Lutherse kerk (Hoorn)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Lutherse Kerk
Lutherse Kerk aan de Ramen 4
Lutherse Kerk aan de Ramen 4
Plaats Hoorn
Denominatie PKN Evangelisch-Lutherse Kerk
Coördinaten 52° 38′ NB, 5° 4′ OL
Gebouwd in 1768
Restauratie(s) 1995-1997[1]
Monumentale status Rijksmonument
Monumentnummer  22548
Architectuur
Architect(en) Jacob Hart
Bouwmateriaal Baksteen
Stijlperiode Barok en Rococo
Interieur
Orgel Peter Müller
Detailkaart
Lutherse kerk (Hoorn)
Lutherse kerk (Hoorn)
Lijst van rijksmonumenten in Hoorn
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Lutherse Kerk van Hoorn is een kerkgebouw aan de Ramen en stamt uit 1769.[2] De gevel is ingezwenkt (een barokken element) en in rococo-stijl gedecoreerd. De deurpartij heeft een cartouche, waarin de tekst: "hoe lieflijk / zijn / Uwe Wooningen, HEERE Zebaoth! Psalm 84:2", boven de deur is aangebracht. De gevel van de kerk is opvallend lager dan de gevel van de aan de rechterzijde gebouwde voormalige pastorie. De voorganger van het huidige gebouw werd in 1631 in de Tempelsteeg gebouwd.

Geschiedenis[bewerken]

Het huidige pand verving in 1768 een schuilkerk, die achter de huizen gebouwd was. De schuilkerk werd in 1631 aan de Tempelsteeg gebouwd door een groep Lutheranen die op 15 oktober 1628 de Hoornse gemeente hebben gesticht.[1] Deze schuilkerk werd in midden 18e eeuw zeer bouwvallig, waarop in 1760 werd besloten tot nieuwbouw. Doordat er twee predikanten actief waren binnen de kerkelijke gemeente, kon er geen besluit genomen worden welk voorstel tot nieuwbouw uitgevoerd zou worden. Dominee Hendrik Kemper koos met een aantal ouderlingen voor het ontwerp van Barend Brouwer en dominee Petrus Moninx koos met de andere ouderlingen voor het ontwerp van Jacob Hart ging. Moninx vertrok nog voor de nieuwbouw naar Zaandam en Kemper vertrok ook nog voor de nieuwbouw, waardoor de nieuw aangestelde dominee Christoffel van Brants Holtzapfel de knoop door moest hakken. Holtzapfel deed dat echter niet, waardoor zijn opvolger Isaac Scholten de keuze moest maken. In 1769 werd de huidige kerk ingewijd. Vier jaar later werd het orgel met toebehoren geplaatst. De orgelwand, het hoofdwerk en bovenwerk stammen uit 1773 en zijn opgetrokken in de Lodewijk XV-stijl, of rococo. Het orgel is door Pieter Müller gebouwd, een zoon van de beroemde orgelbouwer Christian Müller.[1][3] Hoewel in de Franse tijd alle eregestoelten vernietigd werden is de zogenaamde herenbank bewaard gebleven. Deze is in rijke rococostijl opgetrokken.

De kerk is gebouwd door Jacob Hart, hij heeft het ontwerp van de Rotterdamse Lutherse kerk aan de Wolfshoek aangepast. Zijn familie heeft ook de Rotterdamse kerk, in 1940 verwoest, gebouwd. Het buitenwerk werd verricht door Jan Korver, Barend Brouwer, Volkert Berkhout en Frans Croonenberg. Het binnenwerk werd verzorgd door Simon Visser en Hermanus de Booij.[1]

Het pand is meermalen gerestaureerd, te weten in 1825, 1850, 1922-1923, 1962-1964 en in 1994-1995. In 1922-1923 besloot men om een deel van de kerk af te breken omdat het aantal leden terugliep. De vrijgekomen ruimte werd omgebouwd tot consistoriekamer en vergaderzaal. Ook de pastorie en kosterswoning werden verkocht.[4]

Exterieur[bewerken]

De voorgevel van de kerk bevindt zich aan de straatzijde. De gevel heeft de vorm van een lijstgevel. De voorgevel is niet recht, maar licht gebogen waardoor de zijkanten naar voren steken ten opzichte van de ingangspartij. De ingangspartij zelf is ook risalerend geplaatst ten opzichte van de muurvlakken waarin de vensters geplaatst zijn. Boven de deur is een opzetstuk in Lodewijk XV-stijl geplaatst. In het opzetstuk is een veld geplaatst waarin de volgende tekst: Hoe lieflijk zijn Uwe wooningen Heere Zeboath! Psalm 84:2. Tussen de kerk en de naastgelegen kosterswoning is een boogpoortje geplaatst, dat de Tempelsteeg van de Ramen scheidt. De zijgevel in deze steeg is van eenvoudige architectuur, zonder decoraties.

Consistorie en pastorie[bewerken]

Aan weerszijden van de kerk staan ook kerkelijke gebouwen. Rechts van de kerk, op nummer 2, staat de pastorie uit 1773.[5] Dit gebouw heeft een hogere gevel dan de kerk.

Links van de kerk staat de kosterswoning. Deze is in 1769 gebouwd in een eenvoudigere architectuur. In het bovenlicht van de deur is wel de Lutherse zwaan geplaatst. In de woning werd ook lesgegeven in een aparte kamer. De koster was daarmee tevens schoolmeester.[5]

Trivia[bewerken]

  • Het pand Ramen 4 is sinds 16 november 1965 een rijksmonument onder nummer 22548.
  • In het streekarchief zijn de bouwtekeningen en het bestek van de bouw van de kerk bewaard gebleven.

Literatuur[bewerken]

  • Jeeninga, Willeke De Lutherse kerk te Hoorn, Vereniging Oud Hoorn, 1995

Externe links[bewerken]

  • Informatie over rijksmonument 22548