de Julianasluis. Vanaf 1938 werden ze voor in-varende schepen ook geheven bij Gouwsluis. Na betaling daar moest het kopie betaalbewijs weer persoonlijk op het sluiskantoor in het midden van de kolk van de Julianasluis worden inleveren, de sluis ging niet eerder open.

Verbindingen[bewerken | brontekst bewerken]

De Gouwe is een belangrijke route voor de binnenvaart. In 2017 voeren er zo'n 16.000 vrachtschepen naast zo'n 10.000 schepen in de recreatie.[3] Naar het noorden wordt de stroom voortgezet in het Aarkanaal (de voormalige Kromme Aar), die weer een route vormt in de richting van het Amstel-Drechtkanaal en de Amstel. De Gouwe is ook onderdeel van de zogenaamde Staande Mastroute voor de zeilvaart.

Aan de noordkant bevindt zich Gouwsluis te Alphen aan den Rijn. Dan volgen de dorpen Boskoop en Waddinxveen en aan de zuidkant de stad Gouda, waar de Gouwe zich vertakt in een oude stroom door de stad en een westelijk kanaal (Gouwekanaal met de Julianasluis) erlangs. Bij Gouda bevond zich van oudsher een sluis met een tol. Deze Havensluis vormde tot in de jaren vijftig van de 20e eeuw de verbinding tussen de Haven en de Gouwe met de Hollandse IJssel. Een andere verbinding tussen de Gouwe en de IJssel wordt gevormd door de Mallegatsluis en loopt via de Turfsingel. Bij Alphen aan den Rijn bevindt zich ook het "alpherium" ook wel Alphense Container Terminal genoemd.

Oeververbindingen over de Gouwe[bewerken | brontekst bewerken]

Kenmerkend voor de Gouwe zijn de drie hefbruggen. Verder bevinden zich twee aquaducten onder de rivier en nog zeven andere bruggen over de rivier. Hieronder een overzicht van alle bruggen en aquaducten vanaf de Julianasluis in het zuiden naar de Oude Rijn in het noorden:
(A=aquaduct, B=brug)

Nr.: Naam: Soort: Traject: Afbeelding:
B1 Julianasluisbrug-Zuid verkeersbrug
(2 ophaalbrugen)
Gouda - Moordrecht
(Rotterdamseweg)
Julianasluis Gouda maart 2004 klein.JPG
B2 Julianasluisbrug-Noord verkeersbrug
(2 ophaalbrugen)
N207
Gouda - Moordrecht
(Kanaaldijk)
Julianasluis Gouda maart 2004 klein.JPG
B3 Hoge Gouwespoorbrug spoorbrug
(hefbrug)
Gouda - Rotterdam
(Spoorlijn Utrecht - Rotterdam)
Gouda - Den Haag
(Spoorlijn Gouda - Den Haag)
Hoge Gouwe spoorbrug.JPG
B4 Lage Gouwespoorbrug spoorbrug
(draaibrug)
Gouda - Alphen aan den Rijn
(Spoorlijn Gouda - Alphen aan den Rijn)
Gouwespoorbrug laag.jpg
B5 Coenecoopbrug verkeersbrug
(basculebrug)
N207
Waddinxveen - Gouda
Coenecoopbrug.JPG
A1 Gouwe-aquaduct aquaduct A12E25E30
Den Haag - Arnhem
A12-Gouwe-aquaduct.jpg
B6 Amaliabrug verkeersbrug
(basculebrug)
N451
Waddinxveen - Gouda
Amaliabrug Waddinxveen 03.jpg
B7 Hefbrug Waddinxveen verkeersbrug
(Hefbrug)
Waddinxveen
(Kerkweg-Oost)
200307 Hefbrug Waddinxveen - Geopend.jpg
B8 Hefbrug Boskoop verkeersbrug
(Hefbrug)
Boskoop
(Reijerskoop)
200408 Hefbrug Boskoop.jpg
A2 Alphen-aquaduct aquaduct N11
Leiden - Bodegraven
Aquaduct Alphen a.d. Rijn.jpg
B9 Gouwespoorbrug spoorbrug
(draaibrug)
Woerden - Leiden
(Spoorlijn Woerden - Leiden)
Gouwsluis-spoorbrug nrd.JPG
B10 Hefbrug Gouwesluis verkeersbrug
(hefbrug)
Alphen aan den Rijn
(Goudse Schouw)
200407 Hefbrug Gouwesluis.jpg
Zie de categorie Gouwe river van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.