Koerdische Arbeiderspartij

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Koerdische Arbeiderspartij
Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK)
Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg
Geschiedenis
Opgericht 1978
Algemene gegevens
Actief in Turkije
Ideologie Koerdisch nationalisme
Democratisch confederalisme[1]
Internationale organisatie Vereniging der Koerdische Gemeenschappen
Website pkkonline.net
Portaal  Portaalicoon   Politiek
Volksverdediginskrachten
Hêzên Parastina Gel (HPG)
HPG Flag.svg
Oprichting 1984
Actief in gebieden Turkije, Irak, Syrië
Leider Murat Karayilan (de facto)
Abdullah Öcalan (de jure)[2][3]
Ideologie Koerdisch nationalisme
Democratisch confederalisme[4]
Doelstelling Culturele en politieke rechten voor de Koerden in Turkije[5]
Status Wapenstilstand met Turkije sinds 21 maart 2013, neemt deel aan een vredesproces. De PKK wordt gezien als terroristische organisatie in de Verenigde Staten, Canada, Australië, de EU en Turkije.[6][7]
Financiering De jaarlijkse inkomsten worden op 500 miljoen dollar geschat, sommige schattingen gaan uit van een veel hoger bedrag. In het verleden ontving de PKK steun uit Griekenland, Iran, Irak en Syrië. De PKK ontvangt ongeveer 20 miljoen aan donaties per jaar, vooral van Koerden in andere delen van de wereld.[8][9]
Website hezenparastin.com/eng/
Vrije Vrouwen Eenheden
Yekîneyên Jinên Azad ên Star (YJA-STAR)
YJA-STAR.png
Actief in gebieden Turkije, Irak, Syrië West-Europa
Ideologie Democratisch confederalisme
Feminisme
Doelstelling Culturele en politieke rechten voor de Koerden in Turkije[10]
Status Vechten tegen IS
Wapenstilstand met de Turkse staat sinds 21 maart 2013, neemt deel aan de vredesonderhandelingen tussen de PKK en Turkije
Website yja-star.com/ku/
Demonstratie van PKK-aanhangers in Londen op 15 februari 2003.
Demonstratie tegen de PKK in Turkije op 22 oktober 2007 na de dood van 30 Turkse soldaten.

De Koerdische Arbeiderspartij (Koerdisch: Partiya Karkerên Kurdistanê, afgekort PKK; letterlijke vertaling: "Arbeiderspartij van Koerdistan") is een Koerdische militante organisatie in Turkije en Iraaks-Koerdistan.

Tussen 1984 en 2013 vocht de PKK een gewapende strijd vocht tegen de Turkse staat voor culturele en politieke rechten en zelfbeschikking voor de Koerden in Turkije, die tussen de 10% en 25% van de Turkse bevolking uitmaken en decennialang werden onderdrukt door de Turkse staat.[11] Vroeger wilde ze een onafhankelijke Koerdische staat stichten in het zuidoosten van Turkije. De groep werd opgericht in 1978 in het dorp Fis door een groep Koerdische studenten onder leiding van Abdullah Öcalan.

In 2013 aanvaardde de PKK een wapenstilstand en begon haar strijders terug te trekken naar de Koerdische regio in het noorden van Irak, als onderdeel van het vredesproces tussen de Turkse staat en de lang rechteloze Koerdische minderheid.

De PKK hielp bij de strijd tegen de Islamitische Staat (in Irak en de Levant) (ISIS) in zowel Syrië (Rojava) als Irak. De PKK zette de Turkse regering onder druk om een standpunt tegen ISIS in te nemen.[12][13][14] De Turkse regering bleef het oversteken van PKK-strijders naar Syrië om tegen ISIS te strijden beperken en arresteerde 260 leden van de Volksbeschermingseenheden.

De naam 'PKK' wordt meestal ook gebruikt voor de gewapende vleugel van de PKK echter heet die de Volksverdediginskrachten (HPG), vroeger het Koerdistan Nationaal Bevrijdingsleger (ARGK). De gewapende vleugel is als een terroristische groepering aangeduid door onder andere de Europese Unie en de Verenigde Staten onder druk van Turkije, dat de PKK zelf ook als terroristische organisatie ziet.[15][16][17][18][19] Andere landen zoals India, China, Zwitserland, Rusland en Egypte zien de PKK echter niet als terroristische organisatie.[20] De leden van de PKK zijn aangewezen als drugshandelaren door de Verenigde Staten.[21] Duitsland zegt echter dat er geen bewijs is dat de PKK betrokken is bij drugshandel.[22]

Geschiedenis

Als gevolg van de staatsgreep van Mustafa Kemal Atatürk, waaruit Republiek Turkije werd uitgeroepen, werd Turkije een panturkische staat die de rechten van minderheden zoals de Koerden niet wou erkennen. De Koerden werden behandeld als tweederangsburgers, werden "bergturken" genoemd[23], werden verboden het Koerdisch te spreken en mochten zichzelf niet Koerdisch noemen. Veel Koerden voelden zich gediscrimineerd na jarenlang van onderdrukking, waarop de PKK werd opgericht. De PKK werd op 27 november 1978 in het plaatsje Fis (Diyarbakır) opgericht door onder andere Abdullah Öcalan, Mazlum Doğan en 21 volgelingen. Haar doel was het beëindigen van Turkse 'kolonialisme' in Oost-Turkije en de realisatie van een onafhankelijk en verenigd Koerdistan. Sinds de oprichting is Öcalan de leider van de PKK.

Op 15 augustus 1984 vielen door de PKK getrainde Koerdische boeren politieposten in de plaatsjes Eruh (Siirt) en Şemdinli (Hakkâri) aan, waarbij twee Turkse agenten werden gedood. Dit was het begin van meerdere gewelddadige acties. Als tegenmaatregel besloot de Turkse overheid duizenden Koerden te rekruteren die, in ruil voor wapens en geld, als dorpswachten tegenover de PKK kwamen te staan. De aanwezigheid van vele Turkse militairen zette kwaad bloed, waardoor veel Koerden voor het dilemma kwamen te staan of ze hun steun aan de PKK of aan de militairen wilden geven. Tegenwoordig steunt toch de overgrote meerderheid van het Koerdische volk de PKK. De PKK is een Koerdisch symbool geworden voor hun opstandigheid.

In maart 1990, tijdens het Koerdisch Nieuwjaar, liepen begrafenissen van gesneuvelde PKK'ers uit op demonstraties. Hierdoor kwam het probleem nationaal op de kaart te staan. In de loop van de jaren daarop kregen zo'n drieduizend PKK-guerrilla's de feitelijke macht in Oost-Turkije in handen.

Tegelijkertijd zocht Öcalan ook naar politieke mogelijkheden en begin jaren negentig stemde president Turgut Özal in met onderhandelingen. Behalve Özal, zelf half Koerdisch, hadden echter weinig Turkse politici hier oren naar en nadat de president op 17 april 1993 aan een hartaanval overleed vervloog daarmee de hoop op verzoening. Toen Ankara Öcalans toenaderingen negeerde en de druk vanuit zijn achterban steeds groter werd, riep hij in juni 1993 de 'totale oorlog' uit.

Toen de gewapende strijd steeds hevigere vormen begon aan te nemen dwong Turkije Syrië tot de uitzetting van Öcalan. Deze vluchtte naar Moskou en vervolgens met een vals paspoort naar Rome. Nadat dit uitkwam wilde Italië van hem af. Nederland en Duitsland weigeren de PKK-leider asiel. Uiteindelijk bood Griekenland, de vijand van Turkije, hem onderdak in zijn ambassade in Nairobi, Kenia. Toen hij op 15 februari 1999 de residentie van de ambassadeur verliet werd hij door Turkse agenten ontvoerd. De Griekse regering ontkende dat ze steun bood aan de PKK, maar de desbetreffende ambassadeur werd niet gestraft. Öcalan werd tot de doodstraf veroordeeld wegens hoogverraad. Hij werd verantwoordelijk gehouden voor naar schatting 35.000 doden.

In 2002 accepteerde de Turkse regering een aantal voorwaarden voor toetreding tot de Europese Unie, waaronder het afschaffen van de doodstraf, wat het leven van Abdullah Öcalan spaarde, alsmede wijzigingen in de officiële regeringspolitiek die een verbetering in de mensenrechtensituatie van de Koerden teweeg moesten brengen.

Öcalans vonnis werd omgezet in levenslang. Hij probeert sindsdien vanuit de gevangenis via zijn advocaten zijn partij te besturen.

In 2002 hernoemde de politieke tak van de PKK zich tot KADEK. De PKK gaf op dat moment aan de strijd alleen nog via democratische weg voort te willen zetten. Tien dagen na de naamswijziging bestempelde de Belgische regering de PKK als een terroristische organisatie, later gevolgd door de Verenigde Staten en de Europese Unie.[24] Op procedurele gronden werd de EU echter in april 2008 door het Europese gerecht van eerste aanleg gelast de plaatsing op de terreurlijst ongedaan te maken.[25] Nadat de EU de PKK betitelde als een terreurorganisatie, werd in april 2008 door het Europese gerecht van eerste aanleg gelast deze beslissing ongedaan te maken - niet omdat de organisatie van karakter was veranderd maar omdat er procedurefouten waren gemaakt.[25] In januari 2009 werd de PKK weer opgenomen op de terreurlijst van de EU.[26]

Op 11 november 2003 transformeerde KADEK tot een nog gematigder fractie, het Volkscongres van Koerdistan (Kongra-Gel).

Tegenwoordig wordt de KCK, de Vereniging der Koerdische Gemeenschappen (Koma Civakên Kurdistan) gezien als het overkoepelende orgaan voor alle PKK-organen, zoals Kongra-Gel en de militaire vleugel, HPG (Volksverdediginskrachten, Hêzên Parastina Gel).

Toen onderhandelingen met de Turkse regering niet de gewenste resultaten opleverden, riep Öcalan in juni 2004 via zijn advocaten op de wapens weer ter hand te nemen. Tussen 2004 en 2009 werden regelmatig aanvallen op het Turkse leger gepleegd door de PKK en viel het Turkse leger enkele malen in het noorden van Irak PKK strijders aan.

In 2009 opent de Turkse regering echter een nieuw offensief, ditmaal een democratisch offensief. De Koerden krijgen een eigen staatszender, nieuwe rechten zoals het recht op onderwijs van en in het Koerdisch, het recht op een Koerdische dorpsnaam en de Koerdische politieke partij wordt meegenomen op buitenlandse reizen. De PKK leider Öcalan speelt hier op in door vanuit de gevangenis een 'roadmap to peace' te schrijven,[27] dat niet wordt vrijgegeven door de Turkse overheid. In 2009 kondigt de PKK aan dat het de gewapende strijd wil opgeven[28] en 'vredesbrigades' de grens over gaat sturen om de democratische oplossing voor het conflict, die de Turkse regering ingezet heeft, te steunen. De eerste brigade, 8 PKK strijders en 26 Koerdische Turkse burgers die in de jaren 90 naar Irak waren gevlucht, steekt op 19 oktober de grens over vanuit Irak en werd door duizenden Turkse Koerden met Koerdische vlaggen ontvangen. De PKK strijders werden direct na het betreden van Turkse grond vastgezet en vier aanklagers die naar de grens waren gestuurd moesten bepalen of de PKK strijders schuldig waren aan misdaden en of ze moesten worden gearresteerd.[29][30] Een dag na hun binnenkomst in Turkije werden echter alle PKK strijders door de rechtbank in vrijheid gesteld.[31]

2013: wapenstilstand

In het najaar van 2012 begon de Turkse regering geheime gesprekken met Öcalan voor een wapenstilstand.[32] Op 21 maart 2013 werd een wapenstilstand aangekondigd.[33]

Op 25 april werd bekend dat de PKK zich uit Turkije zou terugtrekken. Commandant Murat Karayilan zei "Als onderdeel van de lopende voorbereidingen, zal de terugtrekking beginnen op 8 mei 2013. Onze troepen zullen wraak nemen in het geval van een aanval, operatie of bombardementen tegen ons waarna de terugtrekking onmiddellijk zal stoppen."[34] De BDP hield bijeenkomsten om de terugtrekking aan bezorgde burgers uit te leggen. Partijleider Pinar Yilmaz zei: "8 mei is een dag dat we zowel anticiperen als vrezen. We hebben geen vertrouwen in de overheid. Veel mensen zijn bang hier dat zodra de guerrilla's zijn vertrokken, het Turkse leger ons opnieuw hard zal aanvallen."[35]

De terugtrekking begon zoals gepland met groepen strijders die de grens overgingen van zuidoostelijk Turkije naar Noord-Irak.[36] Iraakse leiders in Bagdad verklaarde echter dat het geen gewapende groepen zou accepteren op Iraaks grondgebied.[37] PKK-woordvoerder Ahmet Deniz probeerde de zorg weg te nemen en zei dat het proces democratie zou versterken en dat het geen bedreiging zal vormen voor anderen.

Er werd geschat dat tussen de 1500 en 2000 PKK-strijders zich in Turkije bevonden. Het terugtrekking proces zou naar verwachting enkele maanden duren, zelfs als Irak niet ingrijpt om het te voorkomen.[38] Op 14 mei kwamen de eerste groepen van 13 mannelijke en vrouwelijke vechters Irak binnen na het verlaten van Turkije. Ze droegen met hen Kalashnikov geweren, lichte machinegeweren en raket-aangedreven granaatwerpers. Ze werden verwelkomt met een welkomstceremonie.[39]

Op 29 juli stelde de PKK een ultimatum door te zeggen dat het vredesproces zou mislukken als hervormingen niet binnen een maand zouden worden uitgevoerd.[40] In oktober waarschuwde Cemil Bayik dat tenzij Turkije het vredesproces hervat de PKK haar activiteiten tegen de Turkse staat weer zou oppakken. Hij beschuldigde Turkije van het voeren van een proxy-oorlog tegen de Koerden in de Syrische burgeroorlog door het steunen van "terroristen".[41]

De president van Iraaks-Koerdistan, Massoud Barzani, stond achter het initiatief en zei: "Dit is een historisch bezoek voor mij... We weten allemaal dat het onmogelijk geweest zou zijn om hier 15 of 20 jaar geleden te spreken. Premier Tayyip Erdogan heeft een zeer moedige stap op weg naar vrede genomen. Ik wil dat mijn Koerdische en Turkse broeders het vredesproces steunen."[42]

2014: actie tegen ISIS en nieuwe gevechten in Turkije

De PKK viel de Islamitische Staat (in Irak en de Levant) (ISIS) aan in Syrië medio juli 2014, als onderdeel van de Syrische burgeroorlog.[43] In augustus viel de PKK ISIS aan in Noord-Irak en zette Turkije onder druk om een standpunt tegen ISIS in te nemen.[44][45] PKK-strijders hielpen tienduizenden Jezidi's bij het ontsnappen uit de omcirkelde Sinjarbergen.[46] In september 2014, tijdens de Slag om Kobani, hielp de PKK bij de strijd tegen ISIS in Syrië waarbij ook de Turkse grenswachten werden aangevallen omdat die ISIS zouden steunen.[47]

Turkse Koerden namen deel aan grootschalige straatprotesten waarin ze eisten dat de regering in Ankara krachtigere maatregelen zou nemen tegen ISIS en aan PKK-strijders zou toestaan de grens over te steken om tegen ISIS te vechten.[48] Botsingen tussen politie en demonstranten kostten aan minste 31 mensen het leven. De Turkse regering bleef het oversteken van PKK-strijders naar Syrië om tegen ISIS te strijden echter beperken en arresteerde 260 leden van de Volksbeschermingseenheden. Op 14 oktober viel de Turkse luchtmacht PKK-posities aan in de nabijheid van Daglica, Hakkari provincie.[49]

2015: oproep van Öcalan tot ontwapening

Eind februari 2015 riep Öcalan zijn militanten op om de wapens neer te leggen. De boodschap werd aan de pers overgemaakt door een parlementslid van de pro-Koerdische Democratische Volkspartij. Öcalan verklaarde daarin dat een regeling van het conflict naderbij kwam en riep de PKK op om een congres te organiseren rond de ontwapening en het einde van het gewapend conflict, om zo tot een democratische oplossing te komen. Met deze boodschap wou Öcalan het in 2012 opgestarte, maar tanende vredesproces nieuw leven inblazen.[50][51] De PKK antwoordde dat zo'n congres er enkel zou komen als de Turkse regering van haar kant ook bepaalde stappen zou zetten. In maart 2015 herhaalde Öcalan naar aanleiding van het lentefeest Newroz zijn oproep in een brief, die werd voorgelezen in de stad Diyarbakır. Öcalan riep opnieuw op om een einde de maken aan de "destructieve geschiedenis" tussen de twee kampen, en zei ook dat de Turkse overheid haar beloftes uit het tienpuntenprogramma moest nakomen. Öcalan onderstreepte het belang van een congres, dat een nieuw tijdperk van vredevolle samenleving zou moeten inluiden.[52]

PKK in Nederland

In 2012 verstoorde de nationale recherche een vermeend PKK trainingskamp in Zeeland, waar tientallen PKK-leden (zowel uit binnen- als buitenland) werden gearresteerd.[53] 37 opgepakte Koerden werden al snel weer vrijgelaten.[54] Volgens de AIVD krijgen Koerdische jongeren uit Duitsland en Frankrijk in Nederland training voordat zij afreizen naar Noord-Irak. In Nederland zouden de afgelopen tien jaar tientallen trainingskampen zijn geweest met gemiddeld vijftien jongeren per kamp, aldus de AIVD. Volgens de AIVD hebben zich de afgelopen 20 jaar zeker 22 mensen bij de PKK aangesloten die een Nederlandse nationaliteit hadden of over een Nederlandse verblijfsstatus beschikten. Van hen zijn zouden 13 zijn omgekomen.[55]

Invloed

Sommigen stellen dat de PKK de Turkse Koerden hun zelfrespect heeft teruggegeven en ze bewust heeft gemaakt van hun Koerdische identiteit. Voordat de PKK opgericht werd had de Turkse assimilatiestrategie, waarbij Koerden officieel 'Bergturken' werden genoemd en hun taal als een Turks dialect werd afgedaan, het gewenste effect. Op het moment van oprichting van de PKK sprak bijvoorbeeld geen enkele oprichter Koerdisch, ook Öcalan zelf niet. Zoals Öcalan in 1998 zelf verklaarde: "De PKK is vooral de beweging die de ideologie en moraal moet uitvinden van een volk waarvan de ideologie en moraal volledig zijn ingestort."

Daarnaast heeft de PKK de Koerdische kwestie op de kaart gezet, zowel in Turkije zelf als mondiaal. Tijdens de Turkse verkiezingen in juli 2007 bleek de regerende AK-partij populairder onder Koerden dan de opvolgers van de PKK. Dit kwam doordat de Koerdische partij (DTP) verboden werd. Hierdoor moesten ze als onafhankelijke mensen meedoen, maar veel Koerden wisten nu niet op wie ze moesten stemmen. In 2009 waren er gemeenteraadsverkiezingen en daar behaalde de Koerdische partij (nu BDP) wel een grote meerderheid in het zuidoosten van Turkije.

Bronnen, noten en/of referenties
  • Dick Nieuwboer (2007) De PKK verdient de haat en walging van alle Koerden. Historisch Nieuwsblad, nr. 7, september 2007

  1. http://www.theatlantic.com/magazine/archive/2007/10/among-the-kurds/306448/
  2. Ocalan: Which way now?, BBC, 21 november 2000
  3. Radical firebrand who led bloody nationalist war, The Guardian, 13 mei 2005
  4. http://www.theatlantic.com/magazine/archive/2007/10/among-the-kurds/306448/
  5. http://www.theguardian.com/world/2005/may/13/turkey.michaelhoward
  6. Foreign Terrorist Organizations, US State Departement, 2012
  7. Lijst terroristische organisaties EU, Europese Commissie, juni 2007
  8. "PKK revenues reach 500 mln euros", Today's Zaman, 12 maart 2008
  9. Foreign Terrorist Organizations, CRS Report for Congress, US, p. 54
  10. http://www.theguardian.com/world/2005/may/13/turkey.michaelhoward
  11. Kreyenbroek, Philip G.; Sperl, Stefan, eds. (2005). The Kurds: A Contemporary Overview. Routledge. p. 58. ISBN 1134907664.
  12. http://www.voanews.com/content/turkish-kurds-want-ankara-to-declare-stance-on-isil/1965256.html
  13. http://www.hurriyetdailynews.com/forming-the-anti-isil-front.aspx?PageID=238&NID=70169&NewsCatID=466
  14. http://gulfnews.com/news/region/syria/pkk-joins-battle-against-isil-1.1360183
  15. Terroristische organisaties, Kennisbank NCTb, 2008, in het Internet Archive
  16. Strange bedfellows: terror groups, Kurdish factions unite against ISIS
  17. Politicians in Europe Working to Remove PKK from EU Terror List
  18. Fight against IS helps PKK gain global legitimacy
  19. Stop labelling PKK-fighters as terrorists
  20. Rus Aydın: PKK Terör Örgütü Çıkmaza Girdi
  21. Treasury Designates Three Leaders of the Kongra-Gel as Significant Foreign Narcotics Traffickers
  22. http://www.verfassungsschutz.de/de/oeffentlichkeitsarbeit/publikationen/verfassungsschutzberichte/vsbericht-2011
  23. http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/daily/feb99/kurdprofile.htm
  24. (en) Council Decision 2002/334/EC, 2 mei 2002
  25. a b (en) Judgment of the Court of First Instance (Seventh Chamber), 3 april 2008
  26. (en) Terreurlijst EU, 27 januari 2009
  27. PKK leader offers Turkey an olive branch to end war, Times Online, 26 mei 2009 (inloggen vereist)
  28. PKK 'ready for peace' with Turkey, Al Jazeera, 2009
  29. PKK 'peace envoy' crosses border into Turkey, Hurriyet, 19 oktober 2009
  30. PKK 'surrender' tests Turkey plan, BBC, 19 oktober 2009
  31. Turkish court releases all members of PKK 'peace group', Hurriyet, 20 oktober 2009
  32. http://www.aljazeera.com/programmes/insidestory/2013/05/20135985316524633.html
  33. http://www.theguardian.com/world/2013/may/07/kurds-pkk-turkey-peace-talks
  34. http://www.aljazeera.com/news/europe/2013/04/201342513922579836.html
  35. http://www.theguardian.com/world/2013/may/07/kurds-pkk-turkey-peace-talks
  36. http://www.aljazeera.com/programmes/insidestory/2013/05/20135985316524633.html
  37. http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/05/201359133815629930.html
  38. http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/05/201359133815629930.html
  39. http://www.aljazeera.com/news/europe/2013/05/20135147251149191.html
  40. http://www.aljazeera.com/video/europe/2013/07/20137291195529967.html
  41. http://www.aljazeera.com/news/europe/2013/10/pkk-threatens-renew-fight-turkey-201310226444407255.html
  42. http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/11/iraq-kurdistan-backs-turkey-peace-efforts-201311161740245104.html
  43. http://gulfnews.com/news/region/syria/pkk-joins-battle-against-isil-1.1360183
  44. http://www.voanews.com/content/turkish-kurds-want-ankara-to-declare-stance-on-isil/1965256.html
  45. http://www.hurriyetdailynews.com/forming-the-anti-isil-front.aspx?PageID=238&NID=70169&NewsCatID=466
  46. http://online.wsj.com/articles/kurds-with-u-s-aid-push-to-take-mosul-dam-1408322338
  47. http://www.middleeasteye.net/news/kurdish-militants-claim-deadly-ambush-turkeys-southeast-1343877279
  48. http://www.bbc.com/news/world-middle-east-29518448
  49. http://www.bbc.com/news/world-europe-29611582
  50. "Öcalan vraagt PKK wapens neer te leggen", hln.be, 1 maart 2015. Geraadpleegd op 29 maart 2015.
  51. "Abdullah Öcalan roept PKK op om wapens neer te leggen", deredactie.be, 28 februari 2015. Geraadpleegd op 29 maart 2015.
  52. "Öcalan roept PKK opnieuw op wapens neer te leggen", deredactie.be, 21 maart 2015. Geraadpleegd op 29 maart 2015.
  53. Nationale Recherche verstoort bijeenkomst PKK, Openbaar Ministerie, 3 december 2012
  54. http://www.omroepzeeland.nl/nieuws/2012-12-05/317435/pkk-meeting-was-opleidingsbijeenkomst#.VN9wB4VVhBc
  55. PKK rekruteert ook in Nederland, NOS, 3 december 2012