Makemake

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Makemake
een dwergplaneet Makemake met een maan
een dwergplaneet Makemake met een maan
Type Dwergplaneet
Datum ontdekking 31 maart 2005
Ontdekt door Michael Brown
Vernoemd naar een mythologie van de Rapa Nui, de bewoners van Paaseiland
Fysische gegevens
Aantal (bekende) manen 1
Diameter 1430 km
Massa 3×1021 kg (0,05% aarde)
Valversnelling 0,36 m/s2
Rotatietijd ±6 u
Albedo 77%
Baangegevens
Perihelium 5,77 × 109 km (38 AE)
Aphelium 7,89 × 109 km (73 AE)
Periode (P) 309 jaar
Waarnemingsgegevens
Schijnbare helderheid 16,7 mag
Afstand tot de zon 6,83 × 109 km (46 AE)
Atmosferische gegevens
Temperatuur 30-35 K
Portaal  Portaalicoon   Astronomie

(136472) Makemake (uitspr. Ma-ki-ma-ki) is een dwergplaneet van circa 1430 kilometer doorsnede in de Kuipergordel, ontdekt op 31 maart 2005 met de Spitzer Space Telescope door het team van Michael Brown. Zijn ontdekking werd bekendgemaakt op 29 juli 2005. De ontdekking van Makemake kwam pas na de ontdekking van andere, zwakkere objecten uit de Kuipergordel.

In 2015 werd haar eerste maan ontdekt door ruimtetelescoop Hubble. Voorlopig draagt deze maan een naam S/2015 (136472) 1.[1]

Naamgeving[bewerken | brontekst bewerken]

Makemakes voorlopige aanduiding was 2005 FY9. Van de ontdekkers had hij de bijnaam easter bunny (paashaas) gekregen. De dwergplaneet werd namelijk ontdekt op 31 maart 2005, een dag die in dat jaar net na Pasen viel. In juli 2008 is de naam Makemake en de status van dwergplaneet toegekend; het definitieve catalogusnummer 136472 kreeg hij al wat eerder. De naam is afgeleid van de mythologie van de Rapa Nui, de bewoners van Paaseiland. Makemake was daarin de schepper van de mensheid.

Kenmerken[bewerken | brontekst bewerken]

Makemake heeft een magnitude (relatieve helderheid) van 16,7, en is daardoor al zichtbaar met een grote amateurtelescoop. Ze is maar net iets minder helder dan Pluto, die een magnitude van 15 heeft. Pluto en Makemake zijn samen de helderste objecten in de Kuipergordel. De diameter is ongeveer 50% tot 75% van die van Pluto, met een equatoriale middellijn van 1430 km en een polaire middellijn van 1502 km[2]. Makemake is van de bekende objecten in de Kuipergordel de derde in grootte, na Eris en Pluto. De grootte is vergelijkbaar met die van Haumea, maar Makemake is iets helderder. Volgens Brown is het oppervlak vergelijkbaar met dat van Pluto.[3]

Het object heeft een omlooptijd rond de zon van 309 jaar en draait in ongeveer 6 uur om zijn as. De baan is enigszins excentrisch en geïnclineerd.

Analyse van het spectrum van het door Makemake gereflecteerde zonlicht laat zien dat het oppervlak grotendeels maar niet geheel uit methaanijs bestaat. De overige bestanddelen zijn mogelijk stikstofijs, koolmonoxideijs en het edelgas argon.[4]

Geen atmosfeer[bewerken | brontekst bewerken]

Dat deze dwergplaneet geen atmosfeer heeft is ontdekt op 22 november 2012. Dit is opmerkelijk aangezien de soortgelijke dwergplaneet Pluto wel over een atmosfeer beschikt. Een onderzoeksteam onder leiding van José Luis Ortiz (Instituto de Astrofísica de Andalucía, CSIC, Spanje), combineerde waarnemingen van drie telescopen van de ESO-sterrenwachten in Chili met de gegevens van kleine telescopen in het zuiden van Amerika om Makemake te observeren tijdens een overgang voorlangs een kleine verre ster. Het licht van deze ster 'verdween' en 'verscheen' zeer abrupt. Als Makemake over een atmosfeer zou beschikken, zou de ster geleidelijker 'uitdoven' als ze ervoor schoof, als gevolg van de verstrooiing van licht door deeltjes in de atmosfeer. Ortiz concludeerde hieruit dat de dwergplaneet geen atmosfeer van betekenis heeft.

Bepaling van positie en baan[bewerken | brontekst bewerken]

De parallax is het verschijnsel dat de schijnbare positie van een voorwerp ten opzichte van de achtergrond anders is als het vanuit verschillende posities bekeken wordt. De parallax van Makemake is waar te nemen als de waarnemer op aarde zelf is verplaatst (lees: een half jaar verder is in haar zonnebaan). Tegen de achtergrond van de sterren die veel verder weg staan, is Makemake dan optisch verschoven. Daarbij is een bijkomend probleem dat als de aarde in dat half jaar verder is, Makemake natuurlijk ook opgeschoven is. Met natuurkundige modellen is te bepalen welke bijdrage geleverd is door de parallax, en welke door de beweging van Makemake zelf.

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie 136472 Makemake van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.