Waal (rivier)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Waal (rivier)
Location Waal.PNG
Lengte 82 km
Debiet 1 500 m³/s
Van Rijn, Pannerden
Naar Merwede/Afgedamde Maas, Woudrichem
Stroomt door Gelderland
De Waal bij Erlecom (februari 2007).
De Waal bij Erlecom (februari 2007).
De Waal bij Ochten (maart 2007).
De Waal bij Ochten (maart 2007).
De Waal bij Nijmegen, 1641.
De Waal bij Nijmegen, 1641.
Portaal  Portaalicoon   Geografie

De Waal is een Nederlandse rivier. Het is de grootste arm van de Rijn, die zich ter hoogte van Pannerden splitst in het Pannerdensch Kanaal naar rechts en de Waal naar links. Het Pannerdens kanaal splitst zich weer bij Westervoort naar rechts af als de IJssel en naar links als de Nederrijn. De Nederrijn is voorzien van stuwen, zodat bij lage waterstanden het water via IJssel en Waal kan worden afgevoerd. Voorbij Wijk bij Duurstede heet deze rivier de Lek. De Waal is veruit de waterrijkste riviertak (65% van de waterafvoer van de Rijn) en ook de voornaamste voor de scheepvaart. De totale lengte van de Waal bedraagt 82 kilometer.

De Waal gaat vanaf de vroegere samenvloeiing met de Maas bij Woudrichem (nu de Afgedamde Maas) over in de Merwede en stroomt vervolgens via verschillende routes naar de Noordzee; het meeste water stroomt via de Nieuwe Merwede in het Hollandsch Diep.

De Waal wordt met de Nederrijn en Amsterdam verbonden door het Amsterdam-Rijnkanaal (bij Tiel) en met de Maas door het Maas-Waalkanaal (bij Nijmegen) en het Kanaal van St. Andries. Op dat laatste punt vloeien de Waal en de Maas op een afstand van 1,9 km langs elkaar heen. De getijden van de Noordzee werken door tot ongeveer Zaltbommel, waar een getijverschil van ongeveer 10 cm meetbaar is. Voor het afsluiten van de zeegaten en riviermondingen in het kader van de Deltawerken was het getijdenverschil op de Waal veel groter dan vandaag de dag. De invloed van de getijden was toen merkbaar tot Nijmegen.

Historie[bewerken]

De naam Waal (door de Romeinen Vacalis of Valis genoemd, later Vahal) is van Germaanse herkomst en is een verwijzing naar de vele meanders die de rivier ooit gehad moet hebben (Oudgermaans: wôh = krom). Tijdens de Romeinse tijd is de Waal vermoedelijk al de belangrijkste afwatering van de Rijn geweest. Na de Sint-Elisabethsvloed, toen de Waal een kortere route naar de zee vond, is de Waal zelfs zo veel water gaan onttrekken aan de Rijn, dat de andere mondingsarmen (Nederrijn en IJssel) 's zomers soms vrijwel droog stonden en heel moeilijk bevaarbaar werden. Deze problemen zijn opgelost door het graven van het Pannerdens Kanaal, waardoor de Nederrijn en IJssel meer water tot hun beschikking kregen. Voor het graven van het Pannerdens Kanaal begon de Waal enkele kilometers verder stroomopwaarts dan tegenwoordig het geval is, nl. net over de tegenwoordige Duitse grens bij de Schenkenschanz. Dit gedeelte wordt tegenwoordig in Nederland aangeduid als Boven-Rijn en is later opnieuw verkort door het graven van het Bijlandsch Kanaal, waarmee een gevaarlijke bocht werd afgesneden (de Oude Waal).

De naam Waal heeft op diens beurt gediend als inspiratiebron voor Nederlandse kolonisten in New York, die een rivier in de Hudsonvallei naar de Waal genoemd hebben (de tegenwoordige Wallkill River).

Mythologie[bewerken]

Het verhaal gaat dat de Waal is ontstaan doordat 2 reuzen, broers, lang geleden in Zwitserland zijn begonnen met het graven van de Rijn. 100 jaar later kwamen ze aan bij Lobith, waar ze ruzie kregen. De broers gingen ieder hun eigen weg. De jongere reus groef door aan de Rijn, de oudste schiep de Waal.[1]

Steden aan de Waal[bewerken]

De grootste stad aan de Waal is Nijmegen. Hoewel de stad op de linkeroever ligt, strekt de gemeente zich sinds enige jaren ook uit over de rechteroever, waarmee deze gemeente als enige op beide oevers ligt. De uitbreiding van Nijmegen naar de rechteroever heet de Waalsprong. Bij Nijmegen ontstond in 2015 een nevengeul, de Spiegelwaal, en het eiland Veur-Lent.

Andere grotere plaatsen zijn Tiel (rechts) en Zaltbommel (links). De Waal scheidt de Betuwe op de rechteroever van achtereenvolgens het Rijk van Nijmegen, het Land van Maas en Waal en de Bommelerwaard op de linkeroever.

Werkzaamheden aan de kribben[bewerken]

In november 2009 heeft Rijkswaterstaat de werkzaamheden voor het verlagen van de kribben in de Waal laten hervatten. De verlaging van de kribben maakt deel uit van een proefproject in het kader van Ruimte voor de rivier. In totaal worden honderd kribben verlaagd. De werkzaamheden zijn gestart bij Andelst en worden uitgevoerd in de richting van Nijmegen. Om een krib één à twee meter te verlagen wordt tussen de 1.500 tot 2.000 kuub grond weggehaald.

Bovendien komen tussen Wamel en Ophemert zogenaamde langsdammen, die de rivier in twee delen opsplitsen: een oevergeul en een hoofdgeul. Een langsdam houdt de hoofdgeul op zijn plaats, zoals kribben dat ook doen. Doordat langsdammen parallel aan de stroomrichting van de rivier lopen, zal het water gemakkelijker zijn weg kunnen vinden dan bij kribben. De aanleg van een langsdam verbetert in één keer de veiligheid en de omstandigheden voor scheepvaart en natuur langs de rivier.[2]

Bruggen over de Waal[bewerken]

Bruggen over de Waal zijn:

De Waalbrug, de Snelbinder en de Spoorbrug bij Nijmegen

Debietentabel[bewerken]

Tabel waterstanden[3]

De debieten in de tweede kolom van de tabel zijn de debieten van de Rijn bij Lobith. Dit debiet verdeelt zich over het Pannerdensch Kanaal en de Waal. Het Pannerdensch Kanaal splitst vervolgens weer in de Nederrijn en IJssel.

Andere rivier[bewerken]

De naam de Waal wordt ook wel gebruikt voor een oud stuk rivierarm op het Zuid-Hollandse eiland IJsselmonde. Deze rivierarm staat ook bekend onder de naam het Waaltje.

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Rijkswaterstaat Vaarwegenoverzicht: Waal
  2. Rijkswaterstaat: Kribverlaging Waal en langsdammen
  3. Rivierverruiming Waal