Jesse Owens

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Jesse Owens
Jesse Owens op de Spelen in 1936
Jesse Owens op de Spelen in 1936
Volledige naam James Cleveland Owens
Bijnaam Jesse
Geboortedatum 12 september 1913
Geboorteplaats Oakville, Alabama
Overlijdensdatum 31 maart 1980
Overlijdensplaats Tucson, Arizona
Lengte 1,78 m
Gewicht 71 kg
Sportieve informatie
Discipline sprint, hordelopen, verspringen
Trainer/coach Charles Riley
Eerste titel Amerikaans kampioen verspringen 1933
OS 1936
Extra Wereldrecordhouder 100 m 1936-1956, 200 m 1936-1940, ver-springen 1935-1960, 4 x 100 m 1936-1956
Portaal  Portaalicoon   Atletiek

James Cleveland (Jesse) Owens (Oakville[1] (Alabama), 12 september 1913 - Tucson (Arizona), 31 maart 1980) was een Amerikaanse atleet, die vier gouden medailles won bij de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn.

Biografie[bewerken]

Als zevenjarige aan het werk[bewerken]

Owens was de zoon van Henry en Emma Owens en was de zevende[2] van in totaal elf[3] kinderen. Zijn vader, de zoon van een slaaf, werkte op een katoenplantage. Op zevenjarige leeftijd moest ook Jesse gaan werken. Twee jaar later verhuisde het gezin naar Cleveland.[3] Zijn bijnaam Jesse kreeg hij van een leraar op de lagere school, die hem verkeerd verstond toen hij als zijn naam J.C. Owens opgaf.
Hij werd ontdekt door zijn turnleraar Charles Riley. Riley bood de jonge Jesse Owens aan om hem te trainen, maar dat bleek eerst onmogelijk, omdat Jesse moest bijklussen bij een kruidenier voor zijn ouders. Riley bood aan om 's ochtends te trainen en Jesse ging akkoord.

De knaap bleek een wonderkind te zijn en talloze universiteiten probeerden hem in te lijven. Uiteindelijk koos hij voor de Staatsuniversiteit van Ohio. Toch kreeg hij hier te maken met racisme, dat hem dwong in 'zwarte' gelegenheden te eten en te slapen. Hij kreeg ook geen beurs, dus bleef hij bijklussen bij de kruidenier.

Zes wereldrecords in 45 minuten[bewerken]

Volgens Amerikaanse atletiekkenners leverde Owens zijn meest indrukwekkende prestatie in 1935. Tijdens een wedstrijd in de Big Ten Championships in Ann Arbor verbeterde hij binnen 45 minuten op vier atletieknummers in totaal zes wereldrecords; bij het verspringen en op drie loopnummers, de 100 en 220 yd (tevens een WR voor de 200 m) en de 220 yd horden (tevens een WR voor de 200 m horden).[4] Zijn wereldrecord verspringen zou 25 jaar niet verbeterd worden. In 1936 verbeterde hij het wereldrecord op de 100 m tot 10,2. Het zou twintig jaar duren voor zijn record opnieuw werd gebroken.

OS in Berlijn: viermaal goud[bewerken]

Owens mocht naar de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn. Adolf Hitler greep deze Spelen aan als propagandamiddel voor zijn nationaalsocialistische politiek. De nadruk werd gelegd op prestaties van de zogenoemde arische sporters, die als übermenschen werden gezien. In dit verband moet dan ook het 'sprookje' worden gezien, dat Hitler geweigerd zou hebben Owens de hand te schudden na diens overwinning op de 100 meter sprint. In werkelijkheid schudde Hitler op de eerste dag van de Spelen slechts de hand van de Duitse winnaars. Toen hem vanuit de organisatie van de Spelen het verzoek bereikte om óf alle winnaars de hand te schudden, óf geen een, koos Hitler voor het laatste. Owens zelf merkte hierover op: "Ik werd niet uitgenodigd om Hitler de hand te schudden, maar ik werd ook niet uitgenodigd op het Witte Huis om de president de hand te schudden."

Jesse Owens won in Berlijn goud op de 100 m, de 200 m, het verspringen en met de 4 x 100 m estafetteploeg. Aanvankelijk had hij geen negatieve indruk van het regime in Duitsland: hij mocht er gaan en staan waar hij wilde, terwijl hij terug in de Verenigde Staten weer achterin de bus moest zitten. Zelfs na zijn triomfantelijke tickertapeparade in New York moest hij de goederenlift van het Waldorf-Astoria gebruiken om zijn eigen erereceptie bij te kunnen wonen.

Het leven na de Spelen[bewerken]

Na Berlijn veranderde het leven van Jesse Owens drastisch. De Amerikaanse Atletiekfederatie onder leiding van Avery Brundage eiste namelijk van hem dat hij deelnam aan meetings in Duitsland, Engeland en Zweden. Hij liep in zeven dagen tien races, nog afgezien van het aantal vertesprongen. Hij vermagerde zienderogen en liep psychisch en emotioneel op zijn tandvlees. De AAU wilde echter van geen wijken weten, want Owens was bijzonder veel geld waard, al merkte hij daar voor zichzelf niets van — hij streed immers volgens de olympische eed. Toen Owens ten slotte, totaal vermoeid als hij was, weigerde mee te gaan naar Stockholm, deed de AAU hem ogenblikkelijk in de ban: er volgde automatisch een schorsing. Terwijl hij deze uitsluiting aanvocht, oefende hij bij de legendarische filmacteur-tapdanser Bill (Bojangles) Robinson. Ook werd hij intussen uitgeroepen tot Amerikaans atleet van het jaar. De AAU hield echter voet bij stuk en bevestigde haar eigen vonnis. Er zat voor Owens niets anders op dan zijn talent te gelde te maken. En zo werd hij een bezienswaardigheid tijdens evenementen en in de pauze van baseballwedstrijden. Hij sprintte voor grof geld tegen paarden, honden, treinen, ijsschaatssters en baseballspelers.[2]

Schulden door faillissement[bewerken]

Naast deze nogal uitzonderlijke, vernederende vorm van geld verdienen zocht hij ook naar een wat meer reguliere manier. Eén van zijn eerste banen was instructeur van een gokpaleis, waar hij 130 dollar per maand verdiende. Daarna stapte hij in het zakenleven. Te goeder trouw leende Owens zijn naam en financiële verantwoordelijkheid aan een keten van filialen van een kledingreinigingsbedrijf. Toen dit failliet ging, zat Owens met een forse schuld van 114.000 dollar opgescheept.[3]

Kosmopoliet[bewerken]

Na de oorlog ging het in financieel opzicht beter met hem. Hij startte in 1950 een publicrelationsbureau en trok vele sponsors aan. Voor deze sponsors ontwikkelde hij zich tot een soort van entertainer. Later evolueerde hij tot een kosmopoliet, die overal de Amerikaanse waarden van vrijheid en democratie uitdroeg. Bij de vijftiende verjaardag van de Spelen van Berlijn, op 15 augustus 1951, werd hij in het Olympisch Stadion door 75 duizend Duitsers als een held ontvangen. Burgemeester Schreiber sprak bij die gelegenheid de historische woorden: 'In 1936 weigerde Hitler je de hand te schudden. Vandaag zal ik dat rechtzetten door ze allebei vast te nemen en in de lucht te houden.'[2]

In 1976 werd hij door President Ford onderscheiden met de Medal of Freedom, één van de hoogste Amerikaanse onderscheidingen. Vier jaar later overleed hij, op 66-jarige leeftijd, aan de gevolgen van kanker.

Privéleven en gezin[bewerken]

Owens en Minnie Ruth Solomon ontmoetten elkaar op de Fairmount Junior High School in Cleveland toen hij vijftien jaar oud was en zij dertien. Ze hadden gedurende de gehele schooltijd verkering met elkaar en Ruth beviel in 1932 van hun eerste dochter, Gloria. Zij trouwden in 1935 en kregen nog twee dochters: Marlene, geboren in 1937, and Beverly, geboren in 1940.

Owens' levensverhaal is te lezen in The Jesse Owens Story, dat ook verfilmd is, in 1984.

Titels[bewerken]

  • Olympisch kampioen 100 m - 1936
  • Olympisch kampioen 200 m - 1936
  • Olympisch kampioen verspringen - 1936
  • Olympisch kampioen 4 x 100 m - 1936
  • Amerikaans kampioen 100 m - 1936
  • Amerikaans kampioen verspringen - 1933, 1934, 1936
  • Amerikaans indoorkampioen verspringen - 1934, 1935
  • NCAA kampioen 100 m - 1942, 1943
  • NCAA kampioen 200 m - 1941, 1942
  • NCAA kampioen 220 yd horden - 1935, 1936
  • NCAA kampioen verspringen - 1941, 1942

Persoonlijke records[bewerken]

Onderdeel Prestatie Datum Plaats
100 m 10,2 s (ex-WR) 20 juli 1936 Chicago
200 m 20,7 s (ex-WR) 5 augustus 1936 Berlijn
verspringen 8,13 m (ex-WR) 25 mei 1935 Ann Arbor

Palmares[bewerken]

100 m[bewerken]

  • 1936: Goud OS - 10,3 s (wind)

200 m[bewerken]

  • 1936: Goud OS - 20,7 s

verspringen[bewerken]

  • 1936: Goud OS - 8,06 m

4 x 100 m estafette[bewerken]

  • 1936: Goud OS - 39,8 s

Onderscheidingen[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • Lolkama, Drs. J. (1992) Triomf en tragiek van de Olympische Spelen - 1896 tot heden De Vrieseborch ISBN 90 6076 345 9
  • Matthews, P. e.a. (1993) The Guinness International Who's Who of Sport Guinness Publishing Ltd ISBN 0 85112 980 3
  • Holland, G. van en Willems, R. (2008) Van Jesse Owens tot Lornah Kiplagat, Uitg. De Arbeiderspers/Het Sporthuis ISBN 978 90 295 6647 6

  1. Diverse bronnen geven afwijkende informatie ten aanzien van de geboorteplaats van Jesse Owens. Zie onder meer
    - Megede, E. zur (1970) Die Geschichte der olympischen Leichtathletik - Band 1: 1896-1936 Verlag Bartels & Wernitz KG (geb. plaats: Danville - Ilinois)
    - Matthews, P. e.a. (1993) The Guinness International Who's Who of Sport Guinness Publishing Ltd ISBN 0 85112 980 3 (geb. plaats: Decatur - Alabama)
    De Nederlandstalige wikipedia gaat echter uit van de informatie, die is gebaseerd op de Jesse Owens' Memorial Olympic Site
  2. a b c Uit Jesse Owens ist ein Berliner, gepubliceerd in Van Jesse Owens tot Lornah Kiplagat door Guus van Holland en Raf Willems, bron: zie hierboven
  3. a b c Uit Triomf en tragiek van de Olympische Spelen - 1896 tot heden door Drs. Joh. Lolkama, bron: zie hierboven
  4. Uit The Guinness International Who's Who of Sport door Peter Matthews e.a., bron: zie hierboven

Externe links

Voorganger:
Vlag van Japan Takayoshi Yoshioka
Wereldrecordhouder 100m (mannen)
20 juni 1936 - 6 juni 1941
Opvolger:
Vlag van Verenigde Staten Harold Davis
Voorganger:
Vlag van Japan Chuhei Nambu
Wereldrecordhouder verspringen (mannen)
25 mei 1935 - 12 augustus 1960
Opvolger:
Vlag van Verenigde Staten Ralph Boston