Makemake

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Makemake
Artistieke impressie van 2005 FY9 (vrij vertaald)
Artistieke impressie van 2005 FY9 (vrij vertaald)
Type Dwergplaneet
Fysische gegevens
Aantal (bekende) manen Geen
Diameter 1500 km
Massa 3×1021kg
Valversnelling 0,36 m/s2
Rotatietijd ±6 u
Albedo 77%
Periode (P) 308 jaar
Waarnemingsgegevens
Schijnbare helderheid 16,7 mag
Afstand tot de zon 45,791 AE
Atmosferische gegevens
Samenstelling Atmosfeer ontbreekt
Temperatuur 30-35 K
Portaal  Portaalicoon   Astronomie

(136472) Makemake (uitspr. Ma-ki-ma-ki) is een dwergplaneet van circa 2000 kilometer doorsnede in de Kuipergordel, ontdekt op 31 maart 2005 door het team van Michael Brown. Zijn ontdekking werd bekendgemaakt op 29 juli 2005.

Naamgeving[bewerken]

Makemakes voorlopige aanduiding was 2005 FY9. Van de ontdekkers had hij de bijnaam easter bunny (paashaas) gekregen. In juli 2008 is de naam Makemake en de status van dwergplaneet toegekend, het definitieve catalogusnummer 136472 kreeg hij al wat eerder. De naam is afgeleid van de mythologie van de Rapa Nui, de bewoners van Paaseiland. Makemake was daarin de schepper van de mensheid. De dwergplaneet werd namelijk ontdekt op 31 maart 2005, een dag die in dat jaar net voor Pasen viel.

Kenmerken[bewerken]

Makemake werd ontdekt met de Spitzer Space Telescope. De ontdekking van Makemake kwam pas na de ontdekking van andere, zwakkere objecten uit de Kuipergordel. Ze heeft een relatieve helderheid van 16,7 magnitude. Daarmee is ze maar net iets minder helder dan Pluto, die een magnitude van 15 heeft. Pluto en Makemake zijn samen de helderste objecten in de Kuipergordel (en hebben daarmee de kleinste magnitude). Ter vergelijking: onze zon heeft een magnitude van -26,8! De diameter is ongeveer 50% tot 75% van die van Pluto, met een equatoriale middellijn van 1430 km en een polaire middellijn van 1502 km[1]. De grootte is vergelijkbaar met die van Haumea, maar Makemake is iets helderder. Makemake is van de bekende objecten in de Kuipergordel de derde in grootte, na Eris en Pluto.

Het is het helderste Kuipergordelobject na Pluto met een magnitude van bijna 17. Het is daardoor al zichtbaar met een grote amateurtelescoop. Volgens Brown is het oppervlak als dat van Pluto[2].

Het object heeft een omlooptijd rond de zon van 308 jaar. En in ongeveer 6 uur om zijn as. De baan is enigszins excentrisch en geïnclineerd.

Analyse van het spectrum van het licht van Makemake laat zien dat het oppervlak grotendeels maar niet geheel uit methaanijs bestaat. De overige bestanddelen zijn mogelijk stikstofijs, koolmonoxideijs en het edelgas argon[3].

Atmosfeer[bewerken]

Het ontbreken van een atmosfeer gebonden aan de ze dwerg is ontdekt op 22 november in het jaar 2012. Het zelfde jaar als de ontdekking van het Higgsdeeltje in het CERN! Dit is opmerkelijk aangezien soortgelijke dwergplaneet Pluto wel over een atmosfeer beschikt. Het onderzoeksteam, onder leiding van José Luis Ortiz (Instituto de Astrofísica de Andalucía, CSIC, Spanje), combineerde waarnemingen met drie telescopen van de ESO-sterrenwachten op Chili met de gegevens van kleine telescopen in het Zuiden van Amerika om Makemake te observeren terwijl zij voor een verre ster schreed. Wat ze zagen was verrassend; de ster verdwijnselde en verschijnselde abrupt tijdens het passeerden van de dwerg. Als Makemake over een atmosfeer zou beschikken, zou de ster geleidelijker uit doven als ze er voor schoof. Deze geleidelijke uitdoving zou het gevolg zijn van de blokkering van licht door deeltjes in de atmosfeer. Deze waarneming betekent dan ook dat de dwergplaneet geen atmosfeer van betekenis heeft, aldus Ortiz.

Makemake is lid van een selecte club ijzige dwergplaneten. Doordat wetenschappers nu enkele van haar mysteries hebben weten te ontrafelen betekend een grote stap vooruit in het onderzoek naar deze befaamde ijsdwergen.Toch zij we nog verre van het begrijpen van deze mystieke wezens. Eeuwen aan onderzoek zullen moeten uitwijzen welke wetenschappelijke schatten nog verborgen liggen in de donkere hallen op Makemake.

Parallax[bewerken]

De parallax is het verschijnsel dat de schijnbare positie van een voorwerp ten opzichte van een ander voorwerp en/of de achtergrond varieert als het vanuit verschillende posities bekeken wordt. Omdat Makemake moeilijk met het blote oog is waar te nemen is dit verschijnsel in haar geval moeilijk te controleren. Dat telescopen als de VLT (Very Large Telescope) moeilijk te verplaatsen zijn draagt ook bij aan de aard van het probleem. De parallax van Makemake is wel waar te nemen echter als de aarde zelf is verplaatst (lees: een half jaar verder is). Tegen de achtergrond van de sterren, die veel verder weg zijn, is zij nu optisch verschoven. De theorie is waterdicht. Er is wel één probleem: als de aarde een half jaar verder is in haar ondraaglijke reis om de zon, is Makemake ook al vooruit geslenterd. Het is dan dus moeilijk te zeggen of haar verschuiving het gevolg is van de parallax of haar reële verschuiving in haar zonnebaan. Gelukkig is met natuurkundige modellen te bepalen welke bijdrage geleverd is door de parallax, en welke door de verschuiving van het inertiaalstelsel van Makemake zelf.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (nl) Dwergplaneet Makemake heeft geen atmosfeer. ESO (21 november 2012) Geraadpleegd op 22 november 2012
  2. (en) www.gps.caltech.edu (blog van Brown)
  3. (en) The Astronomical Journal, 133:526Y530, 2007 februari