Koninklijke Schouwburg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Haagse Schouwburg)
Ga naar: navigatie, zoeken
De Schouwburg
Plattegrond n.a.v. een onderzoek naar de brandveiligheid van de Koninklijke Schouwburg. 1891.

De Koninklijke Schouwburg is een theater in het hart van Den Haag.

Paleisje[bewerken]

In 1766 liet prins Karel Christiaan van Nassau-Weilburg, de zwager van stadhouder Willem V, een paleisje aan het Korte Voorhout bouwen voor hemzelf en zijn 23-jarige echtgenote, prinses Carolina van Oranje-Nassau. De architect was Pieter de Swart, die twee jaar lang op kosten van Willem IV in Parijs had gestudeerd. De Swart maakte een ontwerp in Lodewijk XVI-stijl voor een 77 meter breed en drie verdiepingen hoog gebouw dat om een sterk gebogen halfronde cour gevormd is. Aan de voorkant zouden van links naar rechts een biljartkamer komen, dan een slaapkamer, een kabinet en een antichambre, aan de tuinkant een muziekzaal, een danszaal en een gezelschapskamer, waar vijf gobelins de muren zouden sieren. Verder waren er twee canapé's en achttien fauteuils met verguld houtwerk besteld em vijf bronzen wandluchters. De gordijnen zouden van damast worden gemaakt. In 1769 verhuisde prins Karel naar Weilburg, waar Carolina in 1787 overleed. Veel haast met de bouw van zijn paleis in Den Haag had hij dus niet. In 1774 was een deel van het paleisje klaar, maar De Swart was in het voorgaande jaar overleden. De bouw werd niet afgemaakt, en zijn bouwtekeningen werden geveild.
Door de Franse bezetting moest de bouw worden stopgezet. Na het overlijden van prins Karel verkochten zijn erfgenamen zijn Haagse bezittingen op het voltooide stukje paleis na. Lange tijd stond het onafgemaakt en leeg en er werd al besloten het weer af te breken toen een groep vooraanstaande Haagse burgers in 1802 het paleisje voor 99 jaar huurde om het tot een schouwburg te verbouwen. Om het gebouw te testen liet men een regiment met volle bepakking over de balkons lopen. De stevigheid werd goedgekeurd. Er mocht een schouwburg komen.

Schouwburg[bewerken]

Er werd al veel toneel gespeeld in Den Haag, maar altijd ‘op locatie’, waar het maar uitkwam. Er waren wel enkele theatertjes geweest, maar die waren zo armoedig dat ze nauwelijks de naam 'theater' verdienden. In 1804 opende de “Nieuwe Haagse Stadsschouwburg” zijn deuren. Architect J. van Duyfhuis was voor de verbouwing verantwoordelijk. De schouwburg werd per avond verhuurd aan toneelgezelschappen, er was geen eigen huisgezelschap.

Koning Willem II was van 1841 tot 1853 eigenaar van de Koninklijke Schouwburg. De Franse opera en het Nederlandse toneel kwamen onder zijn leiding tot grote bloei. Er werd toen meer opera dan theater opgevoerd, bijna uitsluitend in het Frans. In 1863 werd het interieur van de schouwburg gemoderniseerd door architect W.C. van der Waeyen Pieterszen.

Quaestie[bewerken]

In 1901 besloot de Haagse gemeenteraad tot sluiting van de schouwburg wegens brandgevaar. Ondertussen kwam het tot een heftig debat in de stad over het behoud van de Koninklijke Schouwburg, de zogenaamde 'Schouwburg-quaestie', die uiteindelijk ten gunste van de voorstanders van de verbouwing werd beslist. Tien jaar later werd de schouwburg inderdaad tijdelijk gesloten. Stadsbouwmeester J.J. Gort voerde een grootscheepse verbouwing uit, waarbij de hele binnenbouw rondom de zaal werd gereorganiseerd. Ook kreeg de speelzaal zelf een rijkversierd ovaal plafond, dat beschilderd werd door Henricus Jansen en voorzien werd van een kolossale kroonluchter in Secession-stijl.

In 1929 vond een uitgebreide verbouwing van het "achterhuis" plaats. De schouwburg kreeg een toneeltoren, zodat de decors naar boven uit het zicht van het publiek weggetrokken konden worden. Ook kleedkamers en dergelijke werden gemoderniseerd.

De Haagse Comedie werd het huisgezelschap van de Schouwburg. Hier werd de zogenaamde 'Haagse stijl' gecultiveerd, een kenmerkende acteerstijl. Veel bekende acteurs hebben bij de Haagse Comedie gespeeld, zoals Anne Wil Blankers, Ko van Dijk en Paul Steenbergen. In 1988 werd de Haagse Comedie omgevormd tot het Nationale Toneel.

Renovatie[bewerken]

In 1997-1999 onderging de Koninklijke Schouwburg een hoognodige renovatie. De gemeente Den Haag trok als eigenaar 31 miljoen gulden uit voor deze zeer ingrijpende verandering onder leiding van de Belgische architect Charles Vandenhove. Allerlei ondoorzichtige en daardoor gevaarlijke trappenhuizen werden vervangen door twee glazen trappenhuizen aan weerszijden van de zaal. Er kwam een lift voor bezoekers, de technische installaties werden vernieuwd, er kwam een betere luchtverversing in de zaal en nieuwe stoelen met meer beenruimte. Een nieuwe lichtbrug in de zaal onder het beschilderde plafond maakte een uitgekiende toneelbelichting mogelijk.

Op 18 september 1999 werd de Koninklijke Schouwburg na deze ingrijpende verbouwing heropend. De belangstelling voor deze feestelijke gebeurtenis was groot. De Haagse wethouder Louise Engering verrichtte de opening van het gebouw. Daarna vond de première plaats van "Oude Mensen" door het Nationale Toneel in de regie van Ger Thijs. Oud-directeur Hans van Westreenen kreeg een koninklijke onderscheiding uitgereikt door burgemeester Deetman.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • 175 jaar Koninklijke Schouwburg, door C.H. Slechte, G. Verstraete en L. van der Zalm, Kruseman, 1979