Kantonsraad

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Kantonsraad
Wetgevend orgaan van Vlag van Zwitserland Zwitserland
Embleem van de Bondsvergadering.
Embleem van de Bondsvergadering.
Algemene informatie
Opgericht in 1848
Aantal leden 46
Ontmoetingsplaats Federaal Paleis, Bern
Huidige legislatuur (2019-2023)
Verkozen op 20 oktober 2019
Voorzitter Hans Stöckli
1e vicevoorzitter Alex Kuprecht
2e vicevoorzitter Thomas Hefti
Zetelverdeling Suisse Conseil des États 2019.svg
Partijen Bondsraadspartijen (40):

Oppositie (6):

Andere
Website https://www.parlament.ch/
Portaal  Portaalicoon   Politiek
Dit artikel is een deel van de serie over de Politiek in Zwitserland
Zegel van de Verenigde Staten
Algemeen
Politiek in Zwitserland
Verkiezingen in Zwitserland
Overheid van Zwitserland
Kantons van Zwitserland
Regering
Bondsraad (lijst)
Bondspresident (lijst)
Bondskanselier (lijst)
Parlement
Bondsvergadering
Nationale Raad (lijst)
Kantonsraad (lijst)
Partijen
Partijen in Zwitserland
Portaal  Portaalicoon  Politiek
Portaal  Portaalicoon  Zwitserland

De Kantonsraad (Duits: Ständerat, Frans: Conseil des États, Italiaans: Consiglio degli Stati, Reto-Romaans: Cussegl dals Stadi) is een van de twee kamers van het Bondsvergadering, het Zwitsers federaal parlement. De Kantonsraad vertegenwoordigt de zesentwintig Zwitserse kantons en werd opgericht door de Zwitserse Grondwet in 1848.

Samenstelling[bewerken | brontekst bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van leden van de Kantonsraad van Zwitserland (2019-2023) voor de huidige samenstelling van de Kantonsraad.

De Kantonsraad telt 46 zetels. Van 1848 tot de oprichting van het kanton Jura in 1979 telde de Kantonsraad 44 zetels.[1] De Zwitserse Grondwet noemt de leden van de Kantonsraad 'volksvertegenwoordigers',[2] maar informeel ook weleens gemakkelijkheidshalve Kantonsraadsleden of senatoren worden genoemd. In het Duits gebruikt men ook de benamingen Ständerät of Ständerätin en in het Frans conseiller aux États of conseillère aux États. Hun mandaat duurt vier jaar.

Terwijl de Nationale Raad de Zwitserse bevolking vertegenwoordigt, is de Kantonsraad de vertegenwoordiger van de Zwitserse kantons. Twintig kantons verkiezen elk twee Kantonsraadsleden. De voormalige halfkantons Nidwalden, Obwalden, Bazel-Stad, Basel-Landschaft, Appenzell Innerrhoden en Appenzell Ausserrhoden verkiezen elk slechts één Kantonsraadslid. Dit maakt dat het grootste kanton Zürich met meer dan 1.500.000 inwoners in de Kantonsraad even zwaar doorweegt als bijvoorbeeld het kanton Uri, dat iets meer dan 36.000 inwoners telt, en dat het kanton Basel-Landschaft bijvoorbeeld met een kleine 300.000 inwoners slechts één Kantonsraadslid heeft.

Kiessysteem[bewerken | brontekst bewerken]

De kantons zijn bevoegd om te bepalen hoe de Kantonsraadsleden worden verkozen.[3] In de kantons Jura en Neuchâtel verkiest men de Kantonsraadsleden op grond van het systeem van evenredige vertegenwoordiging. De overige kantons kennen een vorm van een meerderheidssysteem in twee rondes. De eerste ronde vindt plaats op dezelfde dag als de verkiezing van de Nationale Raad, met name iedere vier jaar op de laatste zondag van oktober. Om te worden verkozen moet een kandidaat in de meeste kantons 50% van de stemmen halen. Indien dit niet het geval is, vindt een tweede ronde plaats. Als algemene uitzondering hierop wordt het Kantonsraadslid van Appenzell Innerrhoden verkozen door de Landsgemeinde bij handopsteking.

Plenaire vergaderzaal van de Kantonsraad in het Federaal Paleis in Bern.

Verder zijn er ook nog kleine verschillen tussen de kantonnale kiessystemen. Een voorbeeld hiervan is het al dan niet meerekenen van blanco stemmen en ongeldige stemmen in de berekening van de meerderheid van het aantal stemmen. Ook de voorwaarden om deel te nemen aan een tweede ronde verschillen per kanton. In sommige kantons geldt immers een ondergrens: kandidaten die niet meer haalden dan een bepaald percentage, mogen niet deelnemen aan de tweede ronde. In andere kantons is het dan weer toegelaten om de kandidaat te vervangen tussen beide rondes. Bovendien is ook de datum van de tweede ronde verschillend. Tweede rondes vinden immers plaats drie tot vijf weken na de eerste ronde, op een kantonnaal bepaalde datum.

Oorspronkelijk werden de Kantonsraadsleden, als vertegenwoordigers van de kantons, verkozen door de kantonnale parlementen en niet door de bevolking. De bevolking werd immers vertegenwoordigd door de Nationale Raad. Vanaf 1867 begonnen kantons echter hun Kantonsraadsleden te verkiezen door de bevolking. Obwalden was dat jaar het eerste kanton dat zijn vertegenwoordiger in de Kantonsraad door de bevolking liet verkiezen. Pas meer dan 100 jaar later, in 1977, voerde Bern als laatste kanton deze rechtstreekse verkiezing in. Het in 1979 opgerichte kanton Jura liet zijn vertegenwoordiging in de Kantonsraad onmiddellijk door de bevolking verkiezen.

Kanton Invoering
Flag of Canton of Obwalden.svg Obwalden 1867
Flag of Canton of Zürich.svg Zürich 1869
Flag of Canton of Solothurn.svg Solothurn 1869
Flag of Canton of Thurgau.svg Thurgau 1869
Flag of Canton of Schaffhausen.svg Schaffhausen 1876
Flag of Canton of Nidwalden.svg Nidwalden 1877
Flag of Canton of Appenzell Ausserrhoden.svg Appenzell Ausserrhoden 1877
Flag of Canton of Graubünden.svg Graubünden 1880
Flag of Canton of Zug.svg Zug 1881
Kanton Invoering
Flag of Canton of Glarus.svg Glarus 1887
Flag of Canton of Uri.svg Uri 1888
Flag of Canton of Basel.svg Bazel-Stad 1889
Flag of Canton of Basel Land.svg Bazel-Landschap 1892
Flag of Canton of Tessin.svg Ticino 1892
Flag of Canton of Geneva.svg Genève 1893
Flag of Canton of Appenzell Innerrhoden.svg Appenzell Innerrhoden 1895
Flag of Canton of Schwyz.svg Schwyz 1898
Flag of Canton of Lucerne.svg Luzern 1904
Kanton Invoering
Flag of Canton of Aargau.svg Aargau 1904
Flag of Canton of Vaud.svg Vaud 1917
Flag of Canton of Valais.svg Wallis 1921
Flag of Canton of Sankt Gallen.svg Sankt Gallen 1967
Flag of Canton of Neuchâtel.svg Neuchâtel 1971
Flag of Canton of Fribourg.svg Fribourg 1972
Flag of Canton of Bern.svg Bern 1977
Flag of Canton of Jura.svg Jura (1979)

Zetelverdeling[bewerken | brontekst bewerken]

Leden per kanton[bewerken | brontekst bewerken]

De Kantonsraad telt 46 leden. Twintig kantons hebben recht op twee Kantonsraadsleden. Zes kantons hebben slechts één vertegenwoordiger.

Kanton Aantal leden Lijst
Flag of Canton of Aargau.svg Aargau 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Appenzell Ausserrhoden.svg Appenzell Ausserrhoden 1 zetel ledenlijst
Flag of Canton of Appenzell Innerrhoden.svg Appenzell Innerrhoden 1 zetel ledenlijst
Flag of Canton of Basel Land.svg Bazel-Landschap 1 zetel ledenlijst
Flag of Canton of Basel.svg Bazel-Stad 1 zetel ledenlijst
Flag of Canton of Bern.svg Bern 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Fribourg.svg Fribourg 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Geneva.svg Genève 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Glarus.svg Glarus 2 zetels ledenlijst
Kanton Aantal leden Lijst
Flag of Canton of Graubünden.svg Graubünden 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Jura.svg Jura 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Lucerne.svg Luzern 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Neuchâtel.svg Neuchâtel 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Nidwalden.svg Nidwalden 1 zetel ledenlijst
Flag of Canton of Obwalden.svg Obwalden 1 zetel ledenlijst
Flag of Canton of Sankt Gallen.svg Sankt Gallen 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Schaffhausen.svg Schaffhausen 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Schwyz.svg Schwyz 2 zetels ledenlijst
Kanton Aantal leden Lijst
Flag of Canton of Solothurn.svg Solothurn 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Thurgau.svg Thurgau 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Tessin.svg Ticino 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Uri.svg Uri 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Vaud.svg Vaud 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Valais.svg Wallis 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Zug.svg Zug 2 zetels ledenlijst
Flag of Canton of Zürich.svg Zürich 2 zetels ledenlijst

Leden per partij[bewerken | brontekst bewerken]

De 46 zetels van de Kantonsraad worden voornamelijk ingenomen door de vier grootste partijen van Zwitserland (CVP/PDC, FDP/PLR, SP/PS en SVP/UDC). Dit zijn overigens ook de partijen die zijn vertegenwoordigd in de Bondsraad. Traditioneel is de Christendemocratische Volkspartij de grootste in de Kantonsraad, met uitzondering van de jaren 1990, toen de Vrijzinnig-Democratische Partij de grootste was. Tot 1999 waren eveneens enkele kleine partijen vertegenwoordigd in de Kantonsraad. Van 1999 tot 2007 hadden enkel de regeringspartijen nog Kantonsraadszetels. Sinds de parlementsverkiezingen van 2007 deden opnieuw enkele kleinere partijen hun intrede, zij het dat de regeringspartijen nog steeds ruim in de meerderheid zijn. De grootste partij per legislatuur is in het vet aangeduid.

Zetelverdeling in de Kantonsraad (1979-2019)
Partij Akf. 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019
Christendemocratische Volkspartij CVP/PDC 18 18 19 16 16 15 15 15 13 13 13
Vrijzinnig-Democratische Partij.De Liberalen FDP/PLR 11 14 14 18 17 17 14 12 11 13 12
Sociaaldemocratische Partij van Zwitserland SP/PS 9 6 5 3 5 9 9 9 11 12 9
Zwitserse Volkspartij SVP/UDC 5 5 4 4 5 7 8 7 5 5 6
Groene Partij van Zwitserland GPS/PES - - - - - - - 2 2 1 5
Burgerlijk-Democratische Partij BDP/PBD - - - - - - - - 1 1 -
Groen-liberale Partij GLP/PVL - - - - - - - 1 2 - -
Liberale Partij van Zwitserland LPS/PLS 3 3 3 3 2 - - - - - -
Alliantie van Onafhankelijken LdU/AdI - - 1 1 1 - - - - - -
Liga van Ticino Lega - - - 1 - - - - - - -
Overige Overige - - - 1 - - 0 0 1 1 1

Voorzitter[bewerken | brontekst bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van voorzitters van de Kantonsraad voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Ieder jaar wordt er een nieuwe voorzitter van de kantonsraad gekozen. De raadsleden van de Kantonsraad kiezen op instructie van hun kanton de voorzitter. In de periode 2019-2020 is de socialist Hans Stöckli voorzitter.

Trivia[bewerken | brontekst bewerken]

Tot 2014 werden de stemmingen met de hand geteld. Hier een beeld uit 1991.
  • De debatten in de Kantonsraad worden meestal in het Zwitsers Hoogduits of het Frans gevoerd. Italiaans is minder gebruikelijk. In tegenstelling tot de Nationale Raad (de andere kamer van de federale Bondsvergadering) of bijvoorbeeld Kamer van volksvertegenwoordigers of de Senaat in België, die tevens federale parlementaire vergaderingen zijn in een meertalig federaal land, staat er de leden van de Kantonsraad geen simultaanvertaling ter beschikking van de tussenkomsten in andere landstalen dan de moedertaal. Kantonsraadsleden worden geacht de andere landstalen dan de eigen moedertaal te begrijpen.
  • Sinds 2014 gebeuren de stemmingen in de Kantonsraad elektronisch. Voordien werd gestemd met handopsteking en werden de stemmen handmatig geteld.
  • In de kantons Appenzell Innerrhoden, Luzern, Obwalden, Schaffhausen, Schwyz, Solothurn, Sankt Gallen, Zug en Zürich heeft het kantonnaal parlement eveneens de benaming Kantonsraad.
  • Tijdens de coronacrisis in Zwitserland in 2020 vergaderde de Kantonsraad tijdens de buitengewone zitting van mei 2020 en de zomerzitting van juni 2020 uitzonderlijk niet in het Federaal Paleis maar in de expositiehallen van Bernexpo, om zo beter sociale afstand te kunnen bewaren.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]