Ooijpolder

De Ooijpolder (ook wel Ooypolder) is een natuurgebied dat voornamelijk ligt in de gemeente Berg en Dal in de Nederlandse provincie Gelderland. Het maakt deel uit van de grensoverschrijdende streek de Duffelt.

Een klein gedeelte, de Ooyse Schependom, ligt binnen de gemeente Nijmegen. In de polder liggen verder het naamgevende dorp Ooij (ca. 2500 inwoners^[1]), evenals de dorpen Persingen (ca. 100) en Erlecom (ca. 150).

De grootte van het gebied is ongeveer 2000 hectare.

De Ooijpolder is een belangrijk onderdeel van het Natura 2000-gebied Gelderse Poort. Hij ligt tussen de rivier de Waal en de N325. Aan de oostzijde is het gebied begrensd door de grens met Duitsland. Er is zowel binnen- als buitendijks gebied.

Geschiedenis

Het geologische landschap waarin nu de Duffelt inclusief de Ooijpolder ligt is ca. 200.000 jaar geleden gevormd tijdens het Rissglaciaal door de uitloper van een ijskap. Ca. 50.000 jaar later schuurde de Rijn de stuwwal uit die tegenwoordig vanaf Nijmegen naar Kleef loopt.

Voordat er dijken waren, was de huidige Ooijpolder een moerasgebied dat vaak onder water stond. Doordat de loop van zowel de Rijn als van de Waal geregeld veranderde, bleef permanente bewoning hier nog tot in de late middeleeuwen slechts in zeer beperkte mate mogelijk; het kon eigenlijk alleen maar op plekken waar door de opeenhoping van stuifzand genoeg hoogteverschil was ontstaan (dit was vooral zo in het gebied rond Persingen en voorbij de huidige rijksgrens bij Zyfflich).^[2]^:215-216

Polderdistrict

Rond 1300 werden de eerste dijken in dit gebied gebouwd. De Ooijpolder viel onder het Polderdistrict Circul van de Ooij, dat al in 1580 de dijkrechten had. In 1958 is het voornoemde district opgeheven; het ging toen op in het Polderdistrict Maas en Waal (1568-1944). Een monument op de Ooijse Waaldijk herinnert aan het dijkmagazijn van de Circul van Ooij, dat hier stond. Niet alleen het dijkmagazijn stond hoog, in dit poldergebied treft men ook veel terpboerderijen aan. Zelfs trafohuisjes werden boven in een toren geplaatst.

Ook na de aanleg van de dijken liep dit gebied onder bij hoogwater. Het gebied is dan ook waterrijk met oude rivierarmen en een rijkdom aan wielen en vijvers. Soms waren de overstromingen echte watersnoodrampen. Meerdere archeologische terreinen in de Ooijpolder bevatten resten van vroegere (middeleeuwse) bewoning, verdwenen door overstromingen. Zo werd in 1809 het dorp Persingen door een grote overstroming vrijwel geheel weggevaagd. Persingen is hierna nooit meer echt herbouwd, wat er tegenwoordig van resteert wordt nu beschouwd als het kleinste kerkdorp van Nederland.

Deze frequente overstromingen lieten zand en vruchtbare klei achter, wat ervoor zorgde dat het bewoonbaar gebied werd. Na het aanleggen van de dijken liet men het water op een gecontroleerde manier bij zogenaamde overlaten in de polder stromen. Dit om tegendruk te verkrijgen om zo dijkdoorbraken te voorkomen en voor het aanvoeren van vruchtbare klei. Eind 19e eeuw liep een verschil van mening over deze gecontroleerde overstromingen, die volgens de bewoners en landeigenaren van de polder onevenredig veel schade aanrichten, hoog op. Twee heemraden, G.H. van der Wedden en J.L Gerritsen werden door het provinciebestuur van Gelderland uit hun functie ontzet, maar vervolgens door de inwoners van de polder herkozen. De provincie weigerde hun benoeming te bevestigen, waartegen de ex-heemraden in beroep gingen, waarna uiteindelijk de Raad van State de heemraden in het gelijk stelde.^[3]

In 1933 werd in Ooyse Schependom het Hollandsch-Duitsch gemaal gebouwd, om het waterpeil in de Ooijpolder en de aangrenzende Duitse landbouwgebieden te reguleren. Overtollig water kon daarna via Het Meer (een wetering nabij de Waal) afgevoerd worden.

Monument dijkmagazijn Circul van de Ooij
Terpboerderij Plezenburg in Leuth
Terpboerderij De Plak in Ooij
Terpboerderij de Pol in Ooij
Terpboerderij Leuthsestraat 5, Ooij
Trafohuisje Thornsestraat tussen Persingen en Leuth
Trafohuisje nabij Ooij
Hollandsch-Duitsch gemaal
Voormalige hervormde kerk, Hezelstraat 9-13 Ooij

Tijdens Operatie Market Garden (september 1944) lag de frontlinie min of meer op de grens van de Ooijpolder en de Duffelt in Duitsland. Dit bleef zo tot februari 1945.^[2]^:217

Na 1945

Tijdens de Koude Oorlog werd de IJssellinie gebouwd, om een deel van Nederland onder water te kunnen laten lopen bij een eventuele Russische invasie. Ook de Ooijpolder was onderdeel van deze linie.

Vanaf ca. 1963 had het Nijmeegse stadsbestuur serieuze plannen om de geplande stadsuitbreiding te laten plaatsvinden in noordelijke en noordoostelijke richting, dat wil zeggen in het aangrenzende gebied van de Ooijpolder achter de Ooyse Schependom; hier waren al streekplannen voor opgesteld. Het Ministerie van Volkshuisvesting haalde in 1970 echter een streep door deze plannen; de schade die het natuurgebied in de Ooijpolder erdoor zou lijden werd veel te groot geacht.^[2]^:217 Als alternatief heeft Nijmegen zich in de jaren daarna vooral uitgebreid in westelijke en zuidelijke richting.

Tot medio 2005 bestonden er plannen om de Ooijpolder en Rijnstrangen te gebruiken als noodoverloopgebieden bij hoogwater van de Waal. De achterliggende gedachte was om de rivier op vooraf bepaalde gebieden buiten haar oevers te laten treden waardoor het waterpeil daalt en de stroomsnelheid afneemt. In deze noodoverloopgebieden kan het water wegzakken in de grond en/of met enige vertraging verder stromen in de rivier. Tegenwoordig wordt het niet meer als een wenselijke optie gezien om de polder hiervoor te reserveren, vanwege de hogere bevolkingsdichtheid.

Om het natuurgebied vanuit Nijmegen nog beter toegankelijk te maken is er in 2013 een nieuwe voetgangersbrug over de wetering Het Meer gebouwd, de Ooypoort.

Oude Waal (arm) in de Ooijpolder
De Bisonbaai
De Oude Waal
Bomen bij uiteinde van de Oude Waal
Archeologisch terrein met resten van Romeins-middeleeuwse bewoning, naast de kerk van Persingen.
Archeologisch terrein met resten van kasteel Persingen, in het landschap ten zuiden van de kerk van Persingen.

Natuurgebied

Vegetatie

Het natuurgebied wordt beheerd door Staatsbosbeheer en heeft een gevarieerde vegetatie. Op de hoger gelegen delen, bestaande uit zandgrond bevinden zich veel struiken. Op de lager gelegen delen heeft men te maken met kleigrond met gras.

Dieren

Door het waterbeheer is de oorspronkelijke moerasgrond aanzienlijk verdroogd en er zijn meer bomen gaan groeien. Dit heeft ertoe geleid dat de populatie van vogelsoorten en andere dieren is veranderd. Men vindt er echter nog steeds de zwarte stern, roerdomp en grote karekiet echter in verminderde aantallen.

De Ooijpolder werd van 1982-1998 gebruikt als reservaatgebied voor het przewalskipaard, van hier uit is een aantal van deze paarden opnieuw in het land van oorsprong Mongolië geïntroduceerd. Sinds 2012 grazen rond de Bisonbaai permanent Konikpaarden, die eerder ook al in de Stadswaard waren uitgezet.^[3] In het najaar van 2013 werden enkele tientallen Koniks naar Bulgarije verhuisd om het aantal paarden in de Ooijpolder en de Millingerwaard op 140 te houden.^[4]

Naast paarden leven er in de Ooijpolder ook zo'n 180 Gallowayrunderen.^[4]

Externe links

Bronnen, noten en/of referenties

↑ Maas, Thed, "Oosterpoort wil bouwen in Ooij: plan voor 100 huizen", 5-5-2021. Geraadpleegd op 4-6-2021.
1 2 3 Uitterhoeve, W.J.G., Theodoor, G. & Lemmens, M (2005). Nijmegen Binnen En Buiten De Singels: Een Rondgang Door Stad En Buitengebied. SUN, Amsterdam, "Ooijpolder en Duffelt". ISBN 9058751597.
1 2 Memo van beweringen en beschouwingen in zake het beroep van Gerrit Hendrik van der Wedden, rentmeester te Nijmegen, tegen een besluit van HH Ged. Staten der Provincie Gelderland, 28 februari 1882, No. 54, Polderzaken.
1 2 Kudde konikpaarden verhuist naar Bulgarije. de Gelderlander (4 oktober 2013). Gearchiveerd op 4 maart 2016. Geraadpleegd op 1 juli 2014. (Internet Archive)

[1] Maas, Thed, "Oosterpoort wil bouwen in Ooij: plan voor 100 huizen", 5-5-2021. Geraadpleegd op 4-6-2021.

[Nijmegen_Binnen_En_Buiten_De_Singels/Ooijpolder_en_Duffelt-2] 1 2 3 Uitterhoeve, W.J.G., Theodoor, G. & Lemmens, M (2005). Nijmegen Binnen En Buiten De Singels: Een Rondgang Door Stad En Buitengebied. SUN, Amsterdam, "Ooijpolder en Duffelt". ISBN 9058751597.

[:0-3] 1 2 Memo van beweringen en beschouwingen in zake het beroep van Gerrit Hendrik van der Wedden, rentmeester te Nijmegen, tegen een besluit van HH Ged. Staten der Provincie Gelderland, 28 februari 1882, No. 54, Polderzaken.

[Bulgarije-4] 1 2 Kudde konikpaarden verhuist naar Bulgarije. de Gelderlander (4 oktober 2013). Gearchiveerd op 4 maart 2016. Geraadpleegd op 1 juli 2014. (Internet Archive)

[1]

[2]

[3]

[4]